ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਰਾਮਾਯ ਸੀਤਾਯਾਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨੇ ।
ਵਾਕ੍ਯਮਨ੍ਵਰ੍ਥਮਰ੍ਥਜ੍ਞਃ ਕਬਂਧਃ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਏਸ਼ ਰਾਮ ਸ਼ਿਵਃ ਪਂਥਾ ਯਤ੍ਰੈਤੇ ਪੁਸ਼੍ਪਿਤਾ ਦ੍ਰੁਮਾਃ ।
ਪ੍ਰਤੀਚੀਂ ਦਿਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂਤੇ ਮਨੋਰਮਾਃ ॥ 2 ॥
ਜਂਬੂਪ੍ਰਿਯਾਲਪਨਸਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਤਿਂਧੁਕਾਃ ।
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਚੂਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਪਾਦਾਪਾਃ ॥ 3 ॥
ਧਨ੍ਵਨਾ ਨਾਗਵ੍ਰੁਰੁਇਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਤਿਲਕਾ ਨਕ੍ਤਮਾਲਕਾਃ ।
ਨੀਲਾਸ਼ੋਕਾਃ ਕਦਂਬਾਸ਼੍ਚ ਕਰਵੀਰਾਸ਼੍ਚ ਪੁਸ਼੍ਪਿਤਾਃ ॥ 4 ॥
ਅਗ੍ਨਿਮੁਖ੍ਯਾ ਅਸ਼ੋਕਾਸ਼੍ਚ ਸੁਰਕ੍ਤਾਃ ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕਾਃ ।
ਤਾਨਾਰੁਹ੍ਯਾਥਵਾ ਭੂਮੌ ਪਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤਾਨ੍ਬਲਾਤ੍ ॥ 5 ॥
ਫਲਾਨ੍ਯਮ੍ਰੁਰੁਇਤਕਲ੍ਪਾਨਿ ਭਕ੍ਸ਼ਯਂਤੌ ਗਮਿਸ਼੍ਯਥਃ ।
ਤਦਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਵਨਂ ਪੁਸ਼੍ਪਿਤਪਾਦਪਮ੍ ॥ 6 ॥
ਨਂਦਨਪ੍ਰਤਿਮਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਕੁਰਵੋ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾ ਇਵ ।
ਸਰ੍ਵਕਾਲਫਲਾ ਯਤ੍ਰ ਪਾਦਪਾਸ੍ਤੁ ਮਧੁਸ੍ਰਵਾਃ ॥ 7 ॥
ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਰੁਰੁਇਤਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਨੇ ਚੈਤ੍ਰਰਥੇ ਯਥਾ ।
ਫਲਭਾਰਾਨਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਵਿਟਪਧਾਰਿਣਃ ॥ 8 ॥
ਸ਼ੋਭਂਤੇ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮੇਘਪਰ੍ਵਤਸਨ੍ਨਿਭਾਃ ।
ਤਾਨਾਰੁਹ੍ਯਾਥਵਾ ਭੂਮੌ ਪਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ॥ 9 ॥
ਫਲਾਨ੍ਯਮ੍ਰੁਰੁਇਤਕਲ੍ਪਾਨਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ ।
ਚਂਕ੍ਰਮਂਤੌ ਵਰਾਂਦੇਸ਼ਾਨ੍ਸ਼ੈਲਾਚ੍ਛੈਲਂ ਵਨਾਦ੍ਵਨਮ੍ ॥ 10 ॥
ਤਤਃ ਪੁਸ਼੍ਕਰਿਣੀਂ ਵੀਰੌ ਪਂਪਾਂ ਨਾਮ ਗਮਿਸ਼੍ਯਥਃ ।
ਅਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਂ ਸਮਤੀਰ੍ਥਾਮਸ਼ੈਵਲਾਮ੍ ॥ 11 ॥
ਰਾਮ ਸਂਜਾਤਵਾਲੂਕਾਂ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ਾਲਿਨੀਮ੍ ।
ਤਤ੍ਰ ਹਂਸਾਃ ਪ੍ਲਵਾਃ ਕ੍ਰੌਂਚਾਃ ਕੁਰਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਘਵ ॥ 12 ॥
ਵਲ੍ਗੁਸ੍ਵਨਾ ਵਿਕੂਜਂਤਿ ਪਂਪਾਸਲਿਲਗੋਚਰਾਃ ।
ਨੋਦ੍ਵਿਜਂਤੇ ਨਰਾਂਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਵਧਸ੍ਯਾਕੋਵਿਦਾਸ਼੍ਸ਼ੁਭਾਃ ॥ 13 ॥
ਘ੍ਰੁਰੁਇਤਪਿਂਡੋਪਮਾਨ੍ ਸ੍ਥੂਲਾਂਸ੍ਤਾਂਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਸ਼੍ਯਥਃ ।
ਰੋਹਿਤਾਨ੍ਵਕ੍ਰਤੁਂਡਾਂਸ਼੍ਚ ਨਡਮੀਨਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵ ॥ 14 ॥
ਪਂਪਾਯਾਮਿਸ਼ੁਭਿਰ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਾਮ ਵਰਾਨ੍ਹਤਾਨ੍ ।
ਨਿਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪਕ੍ਸ਼ਾਨਯਸ੍ਤਪ੍ਤਾਨਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਾਨੇਕਕਂਟਕਾਨ੍ ॥ 15 ॥
ਤਵ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਸਂਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ ।
ਭ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਤੇ ਖਾਦਤੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਪਂਪਾਯਾਃ ਪੁਸ਼੍ਪਸਂਚਯੇ ॥ 16 ॥
ਪਦ੍ਮਗਂਧਿ ਸ਼ਿਵਂ ਵਾਰਿ ਸੁਖਸ਼ੀਤਮਨਾਮਯਮ੍ ।
ਉਦ੍ਧ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯ ਸਤਤਾਕ੍ਲਿਸ਼੍ਟਂ ਰੌਪ੍ਯਸ੍ਫਾਟਿਕਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ॥ 17 ॥
ਅਸੌ ਪੁਸ਼੍ਕਰਪਰ੍ਣੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਾਯਯਿਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਗਿਰਿਗੁਹਾਸ਼ਯ੍ਯਾਨ੍ਵਰਾਹਾਨ੍ਵਨਚਾਰਿਣਃ ॥ 18 ॥
ਅਪਾਂ ਲੋਭਾਦੁਪਾਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਾਨ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਭਾਨਿਵ ਨਰ੍ਦਤਃ ।
ਰੂਪਾਵਨਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪਂਪਾਯਾਂਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਨਰੋਤ੍ਤਮ ॥ 19 ॥
ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਵਿਚਰਨ੍ਰਾਮ ਵਿਟਪੀਨ੍ਮਾਲ੍ਯਧਾਰਿਣਃ ।
ਸ਼ੀਤੋਦਕਂ ਚ ਪਂਪਾਯਾ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ੋਕਂ ਵਿਹਾਸ੍ਯਸਿ ॥ 20 ॥
ਸੁਮਨੋਭਿਸ਼੍ਚਿਤਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਿਲਕਾਨ੍ਨਕ੍ਤਮਾਲਕਾਨ੍ ।
ਉਤ੍ਪਲਾਨਿ ਚ ਫੁਲ੍ਲਾਨਿ ਪਂਕਜਾਨਿ ਚ ਰਾਘਵ ॥ 21 ॥
ਨ ਤਾਨਿ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਤਤ੍ਰਾਰੋਪਯਿਤਾ ਨਰਃ ।
ਨ ਚ ਵੈ ਮ੍ਲਾਨਤਾਂ ਯਾਂਤਿ ਨ ਚ ਸ਼ੀਰ੍ਯਂਤਿ ਰਾਘਵ ॥ 22 ॥
ਮਤਂਗਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸਨ੍ਨ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਯਸ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ ।
ਤੇਸ਼ਾਂ ਭਾਰਾਭਿਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਵਨ੍ਯਮਾਹਰਤਾਂ ਗੁਰੋਃ ॥ 23 ॥
ਯੇ ਪ੍ਰਪੇਤੁਰ੍ਮਹੀਂ ਤੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਰੀਰਾਤ੍ਸ੍ਵੇਦਬਿਂਦਵਃ ।
ਤਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਮੁਨੀਨਾਂ ਤਪਸਾ ਤਦਾ ॥ 24 ॥
ਸ੍ਵੇਦਬਿਂਦੁਸਮੁਤ੍ਥਾਨਿ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਂਤਿ ਰਾਘਵ ।
ਤੇਸ਼ਾਂ ਗਤਾਨਾਮਦ੍ਯਾਪਿ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਯਤੇ ਪਰਿਚਾਰਿਣੀ ॥ 25 ॥
ਸ਼੍ਰਮਣੀ ਸ਼ਬਰੀ ਨਾਮ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਚਿਰਜੀਵਿਨੀ ।
ਤ੍ਵਾਂ ਤੁ ਧਰ੍ਮੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਨਮਸ੍ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਮ੍ ॥ 26 ॥
ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵੋਪਮਂ ਰਾਮ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਂ ਗਮਿਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਤਤਸ੍ਤਦ੍ਰਾਮ ਪਂਪਾਯਾਸ੍ਤੀਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍ ॥ 27 ॥
ਆਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਾਨਮਤੁਲਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ।
ਨ ਤਤ੍ਰਾਕ੍ਰਮਿਤੁਂ ਨਾਗਾਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਂਤਿ ਤਮਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ॥ 28 ॥
ਵਿਵਿਧਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਨਾਗਾ ਵਨੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤੇ ।
ਰੁਰੁਇਸ਼ੇਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਤਂਗਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਾਤ੍ਤਚ੍ਚ ਕਾਨਨਮ੍ ॥ 29 ॥
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਦਨਸਂਕਾਸ਼ੇ ਦੇਵਾਰਣ੍ਯੋਪਮੇ ਵਨੇ ।
ਨਾਨਾਵਿਹਗਸਂਕੀਰ੍ਣੇ ਰਂਸ੍ਯਸੇ ਰਾਮ ਨਿਰ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ॥ 30 ॥
ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਯਮੂਕਸ਼੍ਚ ਪਂਪਾਯਾਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪੁਸ਼੍ਪਿਤਦ੍ਰੁਮਃ ।
ਸੁਦੁਃਖਾਰੋਹਣੋ ਨਾਮ ਸ਼ਿਸ਼ੁਨਾਗਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ॥ 31 ॥
ਉਦਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚੈਵ ਪੂਰ੍ਵਕਾਲੇ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਃ ।
ਸ਼ਯਾਨਃ ਪੁਰੁਸ਼ੋ ਰਾਮ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ॥ 32 ॥
ਯਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਲਭਤੇ ਵਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ।
ਨਤ੍ਵੇਨਂ ਵਿਸ਼ਮਾਚਾਰ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਧਿਰੋਹਤਿ ॥ 33 ॥
ਯਸ੍ਤੁ ਤਂ ਵਿਸ਼ਮਾਚਾਰਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਧਿਰੋਹਤਿ ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਪ੍ਰਹਰੁਅਂਤ੍ਯੇਨਂ ਸੁਪ੍ਤਮਾਦਾਯ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ॥ 34 ॥
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ਿਸ਼ੁਨਾਗਾਨਾਮਾਕ੍ਰਂਧਸ਼੍ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਮਹਾਨ੍ ।
ਕ੍ਰੀਡਤਾਂ ਰਾਮ ਪਂਪਾਯਾਂ ਮਤਂਗਾਰਣ੍ਯਵਾਸਿਨਾਮ੍ ॥ 35 ॥
ਸਿਕ੍ਤਾ ਰੁਧਿਰਧਾਰਾਭਿਸ੍ਸਂਹ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯ ਪਰਮਦ੍ਵਿਪਾਃ ।
ਪ੍ਰਚਰਂਤਿ ਪ੍ਰੁਰੁਇਥਕ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਮੇਘਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤਰਸ੍ਵਿਨਃ ॥ 36 ॥
ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਪੀਤ੍ਵਾ ਪਾਨੀਯਂ ਵਿਮਲਂ ਸ਼ੀਤਮਵ੍ਯਯਮ੍ ।
ਨਿਰ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਤਾਸ੍ਸਂਵਿਗਾਹਂਤੇ ਵਨਾਨਿ ਵਨਗੋਚਰਾਃ ॥ 37 ॥
ਰੁਰੁਇਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੀਪਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਨੀਲਕੋਮਲਕਪ੍ਰਭਾਨ੍ ।
ਰੁਰੂਨਪੇਤਾਪਜਯਾਨ੍ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ੋਕਂ ਜਯਿਸ਼੍ਯਸਿ ॥ 38 ॥
ਰਾਮ ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਮਹਤੀ ਸ਼ੋਭਤੇ ਗੁਹਾ ।
ਸ਼ਿਲਾਪਿਧਾਨਾ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਦੁਃਖਂ ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ 39 ॥
ਤਸ੍ਯਾ ਗੁਹਾਯਾਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦ੍ਵਾਰੇ ਮਹਾਨ੍ਸ਼ੀਤੋਦਕੋ ਹ੍ਰਦਃ ।
ਫਲਮੂਲਾਨ੍ਵਿਤੋ ਰਮ੍ਯੋ ਨਾਨਾਮ੍ਰੁਰੁਇਗਸਮਾਵ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ॥ 40 ॥
ਤਸ੍ਯਾਂ ਵਸਤਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ੍ਸਹ ਵਾਨਰੈਃ ।
ਕਦਾਚਿਚ੍ਛਿਖਰੇ ਤਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯਾਵਤਿਸ਼੍ਠਤੇ ॥ 41 ॥
ਕਬਂਧਸ੍ਤ੍ਵਨੁਸ਼ਾਸ੍ਯੈਵਂ ਤਾਵੁਭੌ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ।
ਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਭਾਸ੍ਕਰਵਰ੍ਣਾਭਃ ਖੇ ਵ੍ਯਰੋਚਤ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 42 ॥
ਤਂ ਤੁ ਖਸ੍ਥਂ ਮਹਾਭਾਗਂ ਕਬਂਧਂ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੌ ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਰਜਸ੍ਵੇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਮੂਚਤੁਰਂਤਿਕੇ ॥ 43 ॥
ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਤਾਵਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸ ਚ ।
ਸੁਪ੍ਰੀਤੌ ਤਾਵਨੁਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਕਬਂਧਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਦਾ ॥ 44 ॥
ਸ ਤਤ੍ਕਬਂਧਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯ ਰੂਪਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਤਸ਼੍ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਭਾਸ੍ਕਰਤੁਲ੍ਯਦੇਹਃ ।
ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਰਾਮਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਖਸ੍ਥਃ ਸਖ੍ਯਂ ਕੁਰੁਸ਼੍ਵੇਤਿ ਤਦਾਭ੍ਯੁਵਾਚ ॥ 45 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਂਡੇ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
