ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਿਪਂਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸਾ ਤੁ ਤਾਰਾਧਿਪਮੁਖੀ ਰਾਵਣੇਨ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਮ੍ ।
ਗ੍ਰੁਰੁਇਧ੍ਰਰਾਜਂ ਵਿਨਿਹਤਂ ਵਿਲਲਾਪ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾ ॥ 1 ॥
ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਕੁਨਿਸ੍ਵਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।
ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸੁਖਦੁਃਖੇਸ਼ੁ ਨਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਯਤੇ ॥ 2 ॥
ਨੂਨਂ ਰਾਮ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਮਹਦ੍ਵ੍ਯਸਨਮਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਧਾਵਂਤਿ ਨੂਨਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਮਦਰ੍ਥਂ ਮ੍ਰੁਰੁਇਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ॥ 3 ॥
ਅਯਂ ਹਿ ਪਾਪਚਾਰੇਣ ਮਾਂ ਤ੍ਰਾਤੁਮਭਿਸਂਗਤਃ ।
ਸ਼ੇਤੇ ਵਿਨਿਹਤੋ ਭੂਮੌ ਮਮਾਭਾਗ੍ਯਾਦ੍ਵਿਹਂਗਮਃ ॥ 4 ॥
ਤ੍ਰਾਹਿ ਮਾਮਦ੍ਯ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਤਿ ਵਰਾਂਗਨਾ ।
ਸੁਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਸਮਾਕ੍ਰਂਦਚ੍ਛ੍ਰੁਰੁਇਣ੍ਵਤਾਂ ਤੁ ਯਥਾਂਤਿਕੇ ॥ 5 ॥
ਤਾਂ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਟਮਾਲ੍ਯਾਭਰਣਾਂ ਵਿਲਪਂਤੀਮਨਾਥਵਤ੍ ।
ਅਭ੍ਯਧਾਵਤ੍ ਵੈਦੇਹੀਂ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ ॥ 6 ॥
ਤਾਂ ਲਤਾਮਿਵ ਵੇਸ਼੍ਟਂਤੀਮਾਲਿਂਗਂਤੀਂ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ ।
ਮੁਂਚ ਮੁਂਚੇਤਿ ਬਹੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ ॥ 7 ॥
ਕ੍ਰੋਸ਼ਂਤੀਂ ਰਾਮ ਰਾਮੇਤਿ ਰਾਮੇਣ ਰਹਿਤਾਂ ਵਨੇ ।
ਜੀਵਿਤਾਂਤਾਯ ਕੇਸ਼ੇਸ਼ੁ ਜਗ੍ਰਾਹਾਂਤਕਸਨ੍ਨਿਭਃ ॥ 8 ॥
ਪ੍ਰਧਰ੍ਸ਼ਿਤਾਯਾਂ ਸੀਤਾਯਾਂ ਬਭੂਵ ਸਚਰਾਚਰਮ੍ ।
ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਮਰ੍ਯਾਦਂ ਤਮਸਾਂਧੇਨ ਸਂਵ੍ਰੁਰੁਇਤਮ੍ ॥ 9 ॥
ਨ ਵਾਤਿ ਮਾਰੁਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਿਸ਼੍ਪ੍ਰਭੋਭੂਦ੍ਦਿਵਾਕਰਃ ।
ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਸੀਤਾਂ ਪਰਾਮ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾਂ ਦੀਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ਾ ॥ 10 ॥
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ ਪਿਤਾਮਹਃ ।
ਪ੍ਰਹ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾ ਵ੍ਯਥਿਤਾਸ਼੍ਚਾਸਨ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਪਰਮਰ੍ਸ਼ਯਃ ॥ 11 ॥
ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਸੀਤਾਂ ਪਰਾਮ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾਂ ਦਂਡਕਾਰਣ੍ਯਵਾਸਿਨਃ ।
ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਯਦ੍ਰੁਰੁਇਚ੍ਛਯਾ ॥ 12 ॥
ਸ ਤੁ ਤਾਂ ਰਾਮ ਰਾਮੇਤਿ ਰੁਦਂਤੀਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਤਿ ਚ ।
ਜਗਾਮਾਦਾਯ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ ॥ 13 ॥
ਤਪ੍ਤਾਭਰਣਜੁਸ਼੍ਟਾਂਗੀ ਪੀਤਕੌਸ਼ੇਯਵਾਸਿਨੀ ।
ਰਰਾਜਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀ ਤੁਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸੌਦਾਮਿਨੀ ਯਥਾ ॥ 14 ॥
ਉਦ੍ਧੂਤੇਨ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੀਤੇਨ ਰਾਵਣਃ ।
ਅਧਿਕਂ ਪਰਿਬਭ੍ਰਾਜ ਗਿਰਿਰ੍ਦੀਪ੍ਤ ਇਵਾਗ੍ਨਿਨਾ ॥ 15 ॥
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਰਮਕਲ੍ਯਾਣ੍ਯਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਣਿ ਸੁਰਭੀਣਿ ਚ ।
ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਾਣਿ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਅਭ੍ਯਕੀਰ੍ਯਂਤ ਰਾਵਣਮ੍ ॥ 16 ॥
ਤਸ੍ਯਾਃ ਕੌਸ਼ੇਯਮੁਦ੍ਧੂਤਮਾਕਾਸ਼ੇ ਕਨਕਪ੍ਰਭਮ੍ ।
ਬਭੌ ਚਾਦਿਤ੍ਯਰਾਗੇਣ ਤਾਮ੍ਰਮਭ੍ਰਮਿਵਾਤਪੇ ॥ 17 ॥
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਸੁਨਸਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਾਕਾਸ਼ੇ ਰਾਵਣਾਂਕਗਮ੍ ।
ਨ ਰਰਾਜ ਵਿਨਾ ਰਾਮਂ ਵਿਨਾਲਮਿਵ ਪਂਕਜਮ੍ ॥ 18 ॥
ਬਭੂਵ ਜਲਦਂ ਨੀਲਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਂਦ੍ਰ ਇਵੋਦਿਤਃ ।
ਸੁਲਲਾਟਂ ਸੁਕੇਸ਼ਾਂਤਂ ਪਦ੍ਮਗਰ੍ਭਾਭਮਵ੍ਰਣਮ੍ ॥ 19 ॥
ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਸ੍ਸੁਵਿਮਲੈਰ੍ਦਂਤੈ ਪ੍ਰਭਾਵਦ੍ਭਿਰਲਂਕ੍ਰੁਰੁਇਤਮ੍ ।
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਿਮਲਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਾਕਾਸ਼ੇ ਰਾਵਣਾਂਕਗਮ੍ ॥ 20 ॥
ਰੁਦਿਤਂ ਵ੍ਯਪਮ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾਸ੍ਰਂ ਚਂਦ੍ਰਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।
ਸੁਨਾਸਂ ਚਾਰੁਤਾਮ੍ਰੋਸ਼੍ਠਮਾਕਾਸ਼ੇ ਹਾਟਕਪ੍ਰਭਮ੍ ॥ 21 ॥
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ ਸਮਾਧੂਤਂ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।
ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਨ ਵਿਨਾ ਰਾਮਂਦਿਵਾ ਚਂਦ੍ਰ ਇਵੋਦਿਤਃ ॥ 22 ॥
ਸਾ ਹੇਮਵਰ੍ਣਾ ਨੀਲਾਂਗਂ ਮੈਥਿਲੀ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਮ੍ ।
ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਕਾਂਚਨੀ ਕਾਂਚੀ ਨੀਲਂ ਮਣਿਮਿਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ॥ 23 ॥
ਸਾ ਪਦ੍ਮਗੌਰੀ ਹੇਮਾਭਾ ਰਾਵਣਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ।
ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਘਨਮਿਵਾਵਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਤਪ੍ਤਭੂਸ਼ਣਾ ॥ 24 ॥
ਤਸ੍ਯਾ ਭੂਸ਼ਣਘੋਸ਼ੇਣ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ ।
ਬਭੌ ਸਚਪਲੋ ਨੀਲਸ੍ਸਘੋਸ਼ ਇਵ ਤੋਯਦਃ ॥ 25 ॥
ਉਤ੍ਤਮਾਂਗਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਸ਼੍ਪਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਿਸ੍ਸਮਂਤਤਃ ।
ਸੀਤਾਯਾ ਹ੍ਰਿਮਮਾਣਾਯਾਃ ਪਪਾਤ ਧਰਣੀਤਲੇ ॥ 26 ॥
ਸਾ ਤੁ ਰਾਵਣਵੇਗੇਨ ਪੁਸ਼੍ਪਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਿਃ ਸਮਂਤਤਃ ।
ਸਮਾਧੂਤਾ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਂ ਪੁਨਰੇਵਾਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥ 27 ॥
ਅਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ਪੁਸ਼੍ਪਾਣਾਂ ਧਾਰਾ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਾਨੁਜਮ੍ ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਾਲਾ ਵਿਮਲਾ ਮੇਰੁਂ ਨਗਮਿਵੋਨ੍ਨਤਮ੍ ॥ 28 ॥
ਚਰਣਾਨ੍ਨੂਪੁਰਂ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਂ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਰਤ੍ਨਭੂਸ਼ਿਤਮ੍ ।
ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਮਂਡਲਸਂਕਾਸ਼ਂ ਪਪਾਤ ਮਧੁਰਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 29 ॥
ਤਰੁਪ੍ਰਵਾਲਰਕ੍ਤਾ ਸਾ ਨੀਲਾਂਗਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਸ਼ੋਭਯਤ ਵੈਦੇਹੀ ਗਜਂ ਕਕ੍ਸ਼੍ਯੇਵ ਕਾਂਚਨੀ ॥ 30 ॥
ਤਾਂ ਮਹੋਲ੍ਕਾਮਿਵਾਕਾਸ਼ੇ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਾਂ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ।
ਜਹਾਰਾਕਾਸ਼ਮਾਵਿਸ੍ਯ ਸੀਤਾਂ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਾਨੁਜਃ ॥ 31 ॥
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਨ੍ਯਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਨਿ ਭੂਸ਼ਣਾਨਿ ਮਹੀਤਲੇ ।
ਸਘੋਸ਼ਾਣ੍ਯਵਕੀਰ੍ਯਂਤ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਸ੍ਤਾਰਾ ਇਵਾਂਬਰਾਤ੍ ॥ 32 ॥
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਸ੍ਤਨਾਂਤਰਾਦ੍ਭ੍ਰਸ਼੍ਟੋ ਹਾਰਸ੍ਤਾਰਾਧਿਪਦ੍ਯੁਤਿਃ ।
ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਨਿਪਤਨ੍ਭਾਤਿ ਗਂਗੇਵ ਗਗਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾ ॥ 33 ॥
ਉਤ੍ਪਾਤਵਾਤਾਭਿਹਤਾ ਨਾਨਾਦ੍ਵਿਜਗਣਾਯੁਤਾਃ ।
ਮਾਭੈਰਿਤਿ ਵਿਧੂਤਾਗ੍ਰਾ ਵ੍ਯਾਜਹ੍ਰੁਰਿਵ ਪਾਦਪਾਃ ॥ 34 ॥
ਨਲਿਨ੍ਯੋ ਧ੍ਵਸ੍ਤਕਮਲਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਮੀਨਜਲੇਚਰਾਃ ।
ਸਖੀਮਿਵ ਗਤੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਮਨ੍ਵਸ਼ੋਚਂਤ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ॥ 35 ॥
ਸਮਂਤਾਦਭਿਸਂਪਤ੍ਯ ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮ੍ਰੁਰੁਇਗਦ੍ਵਿਜਾਃ ।
ਅਨ੍ਵਧਾਵਂਸ੍ਤਦਾ ਰੋਸ਼ਾਤ੍ਸੀਤਾਂ ਛਾਯਾਨੁਗਾਮਿਨਃ ॥ 36 ॥
ਜਲਪ੍ਰਪਾਤਾਸ੍ਰਮੁਖਾਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਰੁਇਂਗੈਰੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਬਾਹੁਭਿਃ ।
ਸੀਤਾਯਾਂ ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾਯਾਂ ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਂਤੀਵ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ॥ 37 ॥
ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾਂ ਤੁ ਵੈਦੇਹੀਂ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਦੀਨੋ ਦਿਵਾਕਰਃ ।
ਪ੍ਰਤਿਧ੍ਵਸ੍ਤਪ੍ਰਭਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਾਸੀਤ੍ਪਾਂਡਰਮਂਡਲਃ ॥ 38 ॥
ਨਾਸ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਃ ਕੁਤਸ੍ਸਤ੍ਯਂ ਨਾਰ੍ਜਵਂ ਨਾਨ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂਸਤਾ ।
ਯਤ੍ਰ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵੈਦੇਹੀਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਹਰਤਿ ਰਾਵਣਃ ॥ 39 ॥
ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਗਣਸ਼ਃ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਨ੍ ।
ਵਿਤ੍ਰਸ੍ਤਕਾ ਦੀਨਮੁਖਾ ਰੁਰੁਦੁਰ੍ਮ੍ਰੁਰੁਇਗਪੋਤਕਾਃ ॥ 40 ॥
ਉਦ੍ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯੋਦ੍ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਯਨੈਰਸ੍ਰਪਾਤਾਵਿਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ ।
ਸੁਪ੍ਰਵੇਪਿਤਗਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਬਭੂਵੁਰ੍ਵਨਦੇਵਤਾਃ ॥ 41 ॥
ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਂਤੀਂ ਦ੍ਰੁਰੁਇਢਂ ਸੀਤਾਂ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਦੁਃਖਂ ਤਥਾ ਗਤਾਮ੍ ।
ਤਾਂ ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਰਾਮੇਤਿ ਕ੍ਰੋਸ਼ਂਤੀਂ ਮਧੁਰਸ੍ਵਰਮ੍ ॥ 42 ॥
ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਵੈਦੇਹੀਂ ਧਰਣੀਤਲਮ੍ ।
ਸ ਤਾਮਾਕੁਲਕੇਸ਼ਾਂਤਾਂ ਵਿਪ੍ਰਮ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਾਮ੍ ॥ 43 ॥
ਜਹਾਰਾਤ੍ਮ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵੋ ਮਨਸ੍ਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਾ ਚਾਰੁਦਤੀ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਾ ਵਿਨਾਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾ ਬਂਧੁਜਨੇਨ ਮੈਥਿਲੀ ।
ਅਪਸ਼੍ਯਤੀ ਰਾਘਵਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਵੁਭੌ ਵਿਵਰ੍ਣਵਕ੍ਤ੍ਰਾਭਯਭਾਰਪੀਡਿਤਾ ॥ 44 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਂਡੇ ਦ੍ਵਿਪਂਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
