ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਂਦਰਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸੀਤਾਯਾ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰੁਸ਼ਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਤਃ ਸੀਤਾਂ ਵਿਪ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍ ॥ 1 ॥
ਯਥਾ ਯਥਾ ਸਾਂਤ੍ਵਯਿਤਾ ਵਸ਼੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤਥਾ ਤਥਾ ।
ਯਥਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰਿਯਂ ਵਕ੍ਤਾ ਪਰਿਭੂਤਸ੍ਤਥਾ ਤਥਾ ॥ 2 ॥
ਸਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ਮੇ ਕ੍ਰੋਧਂ ਤ੍ਵਯਿ ਕਾਮਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ ।
ਦ੍ਰਵਤੋਮਾਰ੍ਗਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹਯਾਨਿਵ ਸੁਸਾਰਥਿਃ ॥ 3 ॥
ਵਾਮਃ ਕਾਮੋ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਲ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ ।
ਜਨੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤ੍ਵਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਕਿਲ ਜਾਯਤੇ ॥ 4 ॥
ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਨ੍ਨ ਤ੍ਵਾਂ ਘਾਤਯਾਮਿ ਵਰਾਨਨੇ ।
ਵਧਾਰ੍ਹਾਮਵਮਾਨਾਰ੍ਹਾਂ ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੇ ਰਤਾਮ੍ ॥ 5 ॥
ਪਰੁਸ਼ਾਣੀਹ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਬ੍ਰਵੀਸ਼ਿ ਮਾਮ੍ ।
ਤੇਸ਼ੁ ਤੇਸ਼ੁ ਵਧੋ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਵ ਮੈਥਿਲਿ ਦਾਰੁਣਃ ॥ 6 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵੈਦੇਹੀਂ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ ।
ਕ੍ਰੋਧਸਂਰਂਭਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸੀਤਾਮੁਤ੍ਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 7 ॥
ਦ੍ਵੌ ਮਾਸੌ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯੌ ਮੇ ਯੋਵਧਿਸ੍ਤੇ ਮਯਾ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ।
ਤਤਃ ਸ਼ਯਨਮਾਰੋਹ ਮਮ ਤ੍ਵਂ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ ॥ 8 ॥
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਮਾਮਨਿਚ੍ਛਤੀਮ੍ ।
ਮਮ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਤਰਾਸ਼ਾਰ੍ਥਮਾਲਭਂਤੇ ਮਹਾਨਸੇ ॥ 9 ॥
ਤਾਂ ਤਰ੍ਜ੍ਯਮਾਨਾਂ ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਂਦ੍ਰੇਣ ਜਾਨਕੀਮ੍ ।
ਦੇਵਗਂਧਰ੍ਵਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਵਿਸ਼ੇਦੁਰ੍ਵਿਕ੍ਰੁਰੁਇਤੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ ॥ 10 ॥
ਓਸ਼੍ਠਪ੍ਰਕਾਰੈਰਪਰਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰੈਸ੍ਤਥਾਪਰਾਃ ।
ਸੀਤਾਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮਾਸੁਸ੍ਤਰ੍ਜਿਤਾਂ ਤੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾ ॥ 11 ॥
ਤਾਭਿਰਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਾ ਸੀਤਾ ਰਾਵਣਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਮ੍ ।
ਉਵਾਚਾਤ੍ਮਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਸ਼ੌਂਡੀਰ੍ਯਗਰ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ 12 ॥
ਨੂਨਂ ਨ ਤੇ ਜਨਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਨਿਵਾਰਯਤਿ ਯੋ ਨ ਤ੍ਵਾਂ ਕਰ੍ਮਣੋਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਾਤ੍ ॥ 13 ॥
ਮਾਂ ਹਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਸ਼ਚੀਮਿਵ ਸ਼ਚੀਪਤੇਃ ।
ਤ੍ਵਦਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੁ ਲੋਕੇਸ਼ੁ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੇਨ੍ਮਨਸਾਪਿ ਕਃ ॥ 14 ॥
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਮ ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾਮਮਿਤਤੇਜਸਃ ।
ਉਕ੍ਤਵਾਨਸਿ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਕ੍ਵ ਗਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ॥ 15 ॥
ਯਥਾ ਦ੍ਰੁਰੁਇਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਤਂਗਃ ਸ਼ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਦ੍ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ੋ ਯੁਧਿ ।
ਤਥਾ ਮਾਤਂਗਵਦ੍ਰਾਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨੀਚਃ ਸ਼ਸ਼ਵਤ੍ ਸ੍ਮ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ॥ 16 ॥
ਸ ਤ੍ਵਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਾਥਂ ਵੈ ਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਨਿਹ ਨ ਲਜ੍ਜਸੇ ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ੋਰ੍ਵਿਸ਼ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਨ ਤਾਵਦੁਪਗਚ੍ਛਸਿ ॥ 17 ॥
ਇਮੇ ਤੇ ਨਯਨੇ ਕ੍ਰੂਰੇ ਵਿਰੂਪੇ ਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਣਪਿਂਗਲੇ ।
ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਨ ਪਤਿਤੇ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਮਨਾਰ੍ਯ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ॥ 18 ॥
ਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਸ੍ਨੁਸ਼ਾਂ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ ।
ਕਥਂ ਵ੍ਯਾਹਰਤੋ ਮਾਂ ਤੇ ਨ ਜਿਹ੍ਵਾ ਵ੍ਯਵਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ॥ 19 ॥
ਅਸਂਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਤਪਸਸ਼੍ਚਾਨੁਪਾਲਨਾਤ੍ ।
ਨ ਤ੍ਵਾਂ ਕੁਰ੍ਮਿ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਭਸ੍ਮ ਭਰ੍ਮਾਰ੍ਹ ਤੇਜਸਾ ॥ 20 ॥
ਨਾਪਹਰ੍ਤੁਮਹਂ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।
ਵਿਧਿਸ੍ਤਵ ਵਧਾਰ੍ਥਾਯ ਵਿਹਿਤੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 21 ॥
ਸ਼ੂਰੇਣ ਧਨਦਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਬਲੈਃ ਸਮੁਦਿਤੇਨ ਚ ।
ਅਪੋਹ੍ਯ ਰਾਮਂ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿ ਦਾਰਚੌਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਮ੍ ॥ 22 ॥
ਸੀਤਾਯਾ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ ।
ਵਿਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯ ਨਯਨੇ ਕ੍ਰੂਰੇ ਜਾਨਕੀਮਨ੍ਵਵੈਕ੍ਸ਼ਤ ॥ 23 ॥
ਨੀਲਜੀਮੂਤਸਂਕਾਸ਼ੋ ਮਹਾਭੁਜਸ਼ਿਰੋਧਰਃ ।
ਸਿਂਹਸਤ੍ਤ੍ਵਗਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਦੀਪ੍ਤ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰਲੋਚਨਃ ॥ 24 ॥
ਚਲਾਗ੍ਰਮਕੁਟਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਃ ।
ਰਕ੍ਤਮਾਲ੍ਯਾਂਬਰਧਰ ਤਤ੍ਸਂਗਦਵਿਭੂਸ਼ਣਃ ॥ 25 ॥
ਸ਼੍ਰੋਣਿਸੂਤ੍ਰੇਣ ਮਹਤਾ ਮੇਚਕੇਨ ਸੁਸਂਵ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ।
ਅਮ੍ਰੁਰੁਇਤੋਤ੍ਪਾਦਨਦ੍ਧੇਨ ਭੁਜਗੇਨੇਵ ਮਂਦਰਃ ॥ 26 ॥
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇਚਲਸਂਕਾਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੁਰੁਇਂਗਾਭ੍ਯਾਮਿਵ ਮਂਦਰਃ ॥ 27 ॥
ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਕੁਂਡਲਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤਃ ।
ਰਕ੍ਤਪਲ੍ਲਵਪੁਸ਼੍ਪਾਭ੍ਯਾਮਸ਼ੋਕਾਭ੍ਯਾਮਿਵਾਚਲਃ ॥ 28 ॥
ਸ ਕਲ੍ਪਵ੍ਰੁਰੁਇਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਤਿਮੋ ਵਸਂਤ ਇਵ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ।
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਚੈਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮੋ ਭੂਸ਼ਿਤੋਪਿ ਭਯਂਕਰਃ ॥ 29 ॥
ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋ ਵੈਦੇਹੀਂ ਕੋਪਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ ।
ਉਵਾਚ ਰਾਵਣਃ ਸੀਤਾਂ ਭੁਜਂਗ ਇਵ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ ॥ 30 ॥
ਅਨਯੇਨਾਭਿਸਂਪਨ੍ਨਮਰ੍ਥਹੀਨਮਨੁਵ੍ਰਤੇ ।
ਨਾਸ਼ਯਾਮ੍ਯਹਮਦ੍ਯ ਤ੍ਵਾਂ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਂਧ੍ਯਾਮਿਵੌਜਸਾ ॥ 31 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੈਥਿਲੀਂ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰਾਵਣਃ ।
ਸਂਦਿਦੇਸ਼ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਰ੍ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ॥ 32 ॥
ਏਕਾਕ੍ਸ਼ੀਮੇਕਕਰ੍ਣਾਂ ਚ ਕਰ੍ਣਪ੍ਰਾਵਰਣਾਂ ਤਥਾ ।
ਗੋਕਰ੍ਣੀਂ ਹਸ੍ਤਿਕਰ੍ਣੀਂ ਚ ਲਂਬਕਰ੍ਣੀਮਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍ ॥ 33 ॥
ਹਸ੍ਤਿਪਾਦ੍ਯਸ਼੍ਵਪਾਦ੍ਯੌ ਚ ਗੋਪਾਦੀਂ ਪਾਦਚੂਲਿਕਾਮ੍ ।
ਏਕਾਕ੍ਸ਼ੀਮੇਕਪਾਦੀਂ ਚ ਪ੍ਰੁਰੁਇਥੁਪਾਦੀਮਪਾਦਿਕਾਮ੍ ॥ 34 ॥
ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਾਮਤਿਮਾਤ੍ਰਕੁਚੋਦਰੀਮ੍ ।
ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਯਨੇਤ੍ਰਾਂ ਚ ਦੀਰ੍ਘਜਿਹ੍ਵਾਮਜਿਹ੍ਵਿਕਾਮ੍ ॥ 35 ॥
ਅਨਾਸਿਕਾਂ ਸਿਂਹਮੁਖੀਂ ਗੋਮੁਖੀਂ ਸੂਕਰੀਮੁਖੀਮ੍ ।
ਯਥਾ ਮਦ੍ਵਸ਼ਗਾ ਸੀਤਾ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਭਵਤਿ ਜਾਨਕੀ ॥ 36 ॥
ਤਥਾ ਕੁਰੁਤ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸਮੇਤ੍ਯ ਚ ।
ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਾਨੁਲੋਮੈਸ਼੍ਚ ਸਾਮਦਾਨਾਦਿਭੇਦਨੈਃ ॥ 37 ॥
ਆਵਰ੍ਜਯਤ ਵੈਦੇਹੀਂ ਦਂਡਸ੍ਯੋਦ੍ਯਮਨੇਨ ਚ ।
ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਸਮਾਦਿਸ਼੍ਯ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਂਦ੍ਰਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥ 38 ॥
ਕਾਮਮਨ੍ਯੁਪਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਜਾਨਕੀਂ ਪਰ੍ਯਤਰ੍ਜਯਤ੍ ।
ਉਪਗਮ੍ਯ ਤਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਧਾਨ੍ਯਮਾਲਿਨੀ ॥ 39 ॥
ਪਰਿਸ਼੍ਵਜ੍ਯ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਮਯਾ ਕ੍ਰੀਡ ਮਹਾਰਾਜ ਸੀਤਯਾ ਕਿਂ ਤਵਾਨਯਾ ॥ 40 ॥
ਵਿਵਰ੍ਣਯਾ ਕ੍ਰੁਰੁਇਪਣਯਾ ਮਾਨੁਸ਼੍ਯਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਨੂਨਮਸ੍ਯਾ ਮਹਾਰਾਜ ਨ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ ਭੋਗਸਤ੍ਤਮਾਨ੍ ॥ 41 ॥
ਵਿਦਧਾਤ੍ਯਮਰਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਸ੍ਤਵ ਬਾਹੁਬਲਾਰ੍ਜਿਤਾਨ੍ ।
ਅਕਾਮਾਂ ਕਾਮਯਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਮੁਪਤਪ੍ਯਤੇ ॥ 42 ॥
ਇਚ੍ਛਂਤੀਂ ਕਾਮਯਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਸ਼ੋਭਨਾ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਸ੍ਤਤੋ ਬਲੀ ॥ 43 ॥
ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਮੇਘਸਂਕਾਸ਼ੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ ਸ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਃ ਸ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਃ ਕਂਪਯਨ੍ਨਿਵ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ ॥ 44 ॥
ਜ੍ਵਲਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਵਰ੍ਣਾਭਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ।
ਦੇਵਗਂਧਰ੍ਵਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਗਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ ॥ 45 ॥
ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਂ ਵਿਵਿਸ਼ੁਸ੍ਤਂ ਗ੍ਰੁਰੁਇਹੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਸ ਮੈਥਿਲੀਂ ਧਰ੍ਮਪਰਾਮਵਸ੍ਥਿਤਾਂ ਪ੍ਰਪੇਪਮਾਨਾਂ ਪਰਿਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯ ਰਾਵਣਃ ।
ਵਿਹਾਯ ਸੀਤਾਂ ਮਦਨੇਨ ਮੋਹਿਤਃ ਸ੍ਵਮੇਵ ਵੇਸ਼੍ਮ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਭਾਸ੍ਵਰਮ੍ ॥ 46 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਂਦਰਕਾਂਡੇ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
