ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸ਼ੋਡਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸੁਖਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਸ਼ਰਦ੍ਵ੍ਯਪਾਯੇ ਹੇਮਂਤਰੁਰੁਇਤੁਰਿਸ਼੍ਟਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤ ॥ 1 ॥
ਸ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਰਘੁਨਂਦਨਃ ।
ਪ੍ਰਯਯਾਵਭਿਸ਼ੇਕਾਰ੍ਥਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਗੋਦਾਵਰੀਂ ਨਦੀਮ੍ ॥ 2 ॥
ਪ੍ਰਹ੍ਵਃ ਕਲਸ਼ਹਸ੍ਤਸ੍ਤਂ ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਠਤੋਨੁਵ੍ਰਜਨ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 3 ॥
ਅਯਂ ਸ ਕਾਲਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਿਯੋ ਯਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦ ।
ਅਲਂਕ੍ਰੁਰੁਇਤ ਇਵਾਭਾਤਿ ਯੇਨ ਸਂਵਤ੍ਸਰਃ ਸ਼ੁਭਃ ॥ 4 ॥
ਨੀਹਾਰਪਰੁਸ਼ੋ ਲੋਕਃ ਪ੍ਰੁਰੁਇਥਿਵੀ ਸਸ੍ਯਸ਼ਾਲਿਨੀ ।
ਜਲਾਨ੍ਯਨੁਪਭੋਗ੍ਯਾਨਿ ਸੁਭਗੋ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਃ ॥ 5 ॥
ਨਵਾਗ੍ਰਯਣਪੂਜਾਭਿਰਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਪਿਤ੍ਰੁਰੁਇਦੇਵਤਾਃ ।
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਗ੍ਰਯਣਕਾਃ ਕਾਲੇ ਸਂਤੋ ਵਿਗਤਕਲ੍ਮਸ਼ਾਃ ॥ 6 ॥
ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਕਾਮਾ ਜਨਪਦਾਸ੍ਸਂਪਨ੍ਨਤਰਗੋਰਸਾਃ ।
ਵਿਚਰਂਤਿ ਮਹੀਪਾਲਾ ਯਾਤ੍ਰਾਸ੍ਥਾ ਵਿਜਿਗੀਸ਼ਵਃ ॥ 7 ॥
ਸੇਵਮਾਨੇ ਦ੍ਰੁਰੁਇਢਂ ਸੂਰ੍ਯੇ ਦਿਸ਼ਮਂਤਕ ਸੇਵਿਤਾਮ੍ ।
ਵਿਹੀਨਤਿਲਕੇਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨੋਤ੍ਤਰਾ ਦਿਕ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ॥ 8 ॥
ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਾ ਹਿਮਕੋਸ਼ਾਢ੍ਯੋ ਦੂਰਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ ।
ਯਥਾਰ੍ਥਨਾਮਾ ਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਹਿਮਵਾਨ੍ਹਿਮਵਾਨ੍ਗਿਰਿਃ ॥ 9 ॥
ਅਤ੍ਯਂਤਸੁਖਸਂਚਾਰਾ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਸ੍ਸੁਖਾਃ ।
ਦਿਵਸਾਸ੍ਸੁਭਗਾਦਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਯਾਸਲਿਲਦੁਰ੍ਭਗਾਃ ॥ 10 ॥
ਮ੍ਰੁਰੁਇਦੁਸੂਰ੍ਯਾਸ੍ਸਨੀਹਾਰਾਃ ਪਟੁਸ਼ੀਤਾਸ੍ਸਮਾਰੁਤਾਃ ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾ ਹਿਮਧ੍ਵਸ੍ਤਾ ਦਿਵਸਾ ਭਾਂਤਿਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ ॥ 11 ॥
ਨਿਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਸ਼ਯਨਾਃ ਪੁਸ਼੍ਯਨੀਤਾ ਹਿਮਾਰੁਣਾਃ ।
ਸ਼ੀਤਾ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਤਰਾਯਾਮਾਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਮਾ ਯਾਂਤਿ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ ॥ 12 ॥
ਰਵਿਸਂਕ੍ਰਾਂਤਸੌਭਾਗ੍ਯ ਸ੍ਤੁਸ਼ਾਰਾਰੁਣਮਂਡਲਃ ।
ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਸਾਂਧ ਇਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨ੍ਛਂਦ੍ਰਮਾ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ॥ 13 ॥
ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨ ਤੁਸ਼ਾਰਮਲਿਨਾ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਨ ਰਾਜਤੇ ।
ਸੀਤੇਵ ਚਾਤਪਸ਼੍ਯਾਮਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਨ ਤੁ ਸ਼ੋਭਤੇ ॥ 14 ॥
ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਾ ਸ਼ੀਤਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਹਿਮਵਿਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਵਾਤਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋ ਵਾਯੁਃ ਕਾਲੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ਼ੀਤਲਃ ॥ 15 ॥
ਬਾਸ਼੍ਪਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨ੍ਯਰਣ੍ਯਾਨਿ ਯਵਗੋਧੂਮਵਂਤਿ ਚ ।
ਸ਼ੋਭਂਤੇਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਨਦ੍ਭਿ ਕ੍ਰੌਂਚਸਾਰਸੈਃ ॥ 16 ॥
ਖਰ੍ਜੂਰਪੁਸ਼੍ਪਾਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਭਿਸ਼੍ਸ਼ਿਰੋਭਿਃ ਪੂਰ੍ਣਤਂਡੁਲੈਃ ।
ਸ਼ੋਭਂਤੇ ਕਿਂਚਿਦਾਨਮ੍ਰਾਸ਼੍ਸ਼ਾਲਯਃ ਕਨਕਪ੍ਰਭਾਃ ॥ 17 ॥
ਮਯੂਖੈਰੁਪਸਰ੍ਪਦ੍ਭਿਰ੍ਹਿਮਨੀਹਾਰਸਂਵ੍ਰੁਰੁਇਤੈਃ ।
ਦੂਰਮਭ੍ਯੁਦਿਤਸ੍ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ॥ 18 ॥
ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯਵੀਰ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਸ੍ਸੁਖਃ ।
ਸਂਰਕ੍ਤਃ ਕਿਂਚਿਦਾਪਾਂਡੁਰਾਤਪਸ਼੍ਸ਼ੋਭਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ॥ 19 ॥
ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਨਿਪਾਤੇਨ ਕਿਂਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਸ਼ਾਦ੍ਵਲਾ ।
ਵਨਾਨਾਂ ਸ਼ੋਭਤੇ ਭੂਮਿਰ੍ਨਿਵਿਸ਼੍ਟਤਰੁਣਾਤਪਾ ॥ 20 ॥
ਸ੍ਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂਸ੍ਤੁ ਵਿਮਲਂ ਸ਼ੀਤਮੁਦਕਂ ਦ੍ਵਿਰਦਸ੍ਸੁਖਮ੍ ।
ਅਤ੍ਯਂਤਤ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਿਤੋ ਵਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਹਰਤੇ ਕਰਮ੍ ॥ 21 ॥
ਏਤੇ ਹਿ ਸਮੁਪਾਸੀਨਾ ਵਿਹਗਾ ਜਲਚਾਰਿਣਃ ।
ਨਾਵਗਾਹਂਤਿ ਸਲਿਲਮਪ੍ਰਗਲ੍ਭਾ ਇਵਾਹਵਮ੍ ॥ 22 ॥
ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਤਮੋਨਦ੍ਧਾ ਨੀਹਾਰਤਮਸਾਵ੍ਰੁਰੁਇਤਾਃ ।
ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂਤੇ ਵਿਪੁਸ਼੍ਪਾ ਵਨਰਾਜਯਃ ॥ 23 ॥
ਬਾਸ਼੍ਪਸਂਛਨ੍ਨਸਲਿਲਾ ਰੁਤਵਿਜ੍ਞੇਯਸਾਰਸਾਃ ।
ਹਿਮਾਰ੍ਦ੍ਰਵਾਲੁਕੈਸ੍ਤੀਰੈਸ੍ਸਰਿਤੋ ਭਾਂਤਿ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ ॥ 24 ॥
ਤੁਸ਼ਾਰਪਤਨਾਚ੍ਚੈਵ ਮ੍ਰੁਰੁਇਦੁਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਚ ।
ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਗਾਗ੍ਰਸ੍ਥਮਪਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਰਸਵਜ੍ਜਲਮ੍ ॥ 25 ॥
ਜਰਾਜਰ੍ਜਰਿਤੈਃ ਪਦ੍ਮੈਸ਼ਸ਼ੀਰ੍ਣਕੇਸਰਕਰ੍ਣਿਕੈਃ ।
ਨਾਲਸ਼ੇਰ੍ਹਿਮਧ੍ਵਸ੍ਸੈਰ੍ਨ ਭਂਤਿ ਕਮਲਾਕਰਾਃ ॥ 26 ॥
ਅਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁਸ਼ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਕਾਲੇ ਦੁਃਖਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।
ਤਪਸ਼੍ਚਰਤਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਰਤਃ ਪੁਰੇ ॥ 27 ॥
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਮਾਨਂ ਚ ਭੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਬਹੂਨ੍ ।
ਤਪਸ੍ਸ੍ਵੀ ਨਿਯਤਾਹਾਰਸ਼੍ਸ਼ੇਤੇ ਸ਼ੀਤੇ ਮਹੀਤਲੇ ॥ 28 ॥
ਸੋਪਿ ਵੇਲਾਮਿਮਾਂ ਨੂਨਮਭਿਸ਼ੇਕਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯਤਃ ।
ਵ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਭਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸਰਯੂਂ ਨਦੀਮ੍ ॥ 29 ॥
ਅਤ੍ਯਂਤਸੁਖਸਂਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਸ੍ਸੁਕੁਮਾਰਸ੍ਸੁਖੋਚਿਤਃ ।
ਕਥਂ ਨ੍ਵਪਰਰਾਤ੍ਰੇਸ਼ੁ ਸਰਯੂਮਵਗਾਹਤੇ ॥ 30 ॥
ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣੋ ਵੀਰਸ਼੍ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਨਿਰੁਦਰੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਸ੍ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਚ ਹ੍ਰੀਨਿਸ਼ੇਧੋ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 31 ॥
ਪ੍ਰਿਯਾਭਿਭਾਸ਼ੀ ਮਧੁਰੋ ਦੀਰ੍ਘਬਾਹੁਰਰਿਂਦਮਃ ।
ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਭੋਗਾਨਾਰ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਸ਼੍ਰਿਤਃ ॥ 32 ॥
ਜਿਤਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਤਵ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਭਰਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਵਨਸ੍ਥਮਪਿ ਤਾਪਸ੍ਯੇ ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਮਨੁਵਿਧੀਯਤੇ ॥ 33 ॥
ਨ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਮਨੁਵਰ੍ਤਂਤੇ ਮਾਤ੍ਰੁਰੁਇਕਂ ਦ੍ਵਿਪਦਾ ਇਤਿ ।
ਖ੍ਯਾਤੋ ਲੋਕਪ੍ਰਵਾਦੋਯਂ ਭਰਤੇਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ॥ 34 ॥
ਭਰ੍ਤਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਸਾਧੁਸ਼੍ਚ ਭਰਤਸ੍ਸੁਤਃ ।
ਕਥਂ ਨੁ ਸਾਂਬਾ ਕੈਕੇਯੀ ਤਾਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ੀ ਕ੍ਰੂਰਸ਼ੀਲਿਨੀ ॥ 35 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਧਾਰ੍ਮਿਕੇ ।
ਪਰਿਵਾਦਂ ਜਨਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮਸਹਨ੍ਰਾਘਵੋਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 36 ॥
ਸ ਤੇਂਬਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਤਾਤ ਗਰ੍ਹਿਤਵ੍ਯਾ ਕਥਂਚਨ ।
ਤਾਮੇਵੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਾਥਸ੍ਯ ਭਰਤਸ੍ਯ ਕਥਾਂ ਕੁਰੁ ॥ 37 ॥
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਪਿ ਹਿ ਮੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਨਵਾਸੇ ਦ੍ਰੁਰੁਇਢਵ੍ਰਤਾ ।
ਭਰਤਸ੍ਨੇਹਸਂਤਪ੍ਤਾ ਬਾਲਿਸ਼ੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪੁਨਃ ॥ 38 ॥
ਸਂਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ ।
ਹ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਯਾਨ੍ਯਮ੍ਰੁਰੁਇਤਕਲ੍ਪਾਨਿ ਮਨਃਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨਾਨਿ ਚ ॥ 39 ॥
ਕਦਾਨ੍ਵਹਂ ਸਮੇਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਰਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਚ ਵੀਰੇਣ ਤ੍ਵਯਾ ਚ ਰਘੁਨਂਦਨ ॥ 40 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਿਲਪਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗੋਦਾਵਰੀਂ ਨਦੀਮ੍ ।
ਚਕ੍ਰੇਭਿਸ਼ੇਕਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਸਾਨੁਜਸ੍ਸਹ ਸੀਤਯਾ ॥ 41 ॥
ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾਥ ਸਲਿਲੈਸ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਰੁਰੁਇਂਦੈਵਤਾਨਿ ਚ ।
ਸ੍ਤੁਵਂਤਿ ਸ੍ਮੋਦਿਤਂ ਸੂਰ੍ਯਂ ਦੇਵਤਾਸ਼੍ਚ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥ 42 ॥
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਭਿਸ਼ੇਕਸ੍ਸਰਰਾਜ ਰਾਮਃ ਸੀਤਾਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ।
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਭਿਸ਼ੇਕੋ ਗਿਰਿਰਾਜਪੁਤ੍ਰ੍ਯਾ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਸਨਂਦੀ ਭਗਵਾਨਿਵੇਸ਼ਃ ॥ 43 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਂਡੇ ਸ਼ੋਡਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
