ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਜਟਿਲਂ ਚੀਰਵਸਨਂ ਪ੍ਰਾਂਜਲਿਂ ਪਤਿਤਂ ਭੁਵਿ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਮੋ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਂ ਯੁਗਾਂਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਂਯਥਾ ॥ 1 ॥
ਕਥਂਚਿਦਭਿਵਿਜ੍ਞਾਯ ਵਿਵਰ੍ਣਵਦਨਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਮ੍ ।
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਭਰਤਂ ਰਾਮਃ ਪਰਿਜਗ੍ਰਾਹ ਬਾਹੁਨਾ ॥ 2 ॥
ਆਘ੍ਰਾਯ ਰਾਮਸ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਰਿਸ਼੍ਵਜ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵਃ ।
ਅਂਕੇ ਭਰਤਮਾਰੋਪ੍ਯ ਪਰ੍ਯਪ੍ਰੁਰੁਇਚ੍ਛਤ੍ਸਮਾਹਿਤਃ ॥ 3 ॥
ਕ੍ਵ ਨੁ ਤੇਭੂਤ੍ਪਿਤਾ ਤਾਤ ਯਦਰਣ੍ਯਂ ਤ੍ਵਮਾਗਤਃ ।
ਨ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਜੀਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਨਮਾਗਂਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 4 ॥
ਚਿਰਸ੍ਯ ਬਤ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੂਰਾਦ੍ਭਰਤਮਾਗਤਮ੍ ।
ਦੁਸ਼੍ਪ੍ਰਤੀਕਮਰਣ੍ਯੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਂ ਤਾਤ ਵਨਮਾਗਤਃ ॥ 5 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਧਾਰਯਤੇ ਤਾਤ ਰਾਜਾ ਯਤ੍ਤ੍ਵਮਿਹਾਗਤਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਦੀਨ ਸ੍ਸਹਸਾ ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਂਤਰਂ ਗਤਃ ॥ 6 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੌਮ੍ਯ ਨ ਤੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਂ ਬਾਲਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ।
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਛੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਸੇ ਤਾਤ ਪਿਤਰਂ ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 7 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਧਸ਼ਰਥੋ ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਲੀ ਸਤ੍ਯਸਂਂਗਰਃ ।
ਰਾਜਸੂਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧਾਨਾਮਾਹਰ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ॥ 8 ॥
ਸ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਮੁਪਾਧ੍ਯਾਯੋ ਯਥਾਵਤ੍ਤਾਤ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ॥ 9 ॥
ਸਾ ਤਾਤ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਪ੍ਰਜਾਵਤੀ ।
ਸੁਖਿਨੀ ਕਚ੍ਚਿਦਾਰ੍ਯਾ ਚ ਦੇਵੀ ਨਂਦਤਿ ਕੈਕਯੀ ॥ 10 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵਿਨਯਸਂਪਨ੍ਨਃ ਕੁਲਪੁਤ੍ਰੋ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਅਨਸੂਯੁਰਨੁਦ੍ਰਸ਼੍ਟਾ ਸਤ੍ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਸ੍ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ॥ 11 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਗ੍ਨਿਸ਼ੁ ਤੇ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਜ੍ਞੋ ਮਤਿਮਾਨ੍ਰੁਰੁਇਜੁਃ ।
ਹੁਤਂ ਚ ਹੋਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਚ ਕਾਲੇ ਵੇਦਯਤੇ ਸਦਾ ॥ 12 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਦੇਵਾਨ੍ਪਿਤ੍ਰੂਨ੍ ਮਾਤ੍ਰੁਰੁਇਰ੍ਗੁਰੂਨ੍ਪਿਤ੍ਰੁਰੁਇਸਮਾਨਪਿ ।
ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਤ ਵੈਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚਾਭਿਮਨ੍ਯਸੇ ॥ 13 ॥
ਇਸ਼੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਵਰਸਂਪਨ੍ਨਮਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍ ।
ਸੁਧਨ੍ਵਾਨਮੁਪਾਧ੍ਯਾਯਂ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਾਤ ਮਨ੍ਯਸੇ ॥ 14 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਾਤ੍ਮਸਮਾ ਸ਼੍ਸ਼ੂਰਾ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤਵਂਤੋ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਃ ।
ਕੁਲੀਨਾਸ਼੍ਚੇਂਗਿਤਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਸ੍ਤੇ ਤਾਤ ਮਂਤ੍ਰਿਣਃ ॥ 15 ॥
ਮਂਤ੍ਰੋ ਵਿਜਯਮੂਲਂ ਹਿ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਭਵਤਿ ਰਾਘਵ ।
ਸੁਸਂਵ੍ਰੁਰੁਇਤੋ ਮਂਤ੍ਰਧਰੈਰਮਾਤ੍ਯੈ ਸ਼੍ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੋਵਿਦੈਃ ॥ 16 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾਵਸ਼ਂ ਨੈਸ਼ੀਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲੇਵਬੁਧ੍ਯਸੇ ।
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਚਾਪਰਰਾਤ੍ਰੇਸ਼ੁ ਚਿਂਤਿਯਸ੍ਯਰ੍ਥਨੈਪੁਣਮ੍ ॥ 17 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮਂਤ੍ਰਯਸੇ ਨੈਕਃ ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਬਹੁਭਿਸ੍ਸਹ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਮਂਤ੍ਰਿਤੋ ਮਂਤ੍ਰੋ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਂ ਨ ਪਰਿਧਾਵਤਿ ॥ 18 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਰ੍ਥਂ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਲਘੁਮੂਲਂ ਮਹੋਦਯਮ੍ ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਾਰਭਸੇ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਦੀਰ੍ਘਯਸਿ ਰਾਘਵ ॥ 19 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੁ ਸੁਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਰੂਪਾਣਿ ਵਾ ਪੁਨਃ ।
ਵਿਦੁਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ॥ 20 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨਤਰ੍ਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਯੇ ਚਾਪ੍ਯਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।
ਤ੍ਵਯਾ ਵਾ ਤਵਾਮਾਤ੍ਯੈਰ੍ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਤਾਤ ਮਂਤ੍ਰਿਤਮ੍ ॥ 21 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਮੇਕਮਿਚ੍ਛਸਿ ਪਂਡਿਤਮ੍ ।
ਪਂਡਿਤੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਕ੍ਰੁਰੁਇਚ੍ਛ੍ਰੇਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਮਹਤ੍ ॥ 22 ॥
ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਪਿ ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਂ ਯੁਦ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਮਹੀਪਤਿਃ ।
ਅਥਵਾਪ੍ਯਯੁਤਾਨ੍ਯੇਵ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇਸ਼ੁ ਸਹਾਯਤਾ ॥ 23 ॥
ਏਕੋਪ੍ਯਮਾਤ੍ਯੋ ਮੇਧਾਵੀ ਸ਼ੂਰੋ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ ।
ਰਾਜਾਨਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪਯੇਨ੍ਮਹਤੀਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 24 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮੁਖ੍ਯਾ ਮਹਾਤ੍ਸ੍ਵੇਵ ਮਧ੍ਯਮੇਸ਼ੁ ਚ ਮਧ੍ਯਮਾਃ ।
ਜਘਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਘਨ੍ਯੇਸ਼ੁ ਭ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਯੋਜਿਤਾਃ ॥ 25 ॥
ਅਮਾਤ੍ਯਾਨੁਪਧਾਤੀਤਾਨ੍ਪਿਤ੍ਰੁਰੁਇਪੈਤਾਮਹਾਂਛੁਚੀਨ੍ ।
ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਾਂਛ੍ਰੇਸ਼੍ਠੇਸ਼ੁਕਚ੍ਚਿਤ੍ਵਂ ਨਿਯੋਜਯਸਿ ਕਰ੍ਮਸੁ ॥ 26 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨੋਗ੍ਰੇਣ ਦਂਡੇਨ ਭ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਮੁਦ੍ਵੇਜਿਤਪ੍ਰਜਮ੍ ।
ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਂ ਤਵਾਨੁਜਾਨਂਤਿ ਮਂਤ੍ਰਿਣਃ ਕੈਕਯੀਸੁਤ ॥ 27 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਨਾਵਜਾਨਂਤਿ ਯਾਜਕਾਃ ਪਤਿਤਂ ਯਥਾ ।
ਉਗ੍ਰਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੀਤਾਰਂ ਕਾਮਯਾਨਮਿਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ 28 ॥
ਉਪਾਯਕੁਸ਼ਲਂ ਵੈਦ੍ਯਂ ਭ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਸਂਦੂਸ਼ਣੇ ਰਤਮ੍ ।
ਸ਼ੂਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕਾਮਂ ਚ ਯੋ ਨ ਹਂਤਿ ਸ ਹਨ੍ਯਤੇ ॥ 29 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਧ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਸ਼੍ਚ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਧ੍ਰੁਰੁਇਤਿਮਾਨ੍ ਸ਼ੁਚਿਃ ।
ਕੁਲੀਨਸ਼੍ਚਾਨੁਰਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਸੇਨਾਪਤਿਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ॥ 30 ॥
ਬਲਵਂਤਸ਼੍ਚ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਮੁਖ੍ਯਾ ਯੁਧ੍ਦਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ ।
ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾਪਦਾਨਾ ਵਿਕ੍ਰਾਂਤਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਤ੍ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਮਾਨਿਤਾਃ ॥ 31 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਬਲਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਂ ਚ ਵੇਤਨਂ ਚ ਯਥੋਚਿਤਮ੍ ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਦਦਾਸਿ ਨ ਵਿਲਂਬਸੇ ॥ 32 ॥
ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਮਣਾਚ੍ਚੈਵ ਭਕ੍ਤਵੇਤਨਯੋਰ੍ਭ੍ਰੁਰੁਇਤਾਃ ।
ਭਰ੍ਤੁਃ ਕੁਪ੍ਯਂਤਿ ਦੁਸ਼੍ਯਂਤਿ ਸੋਨਰ੍ਥ ਸ੍ਸੁਮਹਾਨ੍ ਸ੍ਮ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ॥ 33 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸਰ੍ਵੇਨੁਰਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਸ੍ਤਵਾਰ੍ਥੇਸ਼ੁ ਸਂਤ੍ਯਜਂਤਿ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥ 34 ॥
ਕਚ੍ਚਿਜ੍ਜਾਨਪਦੋ ਵਿਦ੍ਵਾਂਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍ ।
ਯਥੋਕ੍ਤਵਾਦੀ ਦੂਤਸ੍ਤੇ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤੋ ਭਰਤ ਪਂਡਿਤਃ ॥ 35 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਸ਼੍ਟਾਦਸ਼ਾਨ੍ਯੇਸ਼ੁ ਸ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ੇ ਦਸ਼ ਪਂਚ ਚ ।
ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਵਿਜ੍ਞਾਤੈਰ੍ਵੇਤ੍ਸਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚਾਰਕੈਃ ॥ 36 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਪਾਸ੍ਤਾਨਹਿਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਯਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ ।
ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਨਵਜ੍ਞਾਯ ਵਰ੍ਤਸੇ ਰਿਪੁਸੂਦਨ ॥ 37 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਲੌਕਾਯਤਿਕਾਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ੍ਤਾਤ ਸੇਵਸੇ ।
ਅਨਰ੍ਥਕੁਸ਼ਲਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਬਾਲਾਃ ਪਂਡਿਤਮਾਨਿਨਃ ॥ 38 ॥
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਸ਼ੁ ਮੁਖ੍ਯੇਸ਼ੁ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇਸ਼ੁ ਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ।
ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਕੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਰਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਦਂਤਿ ਤੇ ॥ 39 ॥
ਵੀਰੈਰਧ੍ਯੁਸ਼ਿਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਸ੍ਮਾਕਂ ਤਾਤ ਪੂਰ੍ਵਕੈਃ ।
ਸਤ੍ਯਨਾਮਾਂ ਦ੍ਰੁਰੁਇਢ ਦ੍ਵਾਰਾਂ ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਸਂਕੁਲਾਮ੍ ॥ 40 ॥
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯੈ ਸ੍ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤੈਸ੍ਸਦਾ ।
ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਮਹੋਤ੍ਸਾਹੈਰ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਤਾਮਾਰ੍ਯੈ ਸ੍ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ 41 ॥
ਪ੍ਰਾਸਾਦੈਰ੍ਵਿਵਿਧਾਕਾਰੈਰ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਤਾਂ ਵੈਦ੍ਯਜਨਾਕੁਲਾਮ੍ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਮੁਦਿਤਾਂ ਸ੍ਫੀਤਾਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਸਿ ॥ 42 ॥
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਚੈਤ੍ਯਸ਼ਤੈਰ੍ਜੁਸ਼੍ਟ ਸ੍ਸੁਨਿਵਿਸ਼੍ਟਜਨਾਕੁਲਃ ।
ਦੇਵਸ੍ਥਾਨੈਃ ਪ੍ਰਪਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਟਾਕੈਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਭਿਤਃ ॥ 43 ॥
ਪ੍ਰਹ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਨਰਨਾਰੀਕਸ੍ਸਮਾਜੋਤ੍ਸਵਸ਼ੋਭਿਤਃ ।
ਸੁਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਸੀਮਾ ਪਸ਼ੁਮਾਨ੍ਹਿਂਸਾਭਿਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ॥ 44 ॥
ਅਦੇਵਮਾਤ੍ਰੁਰੁਇਕੋ ਰਮ੍ਯ ਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਪਦੈਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ।
ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਭਯੈਸ੍ਸਰ੍ਵੈਃ ਖਨਿਭਿਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਭਿਤਃ ॥ 45 ॥
ਵਿਵਰ੍ਜਿਤੋ ਨਰੈਃ ਪਾਪੈਰ੍ਮਮ ਪੂਰ੍ਵੈ ਸ੍ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਜ੍ਜਨਪਦਸ੍ਸ੍ਫੀਤਃ ਸੁਖਂ ਵਸਤਿ ਰਾਘਵ ॥ 46 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਦਯਿਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਿਗੋਰਕ੍ਸ਼ਜੀਵਿਨਃ ।
ਵਾਰ੍ਤਾਯਾਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਤਾਤ ਲੋਕੋ ਹਿ ਸੁਖਮੇਧਤੇ ॥ 47 ॥
ਤੇਸ਼ਾਂ ਗੁਪ੍ਤਿਪਰੀਹਾਰੈਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਭਰਣਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਮ੍ ।
ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਹਿ ਰਾਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਸ਼ਯਵਾਸਿਨਃ ॥ 48 ॥
ਕਚ੍ਚਿਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਸ੍ਸਾਂਤ੍ਵਯਸਿ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸ੍ਯਾਸਾਂ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਗੁਹ੍ਯਂ ਨ ਭਾਸ਼ਸੇ ॥ 49 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨਾਗਵਨਂ ਗੁਪ੍ਤਂ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਂਤਿ ਧੇਨੁਕਾਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਗਣਿਕਾਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਕੁਂਜਰਾਣਾਂ ਚ ਤ੍ਰੁਰੁਇਪ੍ਯਸਿ ॥ 50 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਸੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤਮ੍ ।
ਉਤ੍ਥਾਯੋਤ੍ਥਾਯ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾਪਥੇ ॥ 51 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਸਰ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਾਂਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੇਵਿਸ਼ਂਕਯਾ ।
ਸਰ੍ਵੇ ਵਾ ਪੁਨਰੁਤ੍ਸ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾ ਮਧ੍ਯਮੇਵਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍ ॥ 52 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਧਨਧਾਨ੍ਯਾਯੁਧੋਦਕੈਃ ।
ਯਂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਤਥਾ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਧਨੁਰ੍ਧਰੈਃ ॥ 53 ॥
ਆਯਸ੍ਤੇ ਵਿਪੁਲਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕਚ੍ਚਿਦਲ੍ਪਤਰੋ ਵ੍ਯਯਃ ।
ਅਪਾਤ੍ਰੇਸ਼ੁ ਨ ਤੇ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕੋਸ਼ੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਰਾਘਵ ॥ 54 ॥
ਦੇਵਤਾਰ੍ਥੇ ਚ ਪਿਤ੍ਰਰ੍ਥੇਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਭ੍ਯਾਗਤੇਸ਼ੁ ਚ ।
ਯੋਧੇਸ਼ੁ ਮਿਤ੍ਰਵਰ੍ਗੇਸ਼ੁ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਤੇ ਵ੍ਯਯਃ ॥ 55 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਾਰ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਸ਼ਾਰਿਤ ਸ਼੍ਚਾਪਰਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਅਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ ਸ਼੍ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਨ ਲੋਭਾਦ੍ਵਧ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਚਿਃ ॥ 56 ॥
ਗ੍ਰੁਰੁਇਹੀਤਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਸ਼੍ਚ ਕਾਲੇ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਸ੍ਸਕਾਰਣਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਚੋਰੋ ਧਨਲੋਭਾਨ੍ਨਰਰ੍ਸ਼ਭ ॥ 57 ॥
ਵ੍ਯਸਨੇ ਕਚ੍ਚਿਦਾਢ੍ਯਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਗਤਸ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵ ।
ਅਰ੍ਥਂ ਵਿਰਾਗਾਃ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਤਵਾਮਾਤ੍ਯਾ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ॥ 58 ॥
ਯਾਨਿ ਮਿਥ੍ਯਾਭਿਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਤਂਤ੍ਯਸ਼੍ਰੂਣਿ ਰਾਘਵ ।
ਤਾਨਿ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਪਸ਼ੂਨ੍ਘ੍ਨਂਤਿ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਮਨੁਸ਼ਾਸਤਃ ॥ 59 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਬਾਲਾਂਸ਼੍ਚ ਵੈਦ੍ਯਾਮੁਖ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵ ।
ਦਾਨੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤੈਰ੍ਬੁਭੂਸ਼ਸੇ ॥ 60 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਗੁਰੂਂਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਪਸਾਨ੍ ਦੇਵਤਾਤਿਥੀਨ੍ ।
ਚੈਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਿਧ੍ਦਾਰ੍ਥਾਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚ ਨਮਸ੍ਯਸਿ ॥ 61 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਰ੍ਥੇਨ ਵਾ ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ ।
ਉਭੌ ਵਾ ਪ੍ਰੀਤਿਲੋਭੇਨ ਕਾਮੇਨ ਚ ਨ ਬਾਧਸੇ ॥ 62 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਰ੍ਥਂ ਚ ਧਰ੍ਮਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਜਯਤਾਂ ਵਰ ।
ਵਿਭਜ੍ਯ ਕਾਲੇ ਕਾਲਜ੍ਞ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਰਦ ਸੇਵਸੇ ॥ 63 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸ਼੍ਸ਼ਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦਾਃ ।
ਆਸ਼ਂਸਂਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਪੌਰਜਾਨਪਦੈਸ੍ਸਹ ॥ 64 ॥
ਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਮਨ੍ਰੁਰੁਇਤਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਪ੍ਰਮਾਦਂ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰਤਾਮ੍ ।
ਅਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਮਾਲਸ੍ਯਂ ਪਂਚਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਿਤਾਮ੍ ॥ 65 ॥
ਏਕਚਿਂਤਨਮਰ੍ਥਾਨਾਮਨਰ੍ਥਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਮਂਤ੍ਰਣਮ੍ ।
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਨਾਮਨਾਰਂਭਂ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ 66 ॥
ਮਂਗਲਾਦ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗਂ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਂ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਵਂ ਵਰ੍ਜਯਸ੍ਯੇਤਾਨ੍ਰਾਜਦੋਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ॥ 67 ॥
ਦਸ਼ਪਂਚਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਾਨ੍ਸਪ੍ਤਵਰ੍ਗਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।
ਅਸ਼੍ਟਵਰ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵ ॥ 68 ॥
ਇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਜਯਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ਼ਾਡ੍ਗੁਣ੍ਯਂ ਦੈਵਮਾਨੁਸ਼ਮ੍ ।
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਗਂ ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਮਂਡਲਮ੍ ॥ 69 ॥
ਯਾਤ੍ਰਾਦਂਡਵਿਧਾਨਂ ਚ ਦ੍ਵਿਯੋਨੀ ਸਂਧਿਵਿਗ੍ਰਹੌ ।
ਕਚ੍ਚਿਦੇਤਾਨ੍ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਥਾਵਦਨੁਮਨ੍ਯਸੇ ॥ 70 ॥
ਮਂਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ਼੍ਟੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਵਾ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਮਂਤ੍ਰਂ ਮਂਤ੍ਰਯਸੇ ਮਿਥਃ ॥ 71 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾ ਵੇਦਾਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾ ਦਾਰਾਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ॥ 72 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦੇਸ਼ੈਵ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤਾ ਮਮ ਰਾਘਵ ।
ਆਯੁਸ਼੍ਯਾ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਯਾ ਚ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥ ਸਂਹਿਤਾ ॥ 73 ॥
ਯਾਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਾਤੋ ਯਾਂ ਚ ਨਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਃ ।
ਤਾਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਤਸੇ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਯਾਚ ਸਤ੍ਪਥਗਾ ਸ਼ੁਭਾ ॥ 74 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਂ ਭੋਜ੍ਯਮੇਕੋ ਨਾਸ਼੍ਨਾਸਿ ਰਾਘਵ ।
ਕਚ੍ਚਿਦਾਸ਼ਂਸਮਾਨੇਭ੍ਯੋ ਮਿਤ੍ਰੇਭ੍ਯ ਸ੍ਸਂਪ੍ਰਯਚ੍ਛਸਿ ॥ 75 ॥
ਰਾਜਾ ਤੁ ਧਰ੍ਮੇਣ ਹਿ ਪਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਮਤਿਰ੍ਦਂਡਧਰਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮ੍ ।
ਅਵਾਪ੍ਯ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਵਸੁਧਾਂ ਯਥਾਵਦਿਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤ ਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੁਪੈਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ॥ 76 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡੇ ਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
