ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ତ୍ଵଵହିତଂ ପିତୁର୍ନିର୍ଦେଶ ପାଲନେ ।
କୌଶଲ୍ୟା ବାଷ୍ପସଂରୁଦ୍ଧା ଵଚୋ ଧର୍ମିଷ୍ଠମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଅଦୃଷ୍ଟଦୁଃଖୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତପ୍ରିୟଂଵଦଃ ।
ମୟି ଜାତୋ ଦଶରଥାତ୍କଥମୁଂଛେନ ଵର୍ତୟେତ୍ ॥ 2 ॥
ୟସ୍ୟ ଭୃତ୍ୟାଶ୍ଚ ଦାସାଶ୍ଚ ମୃଷ୍ଟାନ୍ୟନ୍ନାନି ଭୁଂଜତେ ।
କଥଂ ସ ଭୋକ୍ଷ୍ୟତେଽନାଥୋ ଵନେ ମୂଲଫଲାନ୍ୟୟମ୍ ॥ 3 ॥
କଃ ଏତଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧେଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କସ୍ୟ ଵା ନ ଭଵେଦ୍ଭୟମ୍ ।
ଗୁଣଵାଂଦୟିତୋ ରାଜ୍ଞା ରାଘଵୋ ୟଦ୍ଵିଵାସ୍ୟତେ ॥ 4 ॥
ନୂନଂ ତୁ ବଲଵାନ୍ ଲୋକେ କୃତାଂତସ୍ସର୍ଵମାଦିଶନ୍ ।
ଲୋକେ ରାମାଭିରାମସ୍ତ୍ଵଂ ଵନଂ ୟତ୍ର ଗମିଷ୍ୟସି ॥ 5 ॥
ଅୟଂ ତୁ ମାମାତ୍ମଭଵ ସ୍ତଵାଦର୍ଶନମାରୁତଃ ।
ଵିଲାପଦୁଃଖସମିଧୋ ରୁଦିତାଶ୍ରୁହୁତାହୁତିଃ ॥ 6 ॥
ଚିଂତାବାଷ୍ପମହାଧୂମସ୍ତଵାଗମନଚିତ୍ତଜଃ ।
କର୍ଶୟିତ୍ଵା ଭୃଶଂ ପୁତ୍ର ନିଶ୍ଵାସାୟାସସଂଭଵଃ ॥ 7 ॥
ତ୍ଵୟା ଵିହୀନାମିହ ମାଂ ଶୋକାଗ୍ନିରତୁଲୋ ମହାନ୍ ।
ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ୟତି ୟଥା କକ୍ଷଂ ଚିତ୍ରଭାନୁର୍ହିମାତ୍ୟୟେ ॥ 8 ॥
କଥଂ ହି ଧେନୁ ସ୍ସ୍ଵଂ ଵତ୍ସଂ ଗଚ୍ଛଂତଂ ନାନୁଗଚ୍ଛତି ।
ଅହଂ ତ୍ଵାଽନୁଗମିଷ୍ୟାମି ୟତ୍ର ପୁତ୍ର ଗମିଷ୍ୟସି ॥ 9 ॥
. ।
ତଥା ନିଗଦିତଂ ମାତ୍ରା ତଦ୍ଵାକ୍ୟଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ୟଂ ମାତରଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍ ॥ 10 ॥
କୈକେୟ୍ୟା ଵଂଚିତୋ ରାଜା ମୟି ଚାରଣ୍ୟମାଶ୍ରିତେ ।
ଭଵତ୍ୟା ଚ ପରିତ୍ୟକ୍ତୋ ନ ନୂନଂ ଵର୍ତୟିଷ୍ୟତି ॥ 11 ॥
ଭର୍ତୁଃ କିଲ ପରିତ୍ୟାଗୋ ନୃଶଂସଃ କେଵଲଂ ସ୍ତ୍ରିୟାଃ ।
ସ ଭଵତ୍ୟା ନ କର୍ତଵ୍ୟୋ ମନସାଽପି ଵିଗର୍ହିତଃ ॥ 12 ॥
ୟାଵଜ୍ଜୀଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପିତା ମେ ଜଗତୀପତିଃ ।
ଶୁଶ୍ରୂଷା କ୍ରିୟତାଂ ତାଵତ୍ସହି ଧର୍ମସ୍ସନାତନଃ ॥ 13 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ରାମେଣ କୌଶଲ୍ୟା ଶୁଭଦର୍ଶନା ।
ତଥେତ୍ୟୁଵାଚ ସୁପ୍ରୀତା ରାମମକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍ ॥ 14 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵଚନଂ ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ ।
ଭୂୟସ୍ତାମବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ୟଂ ମାତରଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍ ॥ 15 ॥
ମୟା ଚୈଵ ଭଵତ୍ୟା ଚ କର୍ତଵ୍ୟଂ ଵଚନଂ ପିତୁଃ ।
ରାଜା ଭର୍ତା ଗୁରୁ ଶ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ସର୍ଵେଷାମୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ ॥ 16 ॥
ଇମାନି ତୁ ମହାରଣ୍ୟେ ଵିହୃତ୍ୟ ନଵ ପଂଚ ଚ ।
ଵର୍ଷାଣି ପରମପ୍ରୀତଃ ସ୍ଥାସ୍ୟାମି ଵଚନେ ତଵ ॥ 17 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ପ୍ରିୟଂ ପୁତ୍ରଂ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାନନା ତଦା ।
ଉଵାଚ ପରମାର୍ତା ତୁ କୌଶଲ୍ୟା ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲା ॥ 18 ॥
ଆସାଂ ରାମ ସପତ୍ନୀନାଂ ଵସ୍ତୁଂ ମଧ୍ୟେ ନ ମେ କ୍ଷମମ୍ ।
ନୟ ମାମପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵନଂ ଵନ୍ୟାଂ ମୃଗୀଂ ୟଥା ॥ 19 ॥
ୟଦି ତେ ଗମନେ ବୁଦ୍ଧିଃ କୃତା ପିତୁରପେକ୍ଷୟା ।
ତାଂ ତଥା ରୁଦତୀଂ ରାମୋ ରୁଦନ୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 20 ॥
ଜୀଵଂତ୍ୟା ହି ସ୍ତ୍ରିୟା ଭର୍ତା ଦୈଵତଂ ପ୍ରଭୁରେଵ ଚ ଭଵତ୍ୟା ମମ ଚୈଵାଦ୍ୟ ରାଜା ପ୍ରଭଵତି ପ୍ରଭୁଃ ।
ନ ହ୍ୟନାଥା ଵୟଂ ରାଜ୍ଞା ଲୋକନାଥେନ ଧୀମତା ॥ 21 ॥
ଭରତଶ୍ଚାପି ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତପ୍ରିୟଂଵଦଃ ।
ଭଵତୀମନୁଵର୍ତେତ ସ ହି ଧର୍ମରତସ୍ସଦା ॥ 22 ॥
ୟଥା ମୟି ତୁ ନିଷ୍କ୍ରାଂତେ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ପାର୍ଥିଵଃ ।
ଶ୍ରମଂ ନାଵାପ୍ନୁୟାତ୍କିଂଚିଦପ୍ରମତ୍ତା ତଥା କୁରୁ ॥ 23 ॥
ଦାରୁଣଶ୍ଚାପ୍ୟୟଂ ଶୋକୋ ୟଥୈନଂ ନ ଵିନାଶୟେତ୍ ।
ରାଜ୍ଞୋ ଵୃଦ୍ଧସ୍ୟ ସତତଂ ହିତଂ ଚର ସମାହିତା ॥ 24 ॥
ଵ୍ରତୋପଵାସନିରତା ୟା ନାରୀ ପରମୋତ୍ତମା ।
ଭର୍ତାରଂ ନାନୁଵର୍ତେତ ସା ତୁ ପାପଗତିର୍ଭଵେତ୍ ॥ 25 ॥
ଭର୍ତୁ ଶ୍ଶୁଶ୍ରୂଷୟା ନାରୀ ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍ ।
ଅପି ୟା ନିର୍ନମସ୍କାରା ନିଵୃତ୍ତା ଦେଵପୂଜନାତ୍ ॥ 26 ॥
ଶୁଶ୍ରୂଷାମେଵ କୁର୍ଵୀତ ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିୟହିତେ ରତା ।
ଏଷ ଧର୍ମଃ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟୋ ଲୋକେ ଵେଦେ ଶ୍ରୁତଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ 27 ॥
ଅଗ୍ନିକାର୍ୟେଷୁ ଚ ସଦା ସୁମନୋଭିଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ ।
ପୂଜ୍ୟାସ୍ତେ ମତ୍କୃତେ ଦେଵି ବାହ୍ମଣାଶ୍ଚୈଵ ସୁଵ୍ରତାଃ ॥ 28 ॥
ଏଵଂ କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ମମାଗମନକାଂକ୍ଷିଣୀ ।
ନିୟତା ନିୟତାହାରା ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତା ॥ 29 ॥
ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟସେ ପରମଂ କାମଂ ମୟି ପ୍ରତ୍ୟାଗତେ ସତି ।
ୟଦି ଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧାରୟିଷ୍ୟତି ଜୀଵିତମ୍ ॥ 30 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ରାମେଣ ବାଷ୍ପପର୍ୟାକୁଲେକ୍ଷଣା ।
କୌଶଲ୍ୟା ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତା ରାମଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 31 ॥
ଗମନେ ସୁକୃତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ନ ତେ ଶକ୍ନୋମି ପୁତ୍ରକ ।
ଵିନିଵର୍ତୟିତୁଂ ଵୀର ନୂନଂ କାଲୋ ଦୁରତ୍ୟୟଃ ॥ 32 ॥
ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ର ତ୍ଵମେକାଗ୍ରୋ ଭଦ୍ରଂ ତେଽସ୍ତୁ ସଦା ଵିଭୁଃ ।
ପୁନସ୍ତ୍ଵୟି ନିଵୃତ୍ତେ ତୁ ଭଵିଷ୍ୟାମି ଗତଵ୍ୟଥା ॥ 33 ॥
ପ୍ରତ୍ୟାଗତେ ମହାଭାଗେ କୃତାର୍ଥେ ଚରିତଵ୍ରତେ ।
ପିତୁରାନୃଣ୍ୟତାଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ତ୍ଵୟି ଲପ୍ସ୍ୟେ ପରଂ ସୁଖମ୍ ॥ 34 ॥
କୃତାଂତସ୍ୟ ଗତିଃ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ୟା ସଦା ଭୁଵି ।
ୟସ୍ତ୍ଵାଂ ସଂଚୋଦୟତି ମେ ଵଚ ଆଚ୍ଛିଦ୍ୟ ରାଘଵ ॥ 35 ॥
ଗଚ୍ଛେଦାନୀଂ ମହାବାହୋ କ୍ଷେମେଣ ପୁନରାଗତଃ ।
ନଂଦୟିଷ୍ୟସି ମାଂ ପୁତ୍ର ସାମ୍ନା ଵାକ୍ୟେନ ଚାରୁଣା ॥ 36 ॥
ଅପୀଦାନୀଂ ସ କାଲସ୍ସ୍ୟାଦ୍ଵନାତ୍ପ୍ରତ୍ୟାଗତଂ ପୁନଃ ।
ୟତ୍ତ୍ଵାଂ ପୁତ୍ରକ ପଶ୍ୟେୟଂ ଜଟାଵଲ୍କଲଧାରିଣମ୍ ॥ 37 ॥
ତଥା ହି ରାମଂ ଵନଵାସନିଶ୍ଚିତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ଦେଵୀ ପରମେଣ ଚେତସା ।
ଉଵାଚ ରାମଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଂ ଵଚୋ ବଭୂଵ ଚ ସ୍ଵସ୍ତ୍ୟୟନାଭିକାଂକ୍ଷିଣୀ ॥ 38 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଚତୁର୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
