ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਅਸ਼੍ਟਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਮਂਥਰਾ ਤ੍ਵਭ੍ਯਸੂਯੈਨਾਮੁਤ੍ਸ੍ਰੁਰੁਇਜ੍ਯਾਭਰਣਂ ਚ ਤਤ੍ ।
ਉਵਾਚੇਦਂ ਤਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਕੋਪਦੁਃਖਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ॥ 1 ॥
ਹਰ੍ਸ਼ਂ ਕਿਮਿਦਮਸ੍ਥਾਨੇ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਵਤ੍ਯਸਿ ਬਾਲਿਸ਼ੇ ।
ਸ਼ੋਕਸਾਗਰਮਧ੍ਯਸ੍ਥਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਸੇ ॥ 2 ॥
ਮਨਸਾ ਪ੍ਰਹਸਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਦੇਵਿ ਦੁਃਖਾਰ੍ਦਿਤਾ ਸਤੀ ।
ਯਚ੍ਛੋਚਿਤਵ੍ਯੇ ਹ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾਸਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਦਂ ਵ੍ਯਸਨਂ ਮਹਤ੍ ॥ 3 ॥
ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਦੁਰ੍ਮਤਿਤ੍ਵਂ ਤੇ ਕਾ ਹਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ।
ਅਰੇਸ੍ਸਪਤ੍ਨੀਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਿਂ ਮ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯੋਰਿਵਾਗਤਾਮ੍ ॥ 4 ॥
ਭਰਤਾਦੇਵ ਰਾਮਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਸਾਧਾਰਣਾਦ੍ਭਯਮ੍ ।
ਤਦ੍ਵਿਚਿਂਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ਣ੍ਣਾਸ੍ਮਿ ਭਯਂ ਭੀਤਾਦ੍ਧਿ ਜਾਯਤੇ ॥ 5 ॥
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਹਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਾਸੋ ਰਾਮਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਗਤਃ ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭਰਤਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਯਥਾ ॥ 6 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇਣਾਪਿ ਭਰਤਸ੍ਯੈਵ ਭਾਮਿਨਿ ।
ਰਾਜ੍ਯਕ੍ਰਮੋ ਵਿਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਸ੍ਤਯੋਸ੍ਤਾਵਤ੍ਕਨੀਯਸੋਃ ॥ 7 ॥
ਵਿਦੁਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਚਾਰਿਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਰਿਣਃ ।
ਭਯਾਤ੍ਪ੍ਰਵੇਪੇ ਰਾਮਸ੍ਯ ਚਿਂਤਯਂਤੀ ਤਵਾਤ੍ਮਜਮ੍ ॥ 8 ॥
ਸੁਭਗਾ ਖਲੁ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰੋਭਿਸ਼ੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ।
ਯੌਵਰਾਜ੍ਯੇਨ ਮਹਤਾ ਸ਼੍ਵਃ ਪੁਸ਼੍ਯੇਣ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮੈਃ ॥ 9 ॥
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂ ਸੁਮਹਤੀਂ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਪ੍ਰਤੀਤਾਂ ਤਾਂ ਹਤਦ੍ਵਿਸ਼ਮ੍ ।
ਉਪਸ੍ਥਾਸ੍ਯਸਿ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਦਾਸੀਵ ਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਂਜਲਿਃ ॥ 10 ॥
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਹਾਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੇਸ਼੍ਯਾ ਭਵਿਸ਼੍ਯਸਿ ।
ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਵ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਸ਼੍ਯਭਾਵਂ ਗਮਿਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 11 ॥
ਹ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾਃ ਖਲੁ ਭਵਿਸ਼੍ਯਂਤਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਰਮਾਸ੍ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।
ਅਪ੍ਰਹ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾ ਭਵਿਸ਼੍ਯਂਤਿ ਸ੍ਨੁਸ਼ਾਸ੍ਤੇ ਭਰਤਕ੍ਸ਼ਯੇ ॥ 12 ॥
ਤਾਂ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਾਂ ਬ੍ਰੁਵਂਤੀਂ ਮਂਥਰਾਂ ਤਤਃ ।
ਰਾਮਸ੍ਯੈਵ ਗੁਣਾਂਦੇਵੀ ਕੈਕੇਯੀ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸ ਹ ॥ 13 ॥
ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਗੁਰੁਭਿਰ੍ਦਾਂਤਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਜ੍ਞਸ੍ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਛੁਚਿਃ ।
ਰਾਮੋ ਰਾਜ੍ਞ ਸ੍ਸੁਤੋ ਜ੍ਯੇਸ਼੍ਠੋ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯਮਤੋਰ੍ਹਤਿ ॥ 14 ॥
ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੁਰੁਇਨ੍ਭ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਃ ਪਿਤ੍ਰੁਰੁਇਵਤ੍ਪਾਲਯਿਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਸਂਤਪ੍ਸ੍ਯਸੇ ਕਥਂ ਕੁਬ੍ਜੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮਾਭਿਸ਼ੇਚਨਮ੍ ॥ 15 ॥
ਭਰਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਧ੍ਰੁਵਂ ਵਰ੍ਸ਼ਸ਼ਤਾਤ੍ਪਰਮ੍ ।
ਪਿਤ੍ਰੁਰੁਇਪੈਤਾਮਹਂ ਰਾਜ੍ਯਮਵਾਪ੍ਤਾ ਪੁਰੁਸ਼ਰ੍ਸ਼ਭਃ ॥ 16 ॥
ਸਾ ਤ੍ਵਮਭ੍ਯੁਦਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਚ ਮਂਥਰੇ ।
ਭਵਿਸ਼੍ਯਤਿ ਚ ਕਲ੍ਯਾਣੇ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ ॥ 17 ॥
ਯਥਾ ਮੇ ਭਰਤੋ ਮਾਨ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਭੂਯੋਪਿ ਰਾਘਵਃ ।
ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾਤੋਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਸੋਨੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਤੇ ਹਿ ਮਾਮ੍ ॥ 18 ॥
ਰਾਜ੍ਯਂ ਯਦਿ ਹਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਰਤਸ੍ਯਾਪਿ ਤਤ੍ਤਦਾ ।
ਮਨ੍ਯਤੇ ਹਿ ਯਥਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਥਾ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੁਰੁਇਂਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵਃ ॥ 19 ॥
ਕੈਕੇਯੀਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਂਥਰਾ ਭ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਦੁਃਖਿਤਾ ।
ਦੀਰ੍ਘਮੁਸ਼੍ਣਂ ਚ ਵਿਨਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਕੈਕੇਯੀਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 20 ॥
ਅਨਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾਨਮਵਬੁਧ੍ਯਸੇ ।
ਸ਼ੋਕਵ੍ਯਸਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਮਜ੍ਜਂਤੀ ਦੁਃਖਸਾਗਰੇ ॥ 21 ॥
ਭਵਿਤਾ ਰਾਘਵੋ ਰਾਜਾ ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਨੁ ਯਸ੍ਸੁਤਃ ।
ਰਾਜਵਂਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਕੈਕੇਯਿ ਭਰਤਃਪਰਿਹਾਸ੍ਯਤੇ ॥ 22 ॥
ਨ ਹਿ ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਸੁਤਾ ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਜ੍ਯੇ ਤਿਸ਼੍ਠਂਤਿ ਭਾਮਿਨਿ ।
ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਮਾਨੇਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੁ ਸੁਮਹਾਨਨਯੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ 23 ॥
ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਯੇਸ਼੍ਠੇ ਹਿ ਕੈਕੇਯਿ ਰਾਜ੍ਯਤਂਤ੍ਰਾਣਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ।
ਸ੍ਥਾਪਯਂਤ੍ਯਨਵਦ੍ਯਾਂਗਿ ਗੁਣਵਤ੍ਸ੍ਵਿਤਰੇਸ਼੍ਵਪਿ ॥ 24 ॥
ਅਸਾਵਤ੍ਯਂਤਨਿਰ੍ਭਗ੍ਨਸ੍ਤਵ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵਿਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਅਨਾਥਵਤ੍ਸੁਖੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਰਾਜਵਂਸ਼ਾਚ੍ਚ ਵਤ੍ਸਲੇ ॥ 25 ॥
ਸਾਹਂ ਤ੍ਵਦਰ੍ਥੇ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਮਾਂ ਨਾਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਸੇ ।
ਸਪਤ੍ਨਿ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧੌ ਯਾ ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦੇਯਂ ਦਾਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ 26 ॥
ਧ੍ਰੁਵਂ ਤੁ ਭਰਤਂ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਮਕਂਟਕਮ੍ ।
ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਂ ਵਾ ਨਯਿਤਾ ਲੋਕਾਂਤਰਮਥਾਪਿ ਵਾ ॥ 27 ॥
ਬਾਲ ਏਵ ਹਿ ਮਾਤੁਲ੍ਯਂ ਭਰਤੋ ਨਾਯਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ।
ਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸ਼ਾਚ੍ਚ ਸੌਹਾਰ੍ਦਂ ਜਾਯਤੇ ਸ੍ਥਾਵਰੇਸ਼੍ਵਪਿ ॥ 28 ॥
ਭਰਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨੁਵਸ਼ਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋਪਿ ਸਮਂ ਗਤਃ ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਹਿ ਯਥਾ ਰਾਮਂ ਤਥਾਸੌ ਭਰਤਂ ਗਤਃ ॥ 29 ॥
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਹਿ ਦ੍ਰੁਮਃ ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛੇਤ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਨਜੀਵਿਭਿਃ ।
ਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸ਼ਾਦਿਸ਼ੀਕਾਭਿਰ੍ਮੋਚਿਤਃ ਪਰਮਾਦ੍ਭਯਾਤ੍ ॥ 30 ॥
ਗੋਪ੍ਤਾ ਹਿ ਰਾਮਂ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਚਾਪਿ ਰਾਘਵਃ ।
ਅਸ਼੍ਵਿਨੋਰਿਵ ਸੌਭ੍ਰਾਤ੍ਰਂ ਤਯੋਰ੍ਲੋਕੇਸ਼ੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ॥ 31 ॥
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਰਾਮਃ ਪਾਪਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਰਿਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਭਰਤੇ ਪਾਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 32 ॥
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਗ੍ਰੁਰੁਇਹਾਦੇਵ ਵਨਂ ਗਚ੍ਛਤੁ ਤੇ ਸੁਤਃ ।
ਏਤਦ੍ਧਿ ਰੋਚਤੇ ਮਹ੍ਯਂ ਭ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂ ਚਾਪਿ ਹਿਤਂ ਤਵ ॥ 33 ॥
ਏਵਂ ਤੇ ਜ੍ਞਾਤਿਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਯਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵਿਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਯਦਿ ਚੇਦ੍ਭਰਤੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਯਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ॥ 34 ॥
ਸ ਤੇ ਸੁਖੋਚਿਤੋ ਬਾਲੋ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਹਜੋ ਰਿਪੁਃ ।
ਸਮ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਟਾਰ੍ਥੋ ਜੀਵਿਸ਼੍ਯਤਿ ਕਥਂ ਵਸ਼ੇ ॥ 35 ॥
ਅਭਿਦ੍ਰੁਤਮਿਵਾਰਣ੍ਯੇ ਸਿਂਹੇਨ ਗਜਯੂਥਪਮ੍ ।
ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯਮਾਨਂ ਰਾਮੇਣ ਭਰਤਂ ਤ੍ਰਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 36 ॥
ਦਰ੍ਪਾਨ੍ਨਿਰਾਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸੌਭਾਗ੍ਯਵਤ੍ਤਯਾ ।
ਰਾਮਮਾਤਾ ਸਪਤ੍ਨੀ ਤੇ ਕਥਂ ਵੈਰਂ ਨ ਸ਼ਾਤਯੇਤ੍ ॥ 37 ॥
ਯਦਾ ਹਿ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰੁਰੁਇਥਿਵੀਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਭੂਤਰਤ੍ਨਾਕਰਸ਼ੈਲਪਤ੍ਤਨਾਮ੍ ।
ਤਦਾ ਗਮਿਸ਼੍ਯਸ੍ਯਸ਼ੁਭਂ ਪਰਾਭਵਂ ਸਹੈਵ ਦੀਨਾ ਭਰਤੇਨ ਭਾਮਿਨਿ ॥ 38 ॥
ਯਦਾ ਹਿ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰੁਰੁਇਥਿਵੀਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਟੋ ਭਰਤੋ ਭਵਿਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਅਤੋ ਹਿ ਸਂਚਿਂਤਯ ਰਾਜ੍ਯਮਾਤ੍ਮਜੇ ਪਰਸ੍ਯ ਚੈਵਾਦ੍ਯ ਵਿਵਾਸਕਾਰਣਮ੍ ॥ 39 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡੇ ਅਸ਼੍ਟਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
