ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਰਾਮੇ ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋਧਸ਼੍ਸ਼ਿਰਾ ਮੁਹੁਃ ।
ਸ਼੍ਰ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯਂ ਜਗਾਮੇਵ ਮਨਸਾ ਦੁਃਖਹਰ੍ਸ਼ਯੋਃ ॥ 1 ॥
ਤਦਾ ਤੁ ਬਧ੍ਦ੍ਵਾ ਭ੍ਰੁਕੁਟੀਂ ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਨਰਰ੍ਸ਼ਭਃ ।
ਨਿਸ਼ਸ਼੍ਵਾਸ ਮਹਾਸਰ੍ਪੋ ਬਿਲਸ੍ਥ ਇਵ ਰੋਸ਼ਿਤਃ ॥ 2 ॥
ਤਸ੍ਯ ਦੁਸ਼੍ਪ੍ਰਤਿਵੀਕ੍ਸ਼ਂ ਤਦ੍ਭ੍ਰੁਕੁਟੀਸਹਿਤਂ ਤਦਾ ।
ਬਭੌ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਿਂਹਸ੍ਯ ਮੁਖਸ੍ਯ ਸਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂ ਮੁਖਮ੍ ॥ 3 ॥
ਅਗ੍ਰਹਸ੍ਤਂ ਵਿਧੁਨ੍ਵਂਸ੍ਤੁ ਹਸ੍ਤੀ ਹਸ੍ਤਮਿਵਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਚ ਪਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋਧਰਾਮ੍ ॥ 4 ॥
ਅਗ੍ਰਾਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਸ੍ਤੁ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਭ੍ਰਾਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਅਸ੍ਥਾਨੇ ਸਂਭ੍ਰਮੋ ਯਸ੍ਯ ਜਾਤੋ ਵੈ ਸੁਮਹਾਨਯਮ੍ ॥ 5 ॥
ਧਰ੍ਮਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਸਂਗੇਨ ਲੋਕਸ੍ਯਾਨਤਿਸ਼ਂਕਯਾ ।
ਕਥਂਹ੍ਯੇਤਦਸਂਭ੍ਰਾਂਤਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧੋ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ॥ 6 ॥
ਯਥਾ ਦੈਵਮਸ਼ੌਡੀਰਂ ਸ਼ੌਂਡੀਰ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਰ੍ਸ਼ਭ ।
ਕਿਨ੍ਨਾਮ ਕ੍ਰੁਰੁਇਪਣਂ ਦੈਵਮਸ਼ਕ੍ਤਮਭਿਸ਼ਂਸਸਿ ॥ 7 ॥
ਪਾਪਯੋਸ੍ਤੇ ਕਥਂ ਨਾਮ ਤਯੋਸ਼੍ਸ਼ਂਕਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।
ਸਂਤਿ ਧਰ੍ਮੋਪਧਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਾਃ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨ੍ਕਿਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਸੇ ॥ 8 ॥
ਤਯੋਸ੍ਸੁਚਰਿਤਂ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਾਠ੍ਯਾਤ੍ਪਰਿਜਿਹੀਰ੍ਸ਼ਤੋਃ ।
ਯਦਿ ਨੈਵਂ ਵ੍ਯਵਸਿਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਰਾਘਵ ॥ 9 ॥
ਤਯੋਃ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਦਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤਸ਼੍ਚ ਸਃ ।
ਲੋਕਵਿਦ੍ਵਿਸ਼੍ਟਮਾਰਬ੍ਧਂ ਤ੍ਵਦਨ੍ਯਸ੍ਯਾਭਿਸ਼ੇਚਨਮ੍ ।
ਨੋਤ੍ਸਹੇ ਸਹਿਤੁਂ ਵੀਰ ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ਂਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 10 ॥
ਯੇਨੇਯ ਮਾਗਤਾ ਦ੍ਵੈਧਂ ਤਵ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਹਾਮਤੇ ।
ਸ ਹਿ ਧਰ੍ਮੋ ਮਮ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਯਃ ਪ੍ਰਸਂਗਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਮੁਹ੍ਯਸਿ ॥ 11 ॥
ਕਥਂ ਤ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਕੈਕੇਯੀਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨਃ ।
ਕਰਿਸ਼੍ਯਸਿ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਧਰ੍ਮਿਸ਼੍ਠਂ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ॥ 12 ॥
ਯਦ੍ਯਯਂ ਕਿਲ੍ਬਿਸ਼ਾਦ੍ਭੇਦਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤੋਪ੍ਯੇਵਂ ਨ ਗ੍ਰੁਰੁਇਹ੍ਯਤੇ ।
ਜਾਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਦੁਃਖਂ ਧਰ੍ਮਸਂਗਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਹਿਤਃ ॥ 13 ॥
ਮਨਸਾਪਿ ਕਥਂ ਕਾਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕਾਮਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਯੋਃ ।
ਤਯੋਸ੍ਤ੍ਵਹਿਤਯੋਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰ੍ਵੋਃ ਪਿਤ੍ਰਭਿਧਾਨਯੋਃ ॥ 14 ॥
ਯਦ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤੇ ਦੈਵੀ ਚਾਪਿ ਤਯੋਰ੍ਮਤਮ੍ ।
ਤਥਾਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਤੇ ਨ ਮੇ ਤਦਪਿ ਰੋਚਤੇ ॥ 15 ॥
ਵਿਕ੍ਲਬੋ ਵੀਰ੍ਯਹੀਨੋ ਯਸ੍ਸ ਦੈਵਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਵੀਰਾਸ੍ਸਂਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨ ਦੈਵਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ ॥ 16 ॥
ਦੈਵਂ ਪੁਰੁਸ਼ਕਾਰੇਣ ਯਃ ਸਮਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਬਾਧਿਤੁਮ੍ ।
ਨ ਦੈਵੇਨ ਵਿਪਨ੍ਨਾਰ੍ਥਃ ਪੁਰੁਸ਼ਸ੍ਸੋਵਸੀਦਤਿ ॥ 17 ॥
ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਂਤਿ ਤ੍ਵਦ੍ਯ ਦੈਵਸ੍ਯ ਪੌਰੁਸ਼ਂ ਪੁਰੁਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ।
ਦੈਵਮਾਨੁਸ਼ਯੋਰਦ੍ਯ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਿਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 18 ॥
ਅਦ੍ਯ ਮਤ੍ਪੌਰੁਸ਼ਹਤਂ ਦੈਵਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਂਤਿ ਵੈ ਜਨਾਃ ।
ਯਦ੍ਦੈਵਾਦਾਹਤਂ ਤੇਦ੍ਯ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਂ ਰਾਜ੍ਯਾਭਿਸ਼ੇਚਨਮ੍ ॥ 19 ॥
ਅਤ੍ਯਂਕੁਸ਼ਮਿਵੋਦ੍ਦਾਮਂ ਗਜਂ ਮਦਬਲੋਦ੍ਧਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਧਾਵਿਤਮਹਂ ਦੈਵਂ ਪੌਰੁਸ਼ੇਣ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇ ॥ 20 ॥
ਲੋਕਪਾਲਾਸ੍ਸਮਸ੍ਤਾ ਸ੍ਤੇ ਨਾਦ੍ਯ ਰਾਮਾਭਿਸ਼ੇਚਨਮ੍ ।
ਨ ਚ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਸ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾ ਵਿਹਨ੍ਯੁਃ ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਪਿਤਾ ॥ 21 ॥
ਯੈਰ੍ਨਿਵਾਸਸ੍ਤਵਾਰਣ੍ਯੇ ਮਿਥੋ ਰਾਜਨ੍ਸਮਰ੍ਥਿਤਃ ।
ਅਰਣ੍ਯੇ ਤੇ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਂਤਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਮਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 22 ॥
ਅਹਂ ਤਦਾਸ਼ਾਂ ਛੇਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਪਿਤੁਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯਾ ਤਵ ।
ਅਭਿਸ਼ੇਕਵਿਘਾਤੇਨ ਪੁਤ੍ਰਰਾਜ੍ਯਾਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 23 ॥
ਮਦ੍ਬਲੇਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਯ ਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੈਵਬਲਂ ਤਥਾ ।
ਪ੍ਰਭਵਿਸ਼੍ਯਤਿ ਦੁਃਖਾਯ ਯਥੋਗ੍ਰਂ ਪੌਰੁਸ਼ਂ ਮਮ ॥ 24 ॥
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਰ੍ਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਂਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ੍ਯਮਨਂਤਰਮ੍ ।
ਆਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰਾਃ ਕਰਿਸ਼੍ਯਂਤਿ ਵਨਵਾਸਂ ਗਤੇ ਤ੍ਵਯਿ ॥ 25 ॥
ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਾਜਰ੍ਸ਼ਿਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤ੍ਯਾ ਹਿ ਵਨਵਾਸੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ।
ਪ੍ਰਜਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੇਸ਼ੁ ਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ਪਰਿਪਾਲਨੇ ॥ 26 ॥
ਸ ਚੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਯਨੇਕਾਗ੍ਰੇ ਰਾਜ੍ਯਵਿਭ੍ਰਮਸ਼ਂਕਯਾ ।
ਨੈਵਮਿਚ੍ਛਸਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਾਮ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਿ ॥ 27 ॥
ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੇ ਚ ਤੇ ਵੀਰ ਮਾਭੂਵਂ ਵੀਰਲੋਕਭਾਕ੍ ।
ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਤਵ ਰਕ੍ਸ਼ੇਯਮਹਂ ਵੇਲੇਵ ਸਾਗਰਮ੍ ॥ 28 ॥
ਮਂਗਲੈਰਭਿਸ਼ਿਂਚਸ੍ਵ ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਰੁਰੁਇਤੋ ਭਵ ।
ਅਹਮੇਕੋ ਮਹੀਪਾਲਾਨਲਂ ਵਾਰਯਿਤੁਂ ਬਲਾਤ੍ ॥ 29 ॥
ਨ ਸ਼ੋਭਾਰ੍ਥਾਵਿਮੌ ਬਾਹੂ ਨ ਧਨੁਰ੍ਭੂਸ਼ਣਾਯ ਮੇ ।
ਨਾਸਿਰਾਬਂਧਨਾਰ੍ਥਾਯ ਨ ਸ਼ਰਾਸ੍ਤਂਭਹੇਤਵਃ ॥ 30 ॥
ਅਮਿਤ੍ਰਦਮਨਾਰ੍ਥਂ ਮੇ ਸਰ੍ਵਮੇਤਚ੍ਚਤੁਸ਼੍ਟਯਮ੍ ।
ਨ ਚਾਹਂ ਕਾਮਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯਸ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਤ੍ਰੁਰ੍ਮਤੋ ਮਮ ॥ 31 ॥
ਅਸਿਨਾ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਧਾਰੇਣ ਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਚਲਿਤਵਰ੍ਚਸਾ ।
ਪ੍ਰਗ੍ਰੁਰੁਇਹੀਤੇਨ ਵੈ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਵਜ੍ਰਿਣਂ ਵਾ ਨ ਕਲ੍ਪਯੇ ॥ 32 ॥
ਖਡ੍ਗਨਿਸ਼੍ਪੇਸ਼ਨਿਸ਼੍ਪਿਸ਼੍ਟੈਰ੍ਗਹਨਾ ਦੁਸ਼੍ਚਰਾ ਚ ਮੇ ।
ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਨਰਹਸ੍ਤੋਰੁਸ਼ਿਰੋਭਿਰ੍ਭਵਿਤਾ ਮਹੀ ॥ 33 ॥
ਖਡ੍ਗਧਾਰਾਹਤਾ ਮੇਦ੍ਯ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਾ ਇਵਾਦ੍ਰਯਃ ।
ਪਤਿਸ਼੍ਯਂਤਿ ਦ੍ਵਿਪਾ ਭੂਮੌ ਮੇਘਾ ਇਵ ਸਵਿਦ੍ਯੁਤਃ ॥ 34 ॥
ਬਦ੍ਧਗੋਧਾਂਗੁਲਿਤ੍ਰਾਣੇ ਪ੍ਰਗ੍ਰੁਰੁਇਹੀਤਸ਼ਰਾਸਨੇ ।
ਕਥਂ ਪੁਰੁਸ਼ਮਾਨੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਾਣਾਂ ਮਯਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ॥ 35 ॥
ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚੈਕਮਤ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਨੇਕੇਨ ਚ ਬਹੂਨ੍ਜਨਾਨ੍ ।
ਵਿਨਿਯੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਬਾਣਾਨ੍ਨ੍ਰੁਰੁਇਵਾਜਿਗਜਮਰ੍ਮਸੁ ॥ 36 ॥
ਅਦ੍ਯ ਮੇਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਪ੍ਰਭਵਿਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਭੁਤਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਭੁਤ੍ਵਂ ਤਵ ਚ ਪ੍ਰਭੋਃ ॥ 37 ॥
ਅਦ੍ਯ ਚਂਦਨਸਾਰਸ੍ਯ ਕੇਯੂਰਾਮੋਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਯ ਚ ।
ਵਸੂਨਾਂ ਚ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸੁਹ੍ਰੁਰੁਇਦਾਂ ਪਾਲਨਸ੍ਯ ਚ ॥ 38 ॥
ਅਨੁਰੂਪਾਵਿਮੌ ਬਾਹੂ ਰਾਮ ਕਰ੍ਮ ਕਰਿਸ਼੍ਯਤਃ ।
ਅਭਿਸ਼ੇਚਨਵਿਘ੍ਨਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਰੁਇਣਾਂ ਤੇ ਨਿਵਾਰਣੇ ॥ 39 ॥
ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਕੋਦ੍ਯੈਵ ਮਯਾ ਵਿਯੁਜ੍ਯਤਾਂ ਤਵਾ ਸੁਹ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਪ੍ਰਾਣਯਸ਼ਸ੍ਸੁਹ੍ਰੁਰੁਇਜ੍ਜਨੈਃ ।
ਯਥਾ ਤਵੇਯਂ ਵਸੁਧਾ ਵਸ਼ੇ ਭਵੇ ਤ੍ਤਥੈਵ ਮਾਂ ਸ਼ਾਧਿ ਤਵਾਸ੍ਮਿ ਕਿਂਕਰਃ ॥ 40 ॥
ਵਿਮ੍ਰੁਰੁਇਜ੍ਯ ਬਾਸ਼੍ਪਂ ਪਰਿਸਾਂਤ੍ਵ੍ਯਚਾਸਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਰਾਘਵਵਂਸ਼ਵਰ੍ਧਨਃ ।
ਉਵਾਚ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਵਚਨੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਂ ਨਿਬੋਧ ਮਾਮੇਸ਼ ਹਿ ਸੌਮ੍ਯ ਸਤ੍ਪਥਃ ॥ 41 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡੇ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
