ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിംധാകാംഡമ് ।
അഥ ത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।
ഗുഹം പ്രവിഷ്ടേ സുഗ്രീവേ വിമുക്തേ ഗഗനേ ഘനൈഃ ।
വര്ഷരാത്രോഷിതോ രാമഃ കാമശോകാഭിപീഡിതഃ ॥ 1 ॥
പാംഡുരം ഗഗനം ദൃഷ്ട്വാ വിമലം ചംദ്രമംഡലമ് ।
ശാരദീം രജനീം ചൈവ ദൃഷ്ട്വാ ജ്യോത്സ്നാനുലേപനാമ് ॥ 2 ॥
കാമവൃത്തം ച സുഗ്രീവം നഷ്ടാം ച ജനകാത്മജാമ് ।
ബുദ്ധ്വാ കാലമതീതം ച മുമോഹ പരമാതുരഃ ॥ 3 ॥
സ തു സംജ്ഞാമുപാഗമ്യ മുഹൂര്താന്മതിമാന്പുനഃ ।
മനസ്സ്ഥാമപി വൈദേഹീം ചിംതയാമാസ രാഘവഃ ॥ 4 ॥
ആസീനഃ പർവതസ്യാഗ്രേ ഹേമധാതുവിഭൂഷിതേ ।
ശാരദം ഗഗനം ദൃഷ്ട്വാ ജഗാമ മനസാ പ്രിയാമ് ॥ 5 ॥
ദൃഷ്ട്വാ ച വിമലം വ്യോമ ഗതവിദ്യുദ്വലാഹകമ് ।
സാരസാരാവസംഘുഷ്ഠം വിലലാപാര്തയാ ഗിരാ ॥ 6 ॥
സാരസാരാവസന്നാദൈസ്സാരസാരവനാദിനീ ।
യാഽഽശ്രമേ രമതേ ബാലാ സാഽദ്യ മേ രമതേ കഥമ് ॥ 7 ॥
പുഷ്പിതാംശ്ചാസനാന് ദൃഷ്ട്വാ കാംചനാനിവ നിര്മലാന് ।
കഥം സാ രമതേ ബാലാ പശ്യംതീ മാമപശ്യതീ ॥ 8 ॥
യാ പുരാ കലഹംസാനാം സ്വരേണ കലഭാഷിണീ ।
ബുധ്യതേ ചാരുസർവാംഗീ സാഽദ്യ മേ ബുദ്ധ്യതേ കഥമ് ॥ 9 ॥
നിസ്വനം ചക്രവാകാനാം നിശമ്യ നഹചാരിണാമ് ।
പുംഡരീകവിശാലാക്ഷീ കഥമേഷാ ഭവിഷ്യതി ॥ 10 ॥
സരാംസി സരിതോ വാപീഃ കാനനാനി വനാനി ച ।
താം വിനാ മൃഗശാബാക്ഷീം ചരന്നാദ്യ സുഖം ലഭേ ॥ 11 ॥
അപി താം മദ്വിയോഗാച്ഛ സൌകുമാര്യാച്ച ഭാമിനീമ് ।
സുദൂരം പീഡയേത്കാമശ്ശരദ്ഗുണനിരംതരഃ ॥ 12 ॥
ഏവമാദി നരശ്രേഷ്ഠോ വിലലാപ നൃപാത്മജഃ ।
വിഹംഗ ഇവ സാരംഗസ്സലിലം ത്രിദശേശ്വരാത് ॥ 13 ॥
തതശ്ചംചൂര്യ രമ്യേഷു ഫലാര്ഥീ ഗിരിസാനുഷു ।
ദദര്ശ പര്യുപാവൃത്തോ ലക്ഷ്മീവാന്ലക്ഷ്മണോഽഗ്രജമ് ॥ 14 ॥
തം ചിംതയാ ദുസ്സഹയാ പരീതം വിസംജ്ഞമേകം വിജനേ മനസ്വീ ।
ഭ്രാതുർവിഷാദാത്പരിതാപദീനഃ സമീക്ഷ്യ സൌമിത്രിരുവാച രാമമ് ॥ 15 ॥
കിമാര്യ കാമസ്യ വശംഗതേന കിമാത്മപൌരുഷ്യപരാഭവേന ।
അയം സദാ സംഹ്രിയതേ സമാധിഃ കിമത്ര യോഗേന നിവര്തിതേന ॥ 16 ॥
ക്രിയാഭിയോഗം മനസഃ പ്രസാദം സമാധിയോഗാനുഗതം ച കാലമ് ।
സഹായസാമര്ഥ്യമദീനസത്ത്വഃ സ്വകര്മ ഹേതും ച കുരുഷ്വ ഹേതുമ് ॥ 17 ॥
ന ജാനകീ മാനവ വംശനാഥ ത്വയാ സനാഥാ സുലഭാ പരേണ ।
ന ചാഗ്നിചൂഡാം ജ്വലിതാമുപേത്യ ന ദഹ്യതേ വീര വരാര്ഹ കച്ഛിത് ॥ 18 ॥
സലക്ഷണം ലക്ഷ്മണമപ്രധൃഷ്യം സ്വഭാവജം വാക്യമുവാച രാമഃ ।
ഹിതം ച പഥ്യം ച നയപ്രസക്തം സസാമ ധര്മാര്ഥസമാഹിതം ച ॥ 19 ॥
നിസ്സംശയം കാര്യമവേക്ഷിതവ്യം ക്രിയാവിശേഷോഽഹ്യനുവര്തിതവ്യഃ ।
നനു പ്രവൃത്തസ്യ ദുരാസദസ്യ കുമാര കാര്യസ്യ ഫലം ച ചിംത്യമ് ॥ 20 ॥
അഥ പദ്മപലാശാക്ഷീം മൈഥിലീമനുചിംതയന് ।
ഉവാച ലക്ഷ്മണം രാമോ മുഖേന പരിശുഷ്യതാ ॥ 21 ॥
തര്പയിത്വാ സഹസ്രാക്ഷസ്സലിലേന വസുംധരാമ് ।
നിർവര്തയിത്വാ സസ്യാനി കൃതകര്മാ വ്യവസ്ഥിതഃ ॥ 22 ॥
സ്നിഗ്ധഗംഭീരനിര്ഘോഷാശ്ശൈലദ്രുമപുരോഗമാഃ ।
വിസൃജ്യ സലിലം മേഘാഃ പരിശ്രാംതാ നൃപാത്മജ ॥ 23 ॥
നീലോത്പലദലശ്യാമാശ്ശ്യാമീകൃത്വാ ദിശോ ദശ ।
വിമദാ ഇവ മാതംഗാശ്ശാംതവേഗാഃ പയോധരാഃ ॥ 24 ॥
ജലഗര്ഭാ മഹാമേഘാ കുടജാര്ജുനഗംധിനഃ ।
ചരിത്വാ വിരതാസ്സൌമ്യ വൃഷ്ടിവാതാസ്സമുദ്യതാഃ ॥ 25 ॥
ഘനാനാം വാരണാനാം ച മയൂരാണാം ച ലക്ഷ്മണ ।
നാദഃ പ്രസ്രവണാനാം ച പ്രശാംതസ്സഹസാഽനഘ ॥ 26 ॥
അഭിവൃഷ്ടാ മഹാമേഘൈര്നിര്മലാശ്ചിത്രസാനവഃ ।
അനുലിപ്താ ഇവാഽഭാംതി ഗിരയശ്ചിത്രദീപ്തിഭിഃ ॥ 27 ॥
ശാഖാസു സപ്തച്ഛദപാദപാനാം പ്രഭാസു താരാര്കനിശാകരാണാമ് ।
ലീലാസു ചൈവോത്തമ വാരണാനാം ശ്രിയം വിഭജ്യാദ്യ ശരത്പ്രവൃത്താ ॥ 28 ॥
സംപ്രത്യനേകാശ്രയ ചിത്രശോഭാ ലക്ഷ്മീശ്ശരത്കാലഗുണോപനീതാ ।
സൂര്യാഗ്രഹസ്തപ്രതിബോധിതേഷു പദ്മാകരേഷ്വഭ്യധികം വിഭാതി ॥ 29 ॥
സപ്തച്ഛദാനാം കുസുമോപഗംധീ ഷട്പാദബൃംദൈരനുഗീയമാനഃ ।
മത്തദ്വിപാനാം പവനോഽനുസാരീ ദര്പം വിനേഷ്യന്നധികം കരോതി ॥ 30 ॥
അഭ്യാഗതൈശ്ചാരുവിശാലപക്ഷൈ സ്സരഃപ്രിയൈഃ പദ്മരജോവകീര്ണൈഃ ।
മഹാനദീനാം പുലിനോപയാതൈഃ ക്രീഡംതി ഹംസാസ്സഹ ചക്രവാകൈഃ ॥ 31 ॥
മദപ്രഗല്ഭേഷു ച വാരണേഷു ഗവാം സമൂഹേഷു ച ദര്പിതേഷു ।
പ്രസന്നതോയാസു ച നിമ്നഗാസു വിഭാതി ലക്ഷ്മീര്ബഹുധാ വിഭക്താ ॥ 32 ॥
നഭസ്സമീക്ഷ്യാംബുധരൈർവിമുക്തം വിമുക്തബര്ഹാഭരണാ വനേഷു ।
പ്രിയാസ്വസക്താ വിനിവൃത്തശോഭാ ഗതോത്സവാ ധ്യാനപരാ മയൂരാഃ ॥ 33 ॥
മനോജ്ഞഗംധൈഃ പ്രിയകൈരനല്പൈഃ പുഷ്പാതിഭാരാവനതാഗ്രശാഖൈഃ ।
സുവര്ണഗൌരൈര്നയനാഭിരാമൈ രുദ്യോതിതാനീവ വനാംതരാണി ॥ 34 ॥
പ്രിയാന്വിതാനാം നലിനീപ്രിയാണാം വനേ രതാനാം കുസുമോദ്ധതാനാമ് ।
മദോത്കടാനാം മദലാലസാനാം ഗജോത്തമാനാം ഗതയോഽദ്യ മംദാഃ ॥ 35 ॥
വ്യഭ്രം നഭശ്ശസ്ത്രവിധൌതവര്ണം കൃശപ്രവാഹാനി നദീജലാനി ।
കഹ്ലാരശീതാഃ പവനാഃ പ്രവാംതി തമോവിമുക്താശ്ച ദിശഃ പ്രകാശാഃ ॥ 36 ॥
സൂര്യാതപക്രാമണനഷ്ടപംകാ ഭൂമിശ്ചിരോദധാടിതസാംദ്രരേണുഃ ।
അന്യോന്യവൈരേണസമായുതാനാ മുദ്യോഗകാലോഽദ്യ നരാധിപാനാമ് ॥ 37 ॥
ശരദ്ഗുണാപ്യായിതരൂപശോഭാഃ പ്രഹര്ഷിതാഃ പാംശുസമുത്ക്ഷിതാംഗാഃ ।
മദോത്കടാസ്സംപ്രതി യുദ്ധലുബ്ധാ വൃഷാ ഗവാം മധ്യഗതാ നദംതി ॥ 38 ॥
സമന്മഥം തീവ്രഗതാനുരാഗാഃ കുലാന്വിതാ മംദഗതിം കരിണ്യഃ ।
മദാന്വിതം സംപരിവാര്യ യാംതം വനേഷു ഭര്താരമനുപ്രയാംതി ॥ 39 ॥
ത്യക്ത്വാ വരാണ്യാത്മവിഭൂഷണാനി ബര്ഹാണി തീരോപഗതാ നദീനാമ് ।
നിര്ഭര്ത്സ്യമാനാ ഇവ സാരസൌഘൈഃ പ്രയാംതി ദീനാ വിമദാ മയൂരാഃ ॥ 40 ॥
വിത്രാസ്യ കാരംഡവചക്രവാകാ ന്മഹാരവൈര്ഭിന്നകടാ ഗജേംദ്രാഃ ।
സരസ്സു ബദ്ധാംബുജഭൂഷണേഷു വിക്ഷോഭ്യ വിക്ഷോഭ്യ ജലം പിബംതി ॥ 41 ॥
വ്യപേതപംകാസു സവാലുകാസു പ്രസന്നതോയാസു സഗോകുലാസു ।
സസാരസാരാവനിനാദിതാസു നദീഷു ഹൃഷ്ടാ നിപതംതി ഹംസാഃ ॥ 42 ॥
നദീഘനപ്രസ്രവണോദകാനാ മതിപ്രവൃദ്ധാനിലബര്ഹിണാനാമ് ।
പ്ലവംഗമാനാം ച ഗതോത്സവാനാം ദ്രുതം രവാസ്സംപ്രതി സംപ്രണഷ്ടാഃ ॥ 43 ॥
അനേകവര്ണാസ്സുവിനഷ്ടകായാ നവോദിതേഷ്വംബുധരേഷു നഷ്ടാഃ ।
ക്ഷുധാര്ദിതാ ഘോരവിഷാ ബിലേഭ്യ ശ്ചിരോഷിതാ വിപ്രസരംതി സര്പാഃ ॥ 44 ॥
ചംചച്ചംദ്രകരസ്പര്ശഹര്ഷോന്മീലിതതാരകാ ।
അഹോ രാഗവതീ സംധ്യാ ജഹാതി സ്വയമംബരമ് ॥ 45 ॥
രാത്രിശ്ശശാംകോദിതസൌമ്യവക്ത്രാ താരാഗണോന്മീലിതചാരുനേത്രാ ।
ജ്യോത്സ്നാംശുകപ്രാവരണാ വിഭാതി നാരീവ ശുക്ലാംശുകസംവൃതാംഗീ ॥ 46 ॥
വിപക്വശാലിപ്രസവാനി ഭുക്ത്വാ പ്രഹര്ഷിതാ സാരസചാരുപംക്തിഃ ।
നഭസ്സമാക്രാമതി ശീഘ്രവേഗാഃ വാതാവധൂതാ ഗ്രഥിതേവ മാലാ ॥ 47 ॥
സുപ്തൈകഹംസം കുമുദൈരുപേതം മഹാഹ്രദസ്ഥം സലിലം വിഭാതി ।
ഘനൈർവിമുക്തം നിശി പൂര്ണചംദ്രം താരാഗണാകീര്ണമിവാംതരിക്ഷമ് ॥ 48 ॥
പ്രകീര്ണഹംസാകുലമേഖലാനാം പ്രബുദ്ധപദ്മോത്പലമാലിനീനാമ് ।
വാപ്യുത്തമാനാമധികാഽദ്യ ലക്ഷ്മീ ർവരാംഗനാനാമിവ ഭൂഷിതാനാമ് ॥ 49 ॥
വേണുസ്വനവ്യംജിതതൂര്യമിശ്രഃ പ്രത്യൂഷകാലാനിലസംപ്രവൃദ്ധഃ ।
സമ്മൂര്ഛിതോ ഗര്ഗരഗോവൃഷാണാ മന്യോന്യമാപൂരയതീവ ശബ്ദഃ ॥ 50 ॥
നവൈര്നദീനാം കുസുമപ്രഭാസൈ ർവ്യാധൂയമാനൈര്മൃദുമാരുതേന ।
ധൌതാമലക്ഷൌമപടപ്രകാശൈഃ കൂലാനി കാശൈരുപശോഭിതാനി ॥ 51 ॥
വനപ്രചംഡാ മധുപാനശൌംഡാഃ പ്രിയാന്വിതാഷ്ഷട്ചരണാഃ പ്രഹ്രൃഷ്ടാഃ ।
വനേഷു മത്താഃ പവനാനുയാത്രാം കുർവംതി പദ്മാസനരേണുഗൌരാഃ ॥ 52 ॥
ജലം പ്രസന്നം കുമുദം പ്രഭാസം ക്രൌംചസ്വനശ്ശാലിവനം വിപക്വമ് ।
മൃദുശ്ച വായുർവിമലശ്ച ചംദ്ര ശ്ശംസംതി വര്ഷവ്യപനീതകാലമ് ॥ 53 ॥
മീനോപസംദര്ശിതമേഖലാനാം നദീവധൂനാം ഗതയോഽദ്യ മംദാഃ ।
കാംതോപഭുക്താലസഗാമിനീനാം പ്രഭാതകാലേഷ്വിവ കാമിനീനാമ് ॥ 54 ॥
സചക്രവാകാനി സശൈവലാനി കാശൈര്ദുകൂലൈരിവ സംവൃതാനി ।
സപത്രലേഖാനി സരോചനാനി വധൂമുഖാനീവ നദീമുഖാനി ॥ 55 ॥
പ്രഫുല്ലബാണാസനചിത്രിതേഷു പ്രഹൃഷ്ടഷട്പാദനികൂജിതേഷു ।
ഗൃഹീതചാപോദ്യതചംഡദംഡഃ പ്രചംഡചാരോഽദ്യ വനേഷു കാമഃ ॥ 56 ॥
ലോകം സുവൃഷ്ട്യാ പരിതോഷയിത്വാ നദീസ്തടാകാനി ച പൂരയിത്വാ ।
നിഷ്പന്നസസ്യാം വസുധാം ച കൃത്വാ ത്യക്ത്വാ നഭസ്തോയധരാഃ പ്രണഷ്ടാഃ ॥ 57 ॥
ദര്ശയംതി ശരന്നദ്യഃ പുലിനാനി ശനൈഃ ശനൈഃ ।
നവസംഗമസവ്രീഡാ ജഘനാനീവ യോഷിതഃ ॥ 58 ॥
പ്രസന്നസലിലാസ്സൌമ്യ കുരരീഭിർവിനാദിതാഃ ।
ചക്രവാകഗണാകീര്ണാ വിഭാംതി സലിലാശയാഃ ॥ 59 ॥
അസനാസ്സപ്തപര്ണാശ്ച കോവിദാരാശ്ച പുഷ്പിതാഃ ।
ദൃശ്യംതേ ബംധുജീവാശ്ച ശ്യാമാശ്ച ഗിരിസാനുഷു ॥ 60 ॥
ഹംസസാരസചക്രാഹ്വൈഃ കുരരൈശ്ച സമംതതഃ ।
പുലിനാന്യവകീര്ണാനി നദീനാം പശ്യ ലക്ഷ്മണ ॥ 61 ॥
അന്യോന്യബദ്ധവൈരാണാം ജിഗീഷൂണാം നൃപാത്മജ ।
ഉദ്യോഗസമയസ്സൌമ്യ പാര്ഥിവാനാമുപസ്ഥിതഃ ॥ 62 ॥
ഇയം സാ പ്രഥമാ യാത്രാ പാര്ഥിവാനാം നൃപാത്മജ ന ച പശ്യാമി സുഗ്രീവമുദ്യോഗം വാ തഥാവിധമ് ॥ 63 ॥
ചത്വാരോ വാര്ഷികാ മാസാ ഗതാ വര്ഷശതോപമാഃ ।
മമ ശോകാഭിഭൂതസ്യ സൌമ്യ സീതാമപശ്യതഃ ॥ 64 ॥
ചക്രവാകീവ ഭര്താരം പൃഷ്ഠതോഽനുഗതാ വനമ് ।
വിഷമം ദംഡകാരണ്യമുദ്യാനമിവ യാഽഗതാ ॥ 65 ॥
പ്രിയാവിഹീനേ ദുഃഖാര്തേ ഹൃതരാജ്യേ വിവാസിതേ ।
കൃപാം ന കുരുതേ രാജാ സുഗ്രീവോ മയി ലക്ഷ്മണ ॥ 66 ॥
അനാഥോ ഹൃതരാജ്യോഽയം രാവണേന ച ധര്ഷിതഃ ।
ദീനോ ദൂരഗൃഹഃ കാമീ മാം ചൈവ ശരണം ഗതഃ ॥ 67 ॥
ഇത്യേതൈഃ കാരണൈസ്സൌമ്യ സുഗ്രീവസ്യ ദുരാത്മനഃ ।
അഹം വാനരരാജസ്യ പരിഭൂതഃ പരംതപ ॥ 68 ॥
സ കാലം പരിസംഖ്യായ സീതായാഃ പരിമാര്ഗണേ ।
കൃതാര്ഥസ്സമയം കൃത്വാ ദുര്മതിര്നാവബുധ്യതേ ॥ 69 ॥
ത്വം ച കിഷ്കിംധാം പ്രവിശ്യ ബ്രൂഹി വാനരപുംഗവമ് ।
മൂര്ഖം ഗ്രാമ്യസുഖേ സക്തം സുഗ്രീവം വചനാന്മമ ॥ 70 ॥
അര്ഥിനാമുപപന്നാനാം പൂർവം ചാപ്യുപകാരിണാമ് ।
ആശാം സംശ്രുത്യ യോ ഹംതി സ ലോകേ പുരുഷാധമഃ ॥ 71 ॥
ശുഭം വാ യദി വാ പാപം യോ ഹി വാക്യമുദീരിതമ് ।
സത്യേന പ്രതിഗൃഹ്ണാതി സ വീരഃ പുരുഷോത്തമഃ ॥ 72 ॥
കൃതാര്ഥാ ഹ്യകൃതാര്ഥാനാം മിത്രാണാം ന ഭവംതി യേ ।
താന്മൃതാനപി ക്രവ്യാദാഃ കൃതഘ്നാന്നോപഭുംജതേ ॥ 73 ॥
നൂനം കാംചനപൃഷ്ഠസ്യ വികൃഷ്ടസ്യ മയാ രണേ ।
ദ്രഷ്ടുമിച്ഛതി ചാപസ്യ രൂപം വിദ്യുദ്ഗണോപമമ് ॥ 74 ॥
ഘോരം ജ്യാതലനിര്ഘോഷം ക്രുദ്ധസ്യ മമ സംയുഗേ ।
നിര്ഘോഷമിവ വജ്രസ്യ പുനസ്സംശ്രോതുമിച്ഛസി ॥ 75 ॥
കാമമേവംഗതേഽപ്യസ്യ പരിജ്ഞാതേ പരാക്രമേ ।
ത്വത്സഹായസ്യ മേ വീര ന ചിംതാ സ്യാന്നൃപാത്മജ ॥ 76 ॥
യദര്ഥമയമാരംഭഃ കൃതഃ പരപുരംജയഃ ।
സമയം നാഭിജാനാതി കൃതാര്ഥഃ പ്ലവഗേശ്വരഃ ॥ 77 ॥
വര്ഷാസമയകാലം തു പ്രതിജ്ഞായ ഹരീശ്വരഃ ।
വ്യതീതാംശ്ചതുരോ മാസാന്വിഹരന്നാവബുധ്യതേ ॥ 78 ॥
സാമാത്യപരിഷത്ക്രീഡന്പാനമേവോപസേവതേ ।
ശോകദീനേഷു നാസ്മാസു സുഗ്രീവഃ കുരുതേ ദയാമ് ॥ 79 ॥
ഉച്യതാം ഗച്ഛ സുഗ്രീവസ്ത്വയാ വത്സ മഹാബല ।
മമ രോഷസ്യ യദ്രൂപം ബ്രൂയാശ്ചൈവമിദം വചഃ ॥ 80 ॥
ന ച സംകുചിതഃ പംഥാ യേന വാലീ ഹതോ ഗതഃ ।
സമയേ തിഷ്ഠ സുഗ്രീവ മാ വാലിപഥമന്വഗാഃ ॥ 81 ॥
ഏക ഏവ രണേ വാലീ ശരേണ നിഹതോ മയാ ।
ത്വാം തു സത്യാദതിക്രാംതം ഹനിഷ്യാമി സബാംധവമ് ॥ 82 ॥
തദേവം വിഹിതേ കാര്യേ യദ്ധിതം പുരുഷര്ഷഭ ।
തത്തദ്ഭ്രൂഹി നരശ്രേഷ്ഠത്വര കാലവ്യതിക്രമഃ ॥ 83 ॥
കുരുഷ്വ സത്യം മയി വാനരേശ്വര പ്രതിശ്രുതം ധര്മമവേക്ഷ്യ ശാശ്വതമ് ।
മാ വാലിനം പ്രേത്യ ഗതോ യമക്ഷയം ത്വമദ്യ പശ്യേര്മമ ചോദിതൈശ്ശരൈഃ ॥ 84 ॥
സ പൂർവജം തീവ്രവിവൃദ്ധകോപം ലാലപ്യമാനം പ്രസമീക്ഷ്യ ദീനമ് ।
ചകാര തീവ്രാം മതിമുഗ്രതേജാ ഹരീശ്വരേ മാനവവംശനാഥഃ ॥ 85 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിംധാകാംഡേ ത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥
