ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਃ ਪਰਿਸ਼ਦਂ ਸਰ੍ਵਾਮਾਮਂਤ੍ਰ੍ਯ ਵਸੁਧਾਧਿਪਃ ।
ਹਿਤਮੁਦ੍ਧਰ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਵਮੁਵਾਚ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਵਚਃ ॥ 1 ॥
ਦੁਂਦੁਭਿਸ੍ਵਨਕਲ੍ਪੇਨ ਗਂਭੀਰੇਣਾਨੁਨਾਦਿਨਾ ।
ਸ੍ਵਰੇਣ ਮਹਤਾ ਰਾਜਾ ਜੀਮੂਤ ਇਵ ਨਾਦਯਨ੍ ॥ 2 ॥
ਰਾਜਲਕ੍ਸ਼ਣਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕਾਂਤੇਨਾਨੁਪਮੇਨ ਚ ।
ਉਵਾਚ ਰਸਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਰੇਣ ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਤਿਰ੍ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਾਨ੍ ॥ 3 ॥
ਵਿਦਿਤਂ ਭਵਤਾਮੇਤਦ੍ਯਥਾ ਮੇ ਰਾਜ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਪੂਰ੍ਵਕੈਰ੍ਮਮ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰੈਸ੍ਸੁਤਵਤ੍ਪਰਿਪਾਲਿਤਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸੋਹਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਭਿ ਸ੍ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਨਰੇਂਦ੍ਰੈਃ ਪਰਿਪਾਲਿਤਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰੇਯਸਾ ਯੋਕ੍ਤੁਕਾਮੋਸ੍ਮਿ ਸੁਖਾਰ੍ਹਮਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ ॥ 5 ॥
ਮਯਾਪ੍ਯਾਚਰਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਪਂਥਾਨਮਨੁਗਚ੍ਛਤਾ ।
ਪ੍ਰਜਾ ਨਿਤ੍ਯਮਨਿਦ੍ਰੇਣ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਭਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ॥ 6 ॥
ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਸ੍ਨਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਚਰਤਾ ਹਿਤਮ੍ ।
ਪਾਂਡੁਰਸ੍ਯਾਤਪਤ੍ਰਸ੍ਯਚ੍ਛਾਯਾਯਾਂ ਜਰਿਤਂ ਮਯਾ ॥ 7 ॥
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਰ੍ਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਬਹੂਨ੍ਯਾਯੂਂਸ਼ਿ ਜੀਵਤਃ ।
ਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤਿਮਭਿਰੋਚਯੇ ॥ 8 ॥
ਰਾਜਪ੍ਰਭਾਵਜੁਸ਼੍ਟਾਂ ਹਿ ਦੁਰ੍ਵਹਾਮਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯੈਃ ।
ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਂਤੋਸ੍ਮਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਗੁਰ੍ਵੀਂ ਧਰ੍ਮਧੁਰਂ ਵਹਨ੍ ॥ 9 ॥
ਸੋਹਂ ਵਿਸ਼੍ਰਮਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਹਿਤੇ ।
ਸਨ੍ਨਿਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾਨਿਮਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨਨੁਮਾਨ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਰ੍ਸ਼ਭਾਨ੍ ॥ 10 ॥
ਅਨੁਜਾਤੋ ਹਿ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਜ੍ਯੇਸ਼੍ਠੋ ਮਮਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਪੁਰਂਦਰਸਮੋ ਵੀਰ੍ਯੇ ਰਾਮਃ ਪਰਪੁਰਂਜਯਃ ॥ 11 ॥
ਤਂ ਚਂਦ੍ਰਮਿਵ ਪੁਸ਼੍ਯੇਣ ਯੁਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਭ੍ਰੁਰੁਇਤਾਂ ਵਰਮ੍ ।
ਯੌਵਰਾਜ੍ਯੇ ਨਿਯੋਕ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਪ੍ਰੀਤਃ ਪੁਰੁਸ਼ਪੁਂਗਵਮ੍ ॥ 12 ॥
ਅਨੁਰੂਪਸ੍ਸ ਵੈ ਨਾਥੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਾਨ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਗ੍ਰਜਃ ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਪਿ ਨਾਥੇਨ ਯੇਨ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਥਵਤ੍ਤਰਮ੍ ॥ 13 ॥
ਅਨੇਨ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾ ਸਦ੍ਯਸ੍ਸਂਯੋਜ੍ਯੈਵਮਿਮਾਂ ਮਹੀਮ੍ ।
ਗਤਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਭਵਿਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੁਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਵੈ ॥ 14 ॥
ਯਦਿਦਂ ਮੇਨੁਰੂਪਾਰ੍ਥਂ ਮਯਾ ਸਾਧੁ ਸੁਮਂਤ੍ਰਿਤਮ੍ ।
ਭਵਂਤੋ ਮੇਨੁਮਨ੍ਯਂਤਾਂ ਕਥਂ ਵਾ ਕਰਵਾਣ੍ਯਹਮ੍ ॥ 15 ॥
ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੇਸ਼ਾ ਮਮ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਹਿਤਮਨ੍ਯਦ੍ਵਿਚਿਂਤ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਅਨ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਚਿਂਤਾ ਹਿ ਵਿਮਰ੍ਦਾਭ੍ਯਧਿਕੋਦਯਾ ॥ 16 ॥
ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਂਤਂ ਮੁਦਿਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਂਦਨ੍ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਾ ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਮ੍ ।
ਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਿਮਂਤਂ ਮਹਾਮੇਘਂ ਨਰ੍ਦਂਤ ਇਵ ਬਰ੍ਹਿਣਃ ॥ 17 ॥
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਨੁਨਾਦੀ ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਤਤ੍ਰ ਹਰ੍ਸ਼ਸਮੀਰਿਤਃ ।
ਜਨੌਘੋਦ੍ਘੁਸ਼੍ਟਸਨ੍ਨਾਦੋ ਵਿਮਾਨਂ ਕਂਪਯਨ੍ਨਿਵ ॥ 18 ॥
ਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਵਿਦੁਸ਼ੋ ਭਾਵਮਾਜ੍ਞਾਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਜਨਮੁਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੌਰਜਾਨਪਦੈ ਸ੍ਸਹ ॥ 19 ॥
ਸਮੇਤ੍ਯ ਮਂਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਮਤਾਗਤਬੁਦ੍ਧਯਃ ।
ਊਚੁਸ਼੍ਚ ਮਨਸਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਰਥਂ ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਮ੍ ॥ 20 ॥
ਅਨੇਕਵਰ੍ਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੋ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ।
ਸ ਰਾਮਂ ਯੁਵਰਾਜਾਨਮਭਿਸ਼ਿਂਚਿਸ੍ਵ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍ ॥ 21 ॥
ਇਚ੍ਛਾਮੋ ਹਿ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਰਘੁਵੀਰਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਗਜੇਨ ਮਹਤਾਯਾਂਤਂ ਰਾਮਂ ਛਤ੍ਰਾਵ੍ਰੁਰੁਇਤਾਨਨਮ੍ ॥ 22 ॥
ਇਤਿ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਤੇਸ਼ਾਂ ਮਨਃਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਅਜਾਨਨ੍ਨਿਵ ਜਿਜ੍ਞਾਸੁਰਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 23 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵ ਵਚਨਂ ਯਨ੍ਮੇ ਰਾਘਵਂ ਪਤਿਮਿਚ੍ਛਥ ।
ਰਾਜਾਨ ਸ੍ਸਂਸ਼ਯੋਯਂ ਮੇ ਕਿਮਿਦਂ ਬ੍ਰੂਤ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ॥ 24 ॥
ਕਥਂ ਨੁ ਮਯਿ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪ੍ਰੁਰੁਇਥਿਵੀਮਨੁਸ਼ਾਸਤਿ ।
ਭਵਂਤੋ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਂਤਿ ਯੁਵਰਾਜਂ ਮਮਾਤ੍ਮਜਮ੍ ॥ 25 ॥
ਤੇ ਤਮੂਚੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੌਰਜਾਨਪਦੈਸ੍ਸਹ ।
ਬਹਵੋ ਨ੍ਰੁਰੁਇਪ ਕਲ੍ਯਾਣਾ ਗੁਣਾਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਂਤਿ ਤੇ ॥ 26 ॥
ਗੁਣਾਨ੍ ਗੁਣਵਤੋ ਦੇਵ ਦੇਵਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।
ਪ੍ਰਿਯਾਨਾਨਂਦਨਾਨ੍ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਸ੍ਨਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੋਦ੍ਯ ਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੁਰੁਇਣੁ ॥ 27 ॥
ਦਿਵ੍ਯੈਰ੍ਗੁਣੈਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਰਸਮੋ ਰਾਮਸ੍ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਭ੍ਯੋਪਿ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ ॥ 28 ॥
ਰਾਮ ਸ੍ਸਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ੋ ਲੋਕੇ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਃ ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਰਾਮਾਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਸਹ ॥ 29 ॥
ਪ੍ਰਜਾਸੁਖਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚਂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਸੁਧਾਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਗੁਣੈਃ ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਬ੍ਰੁਰੁਇਹਸ੍ਪਤੇਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਵੀਰ੍ਯੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਚੀਪਤੇਃ ॥ 30 ॥
ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸਤ੍ਯਸਂਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਵਾਨਨਸੂਯਕਃ ।
ਕ੍ਸ਼ਾਂਤਃ ਸਾਂਤ੍ਵਯਿਤਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਜ੍ਞੋ ਵਿਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 31 ॥
ਮ੍ਰੁਰੁਇਦੁਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਿਰਚਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਭਵ੍ਯੋਨਸੂਯਕਃ ।
ਪ੍ਰਿਯਵਾਦੀ ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਚ ਰਾਘਵਃ ॥ 32 ॥
ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਾਨਾਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਾਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਮੁਪਾਸਿਤਾ ।
ਤੇਨਾਸ੍ਯੇਹਾਤੁਲਾ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ਸ੍ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ ॥ 33 ॥
ਦੇਵਾਸੁਰਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰੇਸ਼ੁ ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦ੍ਯਾਵ੍ਰਤਸ੍ਨਾਤੋ ਯਥਾਵਤ੍ਸਾਂਗਵੇਦਵਿਤ੍ ॥ 34 ॥
ਗਾਂਧਰ੍ਵੇ ਚ ਭੁਵਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠੋ ਬਭੂਵ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ ।
ਕਲ੍ਯਾਣਾਭਿਜਨ ਸ੍ਸਾਧੁਰਦੀਨਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਮਤਿਃ ॥ 35 ॥
ਦ੍ਵਿਜੈਰਭਿਵਿਨੀਤਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠੈਰ੍ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਨੈਪੁਣੈਃ ।
ਯਦਾ ਵ੍ਰਜਤਿ ਸਂਗ੍ਰਾਮਂ ਗ੍ਰਾਮਾਰ੍ਥੇ ਨਗਰਸ੍ਯ ਵਾ ॥ 36 ॥
ਗਤ੍ਵਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸਹਿਤੋ ਨਾਵਿਜਿਤ੍ਯ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਸਂਗ੍ਰਾਮਾਤ੍ਪੁਨਰਾਗਮ੍ਯ ਕੁਂਜਰੇਣ ਰਥੇਨ ਵਾ ॥ 37 ॥
ਪੌਰਾਨ੍ ਸ੍ਵਜਨਵਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਕੁਸ਼ਲਂ ਪਰਿਪ੍ਰੁਰੁਇਚ੍ਛਤਿ ।
ਪੁਤ੍ਰੇਸ਼੍ਵਗ੍ਨਿਸ਼ੁ ਦਾਰੇਸ਼ੁ ਪ੍ਰੇਸ਼੍ਯਸ਼ਿਸ਼੍ਯਗਣੇਸ਼ੁ ਚ ॥ 38 ॥
ਨਿਖਿਲੇਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪਿਤਾਪੁਤ੍ਰਾਨਿਵੌਰਸਾਨ੍ ।
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਂਤੇ ਚ ਵ ਸ਼੍ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕਰ੍ਮਸੁ ਦਂਸ਼ਿਤਾਃ ॥ 39 ॥
ਇਤਿ ਨਃ ਪੁਰੁਸ਼ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਸ੍ਸਦਾ ਰਾਮੋਭਿਭਾਸ਼ਤੇ ।
ਵ੍ਯਸਨੇਸ਼ੁ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਭ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂ ਭਵਤਿ ਦੁਃਖਿਤਃ ॥ 40 ॥
ਉਤ੍ਸਵੇਸ਼ੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੁ ਪਿਤੇਵ ਪਰਿਤੁਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਮਹੇਸ਼੍ਵਾਸੋ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਸੇਵੀ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 41 ॥
ਸ੍ਮਿਤਪੂਰ੍ਵਾਭਿਭਾਸ਼ੀ ਚ ਧਰ੍ਮਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਸ਼੍ਰਿਤਃ ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾਂ ਚ ਨ ਵਿਗ੍ਰੁਰੁਇਹ੍ਯ ਕਥਾਰੁਚਿਃ ॥ 42 ॥
ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਯੁਕ੍ਤੌ ਚ ਵਕ੍ਤਾ ਵਾਚਸ੍ਪਤਿਰ੍ਯਥਾ ।
ਸੁਭ੍ਰੂਃ ਆਯਤਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਣੁਰਿਵ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ 43 ॥
ਰਾਮੋ ਲੋਕਾਭਿਰਾਮੋਯਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯਵੀਰ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮੈਃ ।
ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਨਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਨ ਰਾਗੋਪਹਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 44 ॥
ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਪ੍ਯੇਕੋ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਕਿਨ੍ਨੁ ਮਹੀਮਿਮਾਮ੍ ।
ਨਾਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧਃ ਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਨਿਰਰ੍ਥੋਸ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ ॥ 45 ॥
ਹਂਤ੍ਯੇਵ ਨਿਯਮਾਦ੍ਵਧ੍ਯਾਨਵਧ੍ਯੇ ਨ ਚ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ।
ਯੁਨਕ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥੈਃ ਪ੍ਰਹ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਸ਼੍ਚ ਤਮਸੌ ਯਤ੍ਰ ਤੁਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 46 ॥
ਸ਼ਾਂਤੈ ਸ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਜਾਕਾਂਤੈਃ ਪ੍ਰੀਤਿਸਂਜਨਨੈਰ੍ਨ੍ਰੁਰੁਇਣਾਮ੍ ।
ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਰੁਰੁਚੇ ਰਾਮੋ ਦੀਪ੍ਤ ਸ੍ਸੂਰ੍ਯ ਇਵਾਂਸ਼ੁਭਿਃ ॥ 47 ॥
ਤਮੇਵਂਗੁਣਸਂਪਨ੍ਨਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਲੋਕਪਾਲੋਪਮਂ ਨਾਥਮਕਾਮਯਤ ਮੇਦਿਨੀ ॥ 48 ॥
ਵਤ੍ਸਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇਯਸਿ ਜਾਤਸ੍ਤੇ ਦਿਸ਼੍ਟ੍ਯਾਸੌ ਤਵ ਰਾਘਵ ।
ਦਿਸ਼੍ਟ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਮਾਰੀਚ ਇਵ ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ ॥ 49 ॥
ਬਲਮਾਰੋਗ੍ਯਮਾਯੁਸ਼੍ਚ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਦੇਵਾਸੁਰਮਨੁਸ਼੍ਯੇਸ਼ੁ ਸਗਂਧਰ੍ਵੋਰਗੇਸ਼ੁ ਚ ॥ 50 ॥
ਆਸ਼ਂਸਤੇ ਜਨਸ੍ਸਰ੍ਵੋ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੇ ਪੁਰਵਰੇ ਤਥਾ ।
ਆਭ੍ਯਂਤਰਸ਼੍ਚ ਬਾਹ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੌਰਜਾਨਪਦੋ ਜਨਃ ॥ 51 ॥
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਾਸ੍ਤਰੁਣ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਸਮਾਹਿਤਾਃ ।
ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਦੇਵਾਨ੍ ਨਮਸ੍ਯਂਤਿ ਰਾਮਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਃ ॥ 52 ॥
ਤੇਸ਼ਾਮਾਯਾਚਿਤਂ ਦੇਵ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਸਮ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਰਾਮਮਿਂਦੀਵਰਸ਼੍ਯਾਮਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ ॥ 53 ॥
ਪਸ਼੍ਯਾਮੋ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯਸ੍ਥਂ ਤਵ ਰਾਜੋਤ੍ਤਮਾਤ੍ਮਜਮ੍ ।
ਤਂ ਦੇਵ ਦੇਵੋਪਮਮਾਤ੍ਮਜਂ ਤੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਹਿਤੇ ਨਿਵਿਸ਼੍ਟਮ੍ ।
ਹਿਤਾਯ ਨਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੁਦਾਰਜੁਸ਼੍ਟਂ ਮੁਦਾਭਸ਼ੇਕ੍ਤੁਂ ਵਰਦ ਤ੍ਵਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 54 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
