ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਵਹਿਤਂ ਪਿਤੁਰ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ ਪਾਲਨੇ ।
ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਬਾਸ਼੍ਪਸਂਰੁਦ੍ਧਾ ਵਚੋ ਧਰ੍ਮਿਸ਼੍ਠਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਅਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਦੁਃਖੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਪ੍ਰਿਯਂਵਦਃ ।
ਮਯਿ ਜਾਤੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਕਥਮੁਂਛੇਨ ਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ ॥ 2 ॥
ਯਸ੍ਯ ਭ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਾਸਾਸ਼੍ਚ ਮ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ ਭੁਂਜਤੇ ।
ਕਥਂ ਸ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇਨਾਥੋ ਵਨੇ ਮੂਲਫਲਾਨ੍ਯਯਮ੍ ॥ 3 ॥
ਕਃ ਏਤਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਦਧੇਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਨ ਭਵੇਦ੍ਭਯਮ੍ ।
ਗੁਣਵਾਂਦਯਿਤੋ ਰਾਜ੍ਞਾ ਰਾਘਵੋ ਯਦ੍ਵਿਵਾਸ੍ਯਤੇ ॥ 4 ॥
ਨੂਨਂ ਤੁ ਬਲਵਾਨ੍ ਲੋਕੇ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਂਤਸ੍ਸਰ੍ਵਮਾਦਿਸ਼ਨ੍ ।
ਲੋਕੇ ਰਾਮਾਭਿਰਾਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਨਂ ਯਤ੍ਰ ਗਮਿਸ਼੍ਯਸਿ ॥ 5 ॥
ਅਯਂ ਤੁ ਮਾਮਾਤ੍ਮਭਵ ਸ੍ਤਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਰੁਤਃ ।
ਵਿਲਾਪਦੁਃਖਸਮਿਧੋ ਰੁਦਿਤਾਸ਼੍ਰੁਹੁਤਾਹੁਤਿਃ ॥ 6 ॥
ਚਿਂਤਾਬਾਸ਼੍ਪਮਹਾਧੂਮਸ੍ਤਵਾਗਮਨਚਿਤ੍ਤਜਃ ।
ਕਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂ ਪੁਤ੍ਰ ਨਿਸ਼੍ਵਾਸਾਯਾਸਸਂਭਵਃ ॥ 7 ॥
ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਹੀਨਾਮਿਹ ਮਾਂ ਸ਼ੋਕਾਗ੍ਨਿਰਤੁਲੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਪ੍ਰਧਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਯਥਾ ਕਕ੍ਸ਼ਂ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਰ੍ਹਿਮਾਤ੍ਯਯੇ ॥ 8 ॥
ਕਥਂ ਹਿ ਧੇਨੁ ਸ੍ਸ੍ਵਂ ਵਤ੍ਸਂ ਗਚ੍ਛਂਤਂ ਨਾਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਾਨੁਗਮਿਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰ ਗਮਿਸ਼੍ਯਸਿ ॥ 9 ॥
. ।
ਤਥਾ ਨਿਗਦਿਤਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਪੁਰੁਸ਼ਰ੍ਸ਼ਭਃ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮੋਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਾਤਰਂ ਭ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਦੁਃਖਿਤਾਮ੍ ॥ 10 ॥
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਵਂਚਿਤੋ ਰਾਜਾ ਮਯਿ ਚਾਰਣ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ।
ਭਵਤ੍ਯਾ ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਨ ਨੂਨਂ ਵਰ੍ਤਯਿਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 11 ॥
ਭਰ੍ਤੁਃ ਕਿਲ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੋ ਨ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂਸਃ ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ।
ਸ ਭਵਤ੍ਯਾ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮਨਸਾਪਿ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਃ ॥ 12 ॥
ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਪਿਤਾ ਮੇ ਜਗਤੀਪਤਿਃ ।
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਤਾਵਤ੍ਸਹਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਸਨਾਤਨਃ ॥ 13 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਸ਼ੁਭਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ।
ਤਥੇਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸੁਪ੍ਰੀਤਾ ਰਾਮਮਕ੍ਲਿਸ਼੍ਟਕਾਰਿਣਮ੍ ॥ 14 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵਚਨਂ ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮਭ੍ਰੁਰੁਇਤਾਂ ਵਰਃ ।
ਭੂਯਸ੍ਤਾਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਾਤਰਂ ਭ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਦੁਃਖਿਤਾਮ੍ ॥ 15 ॥
ਮਯਾ ਚੈਵ ਭਵਤ੍ਯਾ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਚਨਂ ਪਿਤੁਃ ।
ਰਾਜਾ ਭਰ੍ਤਾ ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਸ੍ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਾਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ 16 ॥
ਇਮਾਨਿ ਤੁ ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਵਿਹ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯ ਨਵ ਪਂਚ ਚ ।
ਵਰ੍ਸ਼ਾਣਿ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਃ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਾਮਿ ਵਚਨੇ ਤਵ ॥ 17 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਬਾਸ਼੍ਪਪੂਰ੍ਣਾਨਨਾ ਤਦਾ ।
ਉਵਾਚ ਪਰਮਾਰ੍ਤਾ ਤੁ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ਸਲਾ ॥ 18 ॥
ਆਸਾਂ ਰਾਮ ਸਪਤ੍ਨੀਨਾਂ ਵਸ੍ਤੁਂ ਮਧ੍ਯੇ ਨ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ਮਮ੍ ।
ਨਯ ਮਾਮਪਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਵਨਂ ਵਨ੍ਯਾਂ ਮ੍ਰੁਰੁਇਗੀਂ ਯਥਾ ॥ 19 ॥
ਯਦਿ ਤੇ ਗਮਨੇ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾ ਪਿਤੁਰਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ।
ਤਾਂ ਤਥਾ ਰੁਦਤੀਂ ਰਾਮੋ ਰੁਦਨ੍ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 20 ॥
ਜੀਵਂਤ੍ਯਾ ਹਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਭਰ੍ਤਾ ਦੈਵਤਂ ਪ੍ਰਭੁਰੇਵ ਚ ਭਵਤ੍ਯਾ ਮਮ ਚੈਵਾਦ੍ਯ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਨ ਹ੍ਯਨਾਥਾ ਵਯਂ ਰਾਜ੍ਞਾ ਲੋਕਨਾਥੇਨ ਧੀਮਤਾ ॥ 21 ॥
ਭਰਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਪ੍ਰਿਯਂਵਦਃ ।
ਭਵਤੀਮਨੁਵਰ੍ਤੇਤ ਸ ਹਿ ਧਰ੍ਮਰਤਸ੍ਸਦਾ ॥ 22 ॥
ਯਥਾ ਮਯਿ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਕ੍ਰਾਂਤੇ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕੇਨ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ।
ਸ਼੍ਰਮਂ ਨਾਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਕਿਂਚਿਦਪ੍ਰਮਤ੍ਤਾ ਤਥਾ ਕੁਰੁ ॥ 23 ॥
ਦਾਰੁਣਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਯਂ ਸ਼ੋਕੋ ਯਥੈਨਂ ਨ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ।
ਰਾਜ੍ਞੋ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਹਿਤਂ ਚਰ ਸਮਾਹਿਤਾ ॥ 24 ॥
ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਨਿਰਤਾ ਯਾ ਨਾਰੀ ਪਰਮੋਤ੍ਤਮਾ ।
ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਨਾਨੁਵਰ੍ਤੇਤ ਸਾ ਤੁ ਪਾਪਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ 25 ॥
ਭਰ੍ਤੁ ਸ਼੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਯਾ ਨਾਰੀ ਲਭਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਅਪਿ ਯਾ ਨਿਰ੍ਨਮਸ੍ਕਾਰਾ ਨਿਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਾ ਦੇਵਪੂਜਨਾਤ੍ ॥ 26 ॥
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾਮੇਵ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਭਰ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤੇ ਰਤਾ ।
ਏਸ਼ ਧਰ੍ਮਃ ਪੁਰਾ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟੋ ਲੋਕੇ ਵੇਦੇ ਸ਼੍ਰੁਤਃ ਸ੍ਮ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ॥ 27 ॥
ਅਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯੇਸ਼ੁ ਚ ਸਦਾ ਸੁਮਨੋਭਿਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾਃ ।
ਪੂਜ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮਤ੍ਕ੍ਰੁਰੁਇਤੇ ਦੇਵਿ ਬਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ ॥ 28 ॥
ਏਵਂ ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਮਮਾਗਮਨਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ।
ਨਿਯਤਾ ਨਿਯਤਾਹਾਰਾ ਭਰ੍ਤ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਣੇ ਰਤਾ ॥ 29 ॥
ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸੇ ਪਰਮਂ ਕਾਮਂ ਮਯਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਸਤਿ ।
ਯਦਿ ਧਰ੍ਮਭ੍ਰੁਰੁਇਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠੋ ਧਾਰਯਿਸ਼੍ਯਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ 30 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਬਾਸ਼੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾ ।
ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਾ ਰਾਮਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 31 ॥
ਗਮਨੇ ਸੁਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਨ ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਪੁਤ੍ਰਕ ।
ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਂ ਵੀਰ ਨੂਨਂ ਕਾਲੋ ਦੁਰਤ੍ਯਯਃ ॥ 32 ॥
ਗਚ੍ਛ ਪੁਤ੍ਰ ਤ੍ਵਮੇਕਾਗ੍ਰੋ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇਸ੍ਤੁ ਸਦਾ ਵਿਭੁਃ ।
ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਨਿਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤੇ ਤੁ ਭਵਿਸ਼੍ਯਾਮਿ ਗਤਵ੍ਯਥਾ ॥ 33 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਰ੍ਥੇ ਚਰਿਤਵ੍ਰਤੇ ।
ਪਿਤੁਰਾਨ੍ਰੁਰੁਇਣ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤ੍ਵਯਿ ਲਪ੍ਸ੍ਯੇ ਪਰਂ ਸੁਖਮ੍ ॥ 34 ॥
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਂਤਸ੍ਯ ਗਤਿਃ ਪੁਤ੍ਰ ਦੁਰ੍ਵਿਭਾਵ੍ਯਾ ਸਦਾ ਭੁਵਿ ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸਂਚੋਦਯਤਿ ਮੇ ਵਚ ਆਚ੍ਛਿਦ੍ਯ ਰਾਘਵ ॥ 35 ॥
ਗਚ੍ਛੇਦਾਨੀਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਣ ਪੁਨਰਾਗਤਃ ।
ਨਂਦਯਿਸ਼੍ਯਸਿ ਮਾਂ ਪੁਤ੍ਰ ਸਾਮ੍ਨਾ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਚਾਰੁਣਾ ॥ 36 ॥
ਅਪੀਦਾਨੀਂ ਸ ਕਾਲਸ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਨਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤਂ ਪੁਨਃ ।
ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪੁਤ੍ਰਕ ਪਸ਼੍ਯੇਯਂ ਜਟਾਵਲ੍ਕਲਧਾਰਿਣਮ੍ ॥ 37 ॥
ਤਥਾ ਹਿ ਰਾਮਂ ਵਨਵਾਸਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੇਵੀ ਪਰਮੇਣ ਚੇਤਸਾ ।
ਉਵਾਚ ਰਾਮਂ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਚੋ ਬਭੂਵ ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਾਭਿਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ॥ 38 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
