ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿਸ਼੍ਕਿਂਧਾਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਗੁਹਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਟੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇ ਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਗਗਨੇ ਘਨੈਃ ।
ਵਰ੍ਸ਼ਰਾਤ੍ਰੋਸ਼ਿਤੋ ਰਾਮਃ ਕਾਮਸ਼ੋਕਾਭਿਪੀਡਿਤਃ ॥ 1 ॥
ਪਾਂਡੁਰਂ ਗਗਨਂ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਮਲਂ ਚਂਦ੍ਰਮਂਡਲਮ੍ ।
ਸ਼ਾਰਦੀਂ ਰਜਨੀਂ ਚੈਵ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਨੁਲੇਪਨਾਮ੍ ॥ 2 ॥
ਕਾਮਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਂ ਚ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਨਸ਼੍ਟਾਂ ਚ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕਾਲਮਤੀਤਂ ਚ ਮੁਮੋਹ ਪਰਮਾਤੁਰਃ ॥ 3 ॥
ਸ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਾਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ਪੁਨਃ ।
ਮਨਸ੍ਸ੍ਥਾਮਪਿ ਵੈਦੇਹੀਂ ਚਿਂਤਯਾਮਾਸ ਰਾਘਵਃ ॥ 4 ॥
ਆਸੀਨਃ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਹੇਮਧਾਤੁਵਿਭੂਸ਼ਿਤੇ ।
ਸ਼ਾਰਦਂ ਗਗਨਂ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਮਨਸਾ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍ ॥ 5 ॥
ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਵਿਮਲਂ ਵ੍ਯੋਮ ਗਤਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਲਾਹਕਮ੍ ।
ਸਾਰਸਾਰਾਵਸਂਘੁਸ਼੍ਠਂ ਵਿਲਲਾਪਾਰ੍ਤਯਾ ਗਿਰਾ ॥ 6 ॥
ਸਾਰਸਾਰਾਵਸਨ੍ਨਾਦੈਸ੍ਸਾਰਸਾਰਵਨਾਦਿਨੀ ।
ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਰਮਤੇ ਬਾਲਾ ਸਾਦ੍ਯ ਮੇ ਰਮਤੇ ਕਥਮ੍ ॥ 7 ॥
ਪੁਸ਼੍ਪਿਤਾਂਸ਼੍ਚਾਸਨਾਨ੍ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਂਚਨਾਨਿਵ ਨਿਰ੍ਮਲਾਨ੍ ।
ਕਥਂ ਸਾ ਰਮਤੇ ਬਾਲਾ ਪਸ਼੍ਯਂਤੀ ਮਾਮਪਸ਼੍ਯਤੀ ॥ 8 ॥
ਯਾ ਪੁਰਾ ਕਲਹਂਸਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰੇਣ ਕਲਭਾਸ਼ਿਣੀ ।
ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਂਗੀ ਸਾਦ੍ਯ ਮੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍ ॥ 9 ॥
ਨਿਸ੍ਵਨਂ ਚਕ੍ਰਵਾਕਾਨਾਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਨਹਚਾਰਿਣਾਮ੍ ।
ਪੁਂਡਰੀਕਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਕਥਮੇਸ਼ਾ ਭਵਿਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 10 ॥
ਸਰਾਂਸਿ ਸਰਿਤੋ ਵਾਪੀਃ ਕਾਨਨਾਨਿ ਵਨਾਨਿ ਚ ।
ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਮ੍ਰੁਰੁਇਗਸ਼ਾਬਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਚਰਨ੍ਨਾਦ੍ਯ ਸੁਖਂ ਲਭੇ ॥ 11 ॥
ਅਪਿ ਤਾਂ ਮਦ੍ਵਿਯੋਗਾਚ੍ਛ ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭਾਮਿਨੀਮ੍ ।
ਸੁਦੂਰਂ ਪੀਡਯੇਤ੍ਕਾਮਸ਼੍ਸ਼ਰਦ੍ਗੁਣਨਿਰਂਤਰਃ ॥ 12 ॥
ਏਵਮਾਦਿ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠੋ ਵਿਲਲਾਪ ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਵਿਹਂਗ ਇਵ ਸਾਰਂਗਸ੍ਸਲਿਲਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ ॥ 13 ॥
ਤਤਸ਼੍ਚਂਚੂਰ੍ਯ ਰਮ੍ਯੇਸ਼ੁ ਫਲਾਰ੍ਥੀ ਗਿਰਿਸਾਨੁਸ਼ੁ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪਰ੍ਯੁਪਾਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਾਨ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋਗ੍ਰਜਮ੍ ॥ 14 ॥
ਤਂ ਚਿਂਤਯਾ ਦੁਸ੍ਸਹਯਾ ਪਰੀਤਂ ਵਿਸਂਜ੍ਞਮੇਕਂ ਵਿਜਨੇ ਮਨਸ੍ਵੀ ।
ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ਾਦਾਤ੍ਪਰਿਤਾਪਦੀਨਃ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰੁਵਾਚ ਰਾਮਮ੍ ॥ 15 ॥
ਕਿਮਾਰ੍ਯ ਕਾਮਸ੍ਯ ਵਸ਼ਂਗਤੇਨ ਕਿਮਾਤ੍ਮਪੌਰੁਸ਼੍ਯਪਰਾਭਵੇਨ ।
ਅਯਂ ਸਦਾ ਸਂਹ੍ਰਿਯਤੇ ਸਮਾਧਿਃ ਕਿਮਤ੍ਰ ਯੋਗੇਨ ਨਿਵਰ੍ਤਿਤੇਨ ॥ 16 ॥
ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਯੋਗਂ ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਸਮਾਧਿਯੋਗਾਨੁਗਤਂ ਚ ਕਾਲਮ੍ ।
ਸਹਾਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮ ਹੇਤੁਂ ਚ ਕੁਰੁਸ਼੍ਵ ਹੇਤੁਮ੍ ॥ 17 ॥
ਨ ਜਾਨਕੀ ਮਾਨਵ ਵਂਸ਼ਨਾਥ ਤ੍ਵਯਾ ਸਨਾਥਾ ਸੁਲਭਾ ਪਰੇਣ ।
ਨ ਚਾਗ੍ਨਿਚੂਡਾਂ ਜ੍ਵਲਿਤਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਨ ਦਹ੍ਯਤੇ ਵੀਰ ਵਰਾਰ੍ਹ ਕਚ੍ਛਿਤ੍ ॥ 18 ॥
ਸਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਪ੍ਰਧ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਜਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਰਾਮਃ ।
ਹਿਤਂ ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਨਯਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਸਸਾਮ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਮਾਹਿਤਂ ਚ ॥ 19 ॥
ਨਿਸ੍ਸਂਸ਼ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮਵੇਕ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋਹ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਃ ।
ਨਨੁ ਪ੍ਰਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦੁਰਾਸਦਸ੍ਯ ਕੁਮਾਰ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਫਲਂ ਚ ਚਿਂਤ੍ਯਮ੍ ॥ 20 ॥
ਅਥ ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਮੈਥਿਲੀਮਨੁਚਿਂਤਯਨ੍ ।
ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਰਾਮੋ ਮੁਖੇਨ ਪਰਿਸ਼ੁਸ਼੍ਯਤਾ ॥ 21 ॥
ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਸਲਿਲੇਨ ਵਸੁਂਧਰਾਮ੍ ।
ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਸਸ੍ਯਾਨਿ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਕਰ੍ਮਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 22 ॥
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗਂਭੀਰਨਿਰ੍ਘੋਸ਼ਾਸ਼੍ਸ਼ੈਲਦ੍ਰੁਮਪੁਰੋਗਮਾਃ ।
ਵਿਸ੍ਰੁਰੁਇਜ੍ਯ ਸਲਿਲਂ ਮੇਘਾਃ ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਂਤਾ ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਾਤ੍ਮਜ ॥ 23 ॥
ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦਲਸ਼੍ਯਾਮਾਸ਼੍ਸ਼੍ਯਾਮੀਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ ।
ਵਿਮਦਾ ਇਵ ਮਾਤਂਗਾਸ਼੍ਸ਼ਾਂਤਵੇਗਾਃ ਪਯੋਧਰਾਃ ॥ 24 ॥
ਜਲਗਰ੍ਭਾ ਮਹਾਮੇਘਾ ਕੁਟਜਾਰ੍ਜੁਨਗਂਧਿਨਃ ।
ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਰਤਾਸ੍ਸੌਮ੍ਯ ਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਿਵਾਤਾਸ੍ਸਮੁਦ੍ਯਤਾਃ ॥ 25 ॥
ਘਨਾਨਾਂ ਵਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਮਯੂਰਾਣਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ।
ਨਾਦਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਸ੍ਸਹਸਾਨਘ ॥ 26 ॥
ਅਭਿਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾ ਮਹਾਮੇਘੈਰ੍ਨਿਰ੍ਮਲਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸਾਨਵਃ ।
ਅਨੁਲਿਪ੍ਤਾ ਇਵਾਭਾਂਤਿ ਗਿਰਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਦੀਪ੍ਤਿਭਿਃ ॥ 27 ॥
ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਪਾਦਪਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸੁ ਤਾਰਾਰ੍ਕਨਿਸ਼ਾਕਰਾਣਾਮ੍ ।
ਲੀਲਾਸੁ ਚੈਵੋਤ੍ਤਮ ਵਾਰਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਵਿਭਜ੍ਯਾਦ੍ਯ ਸ਼ਰਤ੍ਪ੍ਰਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਾ ॥ 28 ॥
ਸਂਪ੍ਰਤ੍ਯਨੇਕਾਸ਼੍ਰਯ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ੋਭਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲਗੁਣੋਪਨੀਤਾ ।
ਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਰਹਸ੍ਤਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤੇਸ਼ੁ ਪਦ੍ਮਾਕਰੇਸ਼੍ਵਭ੍ਯਧਿਕਂ ਵਿਭਾਤਿ ॥ 29 ॥
ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਨਾਂ ਕੁਸੁਮੋਪਗਂਧੀ ਸ਼ਟ੍ਪਾਦਬ੍ਰੁਰੁਇਂਦੈਰਨੁਗੀਯਮਾਨਃ ।
ਮਤ੍ਤਦ੍ਵਿਪਾਨਾਂ ਪਵਨੋਨੁਸਾਰੀ ਦਰ੍ਪਂ ਵਿਨੇਸ਼੍ਯਨ੍ਨਧਿਕਂ ਕਰੋਤਿ ॥ 30 ॥
ਅਭ੍ਯਾਗਤੈਸ਼੍ਚਾਰੁਵਿਸ਼ਾਲਪਕ੍ਸ਼ੈ ਸ੍ਸਰਃਪ੍ਰਿਯੈਃ ਪਦ੍ਮਰਜੋਵਕੀਰ੍ਣੈਃ ।
ਮਹਾਨਦੀਨਾਂ ਪੁਲਿਨੋਪਯਾਤੈਃ ਕ੍ਰੀਡਂਤਿ ਹਂਸਾਸ੍ਸਹ ਚਕ੍ਰਵਾਕੈਃ ॥ 31 ॥
ਮਦਪ੍ਰਗਲ੍ਭੇਸ਼ੁ ਚ ਵਾਰਣੇਸ਼ੁ ਗਵਾਂ ਸਮੂਹੇਸ਼ੁ ਚ ਦਰ੍ਪਿਤੇਸ਼ੁ ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤੋਯਾਸੁ ਚ ਨਿਮ੍ਨਗਾਸੁ ਵਿਭਾਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਬਹੁਧਾ ਵਿਭਕ੍ਤਾ ॥ 32 ॥
ਨਭਸ੍ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯਾਂਬੁਧਰੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਬਰ੍ਹਾਭਰਣਾ ਵਨੇਸ਼ੁ ।
ਪ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਸਕ੍ਤਾ ਵਿਨਿਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਸ਼ੋਭਾ ਗਤੋਤ੍ਸਵਾ ਧ੍ਯਾਨਪਰਾ ਮਯੂਰਾਃ ॥ 33 ॥
ਮਨੋਜ੍ਞਗਂਧੈਃ ਪ੍ਰਿਯਕੈਰਨਲ੍ਪੈਃ ਪੁਸ਼੍ਪਾਤਿਭਾਰਾਵਨਤਾਗ੍ਰਸ਼ਾਖੈਃ ।
ਸੁਵਰ੍ਣਗੌਰੈਰ੍ਨਯਨਾਭਿਰਾਮੈ ਰੁਦ੍ਯੋਤਿਤਾਨੀਵ ਵਨਾਂਤਰਾਣਿ ॥ 34 ॥
ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਵਿਤਾਨਾਂ ਨਲਿਨੀਪ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵਨੇ ਰਤਾਨਾਂ ਕੁਸੁਮੋਦ੍ਧਤਾਨਾਮ੍ ।
ਮਦੋਤ੍ਕਟਾਨਾਂ ਮਦਲਾਲਸਾਨਾਂ ਗਜੋਤ੍ਤਮਾਨਾਂ ਗਤਯੋਦ੍ਯ ਮਂਦਾਃ ॥ 35 ॥
ਵ੍ਯਭ੍ਰਂ ਨਭਸ਼੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧੌਤਵਰ੍ਣਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਪ੍ਰਵਾਹਾਨਿ ਨਦੀਜਲਾਨਿ ।
ਕਹ੍ਲਾਰਸ਼ੀਤਾਃ ਪਵਨਾਃ ਪ੍ਰਵਾਂਤਿ ਤਮੋਵਿਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਃ ॥ 36 ॥
ਸੂਰ੍ਯਾਤਪਕ੍ਰਾਮਣਨਸ਼੍ਟਪਂਕਾ ਭੂਮਿਸ਼੍ਚਿਰੋਦਧਾਟਿਤਸਾਂਦ੍ਰਰੇਣੁਃ ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਵੈਰੇਣਸਮਾਯੁਤਾਨਾ ਮੁਦ੍ਯੋਗਕਾਲੋਦ੍ਯ ਨਰਾਧਿਪਾਨਾਮ੍ ॥ 37 ॥
ਸ਼ਰਦ੍ਗੁਣਾਪ੍ਯਾਯਿਤਰੂਪਸ਼ੋਭਾਃ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਪਾਂਸ਼ੁਸਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤਾਂਗਾਃ ।
ਮਦੋਤ੍ਕਟਾਸ੍ਸਂਪ੍ਰਤਿ ਯੁਦ੍ਧਲੁਬ੍ਧਾ ਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਾ ਗਵਾਂ ਮਧ੍ਯਗਤਾ ਨਦਂਤਿ ॥ 38 ॥
ਸਮਨ੍ਮਥਂ ਤੀਵ੍ਰਗਤਾਨੁਰਾਗਾਃ ਕੁਲਾਨ੍ਵਿਤਾ ਮਂਦਗਤਿਂ ਕਰਿਣ੍ਯਃ ।
ਮਦਾਨ੍ਵਿਤਂ ਸਂਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਯਾਂਤਂ ਵਨੇਸ਼ੁ ਭਰ੍ਤਾਰਮਨੁਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ॥ 39 ॥
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰਾਣ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਭੂਸ਼ਣਾਨਿ ਬਰ੍ਹਾਣਿ ਤੀਰੋਪਗਤਾ ਨਦੀਨਾਮ੍ ।
ਨਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਾ ਇਵ ਸਾਰਸੌਘੈਃ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਦੀਨਾ ਵਿਮਦਾ ਮਯੂਰਾਃ ॥ 40 ॥
ਵਿਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਕਾਰਂਡਵਚਕ੍ਰਵਾਕਾ ਨ੍ਮਹਾਰਵੈਰ੍ਭਿਨ੍ਨਕਟਾ ਗਜੇਂਦ੍ਰਾਃ ।
ਸਰਸ੍ਸੁ ਬਦ੍ਧਾਂਬੁਜਭੂਸ਼ਣੇਸ਼ੁ ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯ ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯ ਜਲਂ ਪਿਬਂਤਿ ॥ 41 ॥
ਵ੍ਯਪੇਤਪਂਕਾਸੁ ਸਵਾਲੁਕਾਸੁ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤੋਯਾਸੁ ਸਗੋਕੁਲਾਸੁ ।
ਸਸਾਰਸਾਰਾਵਨਿਨਾਦਿਤਾਸੁ ਨਦੀਸ਼ੁ ਹ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾ ਨਿਪਤਂਤਿ ਹਂਸਾਃ ॥ 42 ॥
ਨਦੀਘਨਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੋਦਕਾਨਾ ਮਤਿਪ੍ਰਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਾਨਿਲਬਰ੍ਹਿਣਾਨਾਮ੍ ।
ਪ੍ਲਵਂਗਮਾਨਾਂ ਚ ਗਤੋਤ੍ਸਵਾਨਾਂ ਦ੍ਰੁਤਂ ਰਵਾਸ੍ਸਂਪ੍ਰਤਿ ਸਂਪ੍ਰਣਸ਼੍ਟਾਃ ॥ 43 ॥
ਅਨੇਕਵਰ੍ਣਾਸ੍ਸੁਵਿਨਸ਼੍ਟਕਾਯਾ ਨਵੋਦਿਤੇਸ਼੍ਵਂਬੁਧਰੇਸ਼ੁ ਨਸ਼੍ਟਾਃ ।
ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਦਿਤਾ ਘੋਰਵਿਸ਼ਾ ਬਿਲੇਭ੍ਯ ਸ਼੍ਚਿਰੋਸ਼ਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰਸਰਂਤਿ ਸਰ੍ਪਾਃ ॥ 44 ॥
ਚਂਚਚ੍ਚਂਦ੍ਰਕਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਰ੍ਸ਼ੋਨ੍ਮੀਲਿਤਤਾਰਕਾ ।
ਅਹੋ ਰਾਗਵਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਜਹਾਤਿ ਸ੍ਵਯਮਂਬਰਮ੍ ॥ 45 ॥
ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਸ਼ਸ਼ਾਂਕੋਦਿਤਸੌਮ੍ਯਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਤਾਰਾਗਣੋਨ੍ਮੀਲਿਤਚਾਰੁਨੇਤ੍ਰਾ ।
ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਂਸ਼ੁਕਪ੍ਰਾਵਰਣਾ ਵਿਭਾਤਿ ਨਾਰੀਵ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਂਸ਼ੁਕਸਂਵ੍ਰੁਰੁਇਤਾਂਗੀ ॥ 46 ॥
ਵਿਪਕ੍ਵਸ਼ਾਲਿਪ੍ਰਸਵਾਨਿ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸਾਰਸਚਾਰੁਪਂਕ੍ਤਿਃ ।
ਨਭਸ੍ਸਮਾਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵੇਗਾਃ ਵਾਤਾਵਧੂਤਾ ਗ੍ਰਥਿਤੇਵ ਮਾਲਾ ॥ 47 ॥
ਸੁਪ੍ਤੈਕਹਂਸਂ ਕੁਮੁਦੈਰੁਪੇਤਂ ਮਹਾਹ੍ਰਦਸ੍ਥਂ ਸਲਿਲਂ ਵਿਭਾਤਿ ।
ਘਨੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਿ ਪੂਰ੍ਣਚਂਦ੍ਰਂ ਤਾਰਾਗਣਾਕੀਰ੍ਣਮਿਵਾਂਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍ ॥ 48 ॥
ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਹਂਸਾਕੁਲਮੇਖਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਮਾਲਿਨੀਨਾਮ੍ ।
ਵਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਨਾਮਧਿਕਾਦ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਰ੍ਵਰਾਂਗਨਾਨਾਮਿਵ ਭੂਸ਼ਿਤਾਨਾਮ੍ ॥ 49 ॥
ਵੇਣੁਸ੍ਵਨਵ੍ਯਂਜਿਤਤੂਰ੍ਯਮਿਸ਼੍ਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਸ਼ਕਾਲਾਨਿਲਸਂਪ੍ਰਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਃ ।
ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਛਿਤੋ ਗਰ੍ਗਰਗੋਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਾਣਾ ਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਾਪੂਰਯਤੀਵ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ॥ 50 ॥
ਨਵੈਰ੍ਨਦੀਨਾਂ ਕੁਸੁਮਪ੍ਰਭਾਸੈ ਰ੍ਵ੍ਯਾਧੂਯਮਾਨੈਰ੍ਮ੍ਰੁਰੁਇਦੁਮਾਰੁਤੇਨ ।
ਧੌਤਾਮਲਕ੍ਸ਼ੌਮਪਟਪ੍ਰਕਾਸ਼ੈਃ ਕੂਲਾਨਿ ਕਾਸ਼ੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਾਨਿ ॥ 51 ॥
ਵਨਪ੍ਰਚਂਡਾ ਮਧੁਪਾਨਸ਼ੌਂਡਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਵਿਤਾਸ਼੍ਸ਼ਟ੍ਚਰਣਾਃ ਪ੍ਰਹ੍ਰ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾਃ ।
ਵਨੇਸ਼ੁ ਮਤ੍ਤਾਃ ਪਵਨਾਨੁਯਾਤ੍ਰਾਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਪਦ੍ਮਾਸਨਰੇਣੁਗੌਰਾਃ ॥ 52 ॥
ਜਲਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਕੁਮੁਦਂ ਪ੍ਰਭਾਸਂ ਕ੍ਰੌਂਚਸ੍ਵਨਸ਼੍ਸ਼ਾਲਿਵਨਂ ਵਿਪਕ੍ਵਮ੍ ।
ਮ੍ਰੁਰੁਇਦੁਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਮਲਸ਼੍ਚ ਚਂਦ੍ਰ ਸ਼੍ਸ਼ਂਸਂਤਿ ਵਰ੍ਸ਼ਵ੍ਯਪਨੀਤਕਾਲਮ੍ ॥ 53 ॥
ਮੀਨੋਪਸਂਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮੇਖਲਾਨਾਂ ਨਦੀਵਧੂਨਾਂ ਗਤਯੋਦ੍ਯ ਮਂਦਾਃ ।
ਕਾਂਤੋਪਭੁਕ੍ਤਾਲਸਗਾਮਿਨੀਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤਕਾਲੇਸ਼੍ਵਿਵ ਕਾਮਿਨੀਨਾਮ੍ ॥ 54 ॥
ਸਚਕ੍ਰਵਾਕਾਨਿ ਸਸ਼ੈਵਲਾਨਿ ਕਾਸ਼ੈਰ੍ਦੁਕੂਲੈਰਿਵ ਸਂਵ੍ਰੁਰੁਇਤਾਨਿ ।
ਸਪਤ੍ਰਲੇਖਾਨਿ ਸਰੋਚਨਾਨਿ ਵਧੂਮੁਖਾਨੀਵ ਨਦੀਮੁਖਾਨਿ ॥ 55 ॥
ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਬਾਣਾਸਨਚਿਤ੍ਰਿਤੇਸ਼ੁ ਪ੍ਰਹ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਸ਼ਟ੍ਪਾਦਨਿਕੂਜਿਤੇਸ਼ੁ ।
ਗ੍ਰੁਰੁਇਹੀਤਚਾਪੋਦ੍ਯਤਚਂਡਦਂਡਃ ਪ੍ਰਚਂਡਚਾਰੋਦ੍ਯ ਵਨੇਸ਼ੁ ਕਾਮਃ ॥ 56 ॥
ਲੋਕਂ ਸੁਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਯਾ ਪਰਿਤੋਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਨਦੀਸ੍ਤਟਾਕਾਨਿ ਚ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ।
ਨਿਸ਼੍ਪਨ੍ਨਸਸ੍ਯਾਂ ਵਸੁਧਾਂ ਚ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਭਸ੍ਤੋਯਧਰਾਃ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਟਾਃ ॥ 57 ॥
ਦਰ੍ਸ਼ਯਂਤਿ ਸ਼ਰਨ੍ਨਦ੍ਯਃ ਪੁਲਿਨਾਨਿ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ।
ਨਵਸਂਗਮਸਵ੍ਰੀਡਾ ਜਘਨਾਨੀਵ ਯੋਸ਼ਿਤਃ ॥ 58 ॥
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸਲਿਲਾਸ੍ਸੌਮ੍ਯ ਕੁਰਰੀਭਿਰ੍ਵਿਨਾਦਿਤਾਃ ।
ਚਕ੍ਰਵਾਕਗਣਾਕੀਰ੍ਣਾ ਵਿਭਾਂਤਿ ਸਲਿਲਾਸ਼ਯਾਃ ॥ 59 ॥
ਅਸਨਾਸ੍ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਕੋਵਿਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਪੁਸ਼੍ਪਿਤਾਃ ।
ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਯਂਤੇ ਬਂਧੁਜੀਵਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਯਾਮਾਸ਼੍ਚ ਗਿਰਿਸਾਨੁਸ਼ੁ ॥ 60 ॥
ਹਂਸਸਾਰਸਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵੈਃ ਕੁਰਰੈਸ਼੍ਚ ਸਮਂਤਤਃ ।
ਪੁਲਿਨਾਨ੍ਯਵਕੀਰ੍ਣਾਨਿ ਨਦੀਨਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ॥ 61 ॥
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਬਦ੍ਧਵੈਰਾਣਾਂ ਜਿਗੀਸ਼ੂਣਾਂ ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਾਤ੍ਮਜ ।
ਉਦ੍ਯੋਗਸਮਯਸ੍ਸੌਮ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 62 ॥
ਇਯਂ ਸਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਯਾਤ੍ਰਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਂ ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਾਤ੍ਮਜ ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮੁਦ੍ਯੋਗਂ ਵਾ ਤਥਾਵਿਧਮ੍ ॥ 63 ॥
ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵਾਰ੍ਸ਼ਿਕਾ ਮਾਸਾ ਗਤਾ ਵਰ੍ਸ਼ਸ਼ਤੋਪਮਾਃ ।
ਮਮ ਸ਼ੋਕਾਭਿਭੂਤਸ੍ਯ ਸੌਮ੍ਯ ਸੀਤਾਮਪਸ਼੍ਯਤਃ ॥ 64 ॥
ਚਕ੍ਰਵਾਕੀਵ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਠਤੋਨੁਗਤਾ ਵਨਮ੍ ।
ਵਿਸ਼ਮਂ ਦਂਡਕਾਰਣ੍ਯਮੁਦ੍ਯਾਨਮਿਵ ਯਾਗਤਾ ॥ 65 ॥
ਪ੍ਰਿਯਾਵਿਹੀਨੇ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤੇ ਹ੍ਰੁਰੁਇਤਰਾਜ੍ਯੇ ਵਿਵਾਸਿਤੇ ।
ਕ੍ਰੁਰੁਇਪਾਂ ਨ ਕੁਰੁਤੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਮਯਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ॥ 66 ॥
ਅਨਾਥੋ ਹ੍ਰੁਰੁਇਤਰਾਜ੍ਯੋਯਂ ਰਾਵਣੇਨ ਚ ਧਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ।
ਦੀਨੋ ਦੂਰਗ੍ਰੁਰੁਇਹਃ ਕਾਮੀ ਮਾਂ ਚੈਵ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਃ ॥ 67 ॥
ਇਤ੍ਯੇਤੈਃ ਕਾਰਣੈਸ੍ਸੌਮ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਅਹਂ ਵਾਨਰਰਾਜਸ੍ਯ ਪਰਿਭੂਤਃ ਪਰਂਤਪ ॥ 68 ॥
ਸ ਕਾਲਂ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਯ ਸੀਤਾਯਾਃ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਣੇ ।
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਰ੍ਥਸ੍ਸਮਯਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ਦੁਰ੍ਮਤਿਰ੍ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਤੇ ॥ 69 ॥
ਤ੍ਵਂ ਚ ਕਿਸ਼੍ਕਿਂਧਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਾਨਰਪੁਂਗਵਮ੍ ।
ਮੂਰ੍ਖਂ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖੇ ਸਕ੍ਤਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਵਚਨਾਨ੍ਮਮ ॥ 70 ॥
ਅਰ੍ਥਿਨਾਮੁਪਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਕਾਰਿਣਾਮ੍ ।
ਆਸ਼ਾਂ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਯੋ ਹਂਤਿ ਸ ਲੋਕੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾਧਮਃ ॥ 71 ॥
ਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਪਾਪਂ ਯੋ ਹਿ ਵਾਕ੍ਯਮੁਦੀਰਿਤਮ੍ ।
ਸਤ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰੁਰੁਇਹ੍ਣਾਤਿ ਸ ਵੀਰਃ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮਃ ॥ 72 ॥
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਰ੍ਥਾ ਹ੍ਯਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨ ਭਵਂਤਿ ਯੇ ।
ਤਾਨ੍ਮ੍ਰੁਰੁਇਤਾਨਪਿ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਘ੍ਨਾਨ੍ਨੋਪਭੁਂਜਤੇ ॥ 73 ॥
ਨੂਨਂ ਕਾਂਚਨਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਠਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਸ੍ਯ ਮਯਾ ਰਣੇ ।
ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ਚਾਪਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਗਣੋਪਮਮ੍ ॥ 74 ॥
ਘੋਰਂ ਜ੍ਯਾਤਲਨਿਰ੍ਘੋਸ਼ਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਮਮ ਸਂਯੁਗੇ ।
ਨਿਰ੍ਘੋਸ਼ਮਿਵ ਵਜ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਨਸ੍ਸਂਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ 75 ॥
ਕਾਮਮੇਵਂਗਤੇਪ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੇ ।
ਤ੍ਵਤ੍ਸਹਾਯਸ੍ਯ ਮੇ ਵੀਰ ਨ ਚਿਂਤਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਾਤ੍ਮਜ ॥ 76 ॥
ਯਦਰ੍ਥਮਯਮਾਰਂਭਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ਪਰਪੁਰਂਜਯਃ ।
ਸਮਯਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਤਿ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਲਵਗੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 77 ॥
ਵਰ੍ਸ਼ਾਸਮਯਕਾਲਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਵ੍ਯਤੀਤਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਮਾਸਾਨ੍ਵਿਹਰਨ੍ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਤੇ ॥ 78 ॥
ਸਾਮਾਤ੍ਯਪਰਿਸ਼ਤ੍ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਪਾਨਮੇਵੋਪਸੇਵਤੇ ।
ਸ਼ੋਕਦੀਨੇਸ਼ੁ ਨਾਸ੍ਮਾਸੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਕੁਰੁਤੇ ਦਯਾਮ੍ ॥ 79 ॥
ਉਚ੍ਯਤਾਂ ਗਚ੍ਛ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਵਤ੍ਸ ਮਹਾਬਲ ।
ਮਮ ਰੋਸ਼ਸ੍ਯ ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਬ੍ਰੂਯਾਸ਼੍ਚੈਵਮਿਦਂ ਵਚਃ ॥ 80 ॥
ਨ ਚ ਸਂਕੁਚਿਤਃ ਪਂਥਾ ਯੇਨ ਵਾਲੀ ਹਤੋ ਗਤਃ ।
ਸਮਯੇ ਤਿਸ਼੍ਠ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮਾ ਵਾਲਿਪਥਮਨ੍ਵਗਾਃ ॥ 81 ॥
ਏਕ ਏਵ ਰਣੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰੇਣ ਨਿਹਤੋ ਮਯਾ ।
ਤ੍ਵਾਂ ਤੁ ਸਤ੍ਯਾਦਤਿਕ੍ਰਾਂਤਂ ਹਨਿਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਬਾਂਧਵਮ੍ ॥ 82 ॥
ਤਦੇਵਂ ਵਿਹਿਤੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਯਦ੍ਧਿਤਂ ਪੁਰੁਸ਼ਰ੍ਸ਼ਭ ।
ਤਤ੍ਤਦ੍ਭ੍ਰੂਹਿ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਤ੍ਵਰ ਕਾਲਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 83 ॥
ਕੁਰੁਸ਼੍ਵ ਸਤ੍ਯਂ ਮਯਿ ਵਾਨਰੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ।
ਮਾ ਵਾਲਿਨਂ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਗਤੋ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਂ ਤ੍ਵਮਦ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯੇਰ੍ਮਮ ਚੋਦਿਤੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ॥ 84 ॥
ਸ ਪੂਰ੍ਵਜਂ ਤੀਵ੍ਰਵਿਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਕੋਪਂ ਲਾਲਪ੍ਯਮਾਨਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੀਨਮ੍ ।
ਚਕਾਰ ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਮਤਿਮੁਗ੍ਰਤੇਜਾ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰੇ ਮਾਨਵਵਂਸ਼ਨਾਥਃ ॥ 85 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿਸ਼੍ਕਿਂਧਾਕਾਂਡੇ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
