ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ചതുർവിംശസ്സര്ഗഃ ।
തം സമീക്ഷ്യ ത്വവഹിതം പിതുര്നിര്ദേശ പാലനേ ।
കൌശല്യാ ബാഷ്പസംരുദ്ധാ വചോ ധര്മിഷ്ഠമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
അദൃഷ്ടദുഃഖോ ധര്മാത്മാ സർവഭൂതപ്രിയംവദഃ ।
മയി ജാതോ ദശരഥാത്കഥമുംഛേന വര്തയേത് ॥ 2 ॥
യസ്യ ഭൃത്യാശ്ച ദാസാശ്ച മൃഷ്ടാന്യന്നാനി ഭുംജതേ ।
കഥം സ ഭോക്ഷ്യതേഽനാഥോ വനേ മൂലഫലാന്യയമ് ॥ 3 ॥
കഃ ഏതച്ഛ്രദ്ദധേച്ഛ്രുത്വാ കസ്യ വാ ന ഭവേദ്ഭയമ് ।
ഗുണവാംദയിതോ രാജ്ഞാ രാഘവോ യദ്വിവാസ്യതേ ॥ 4 ॥
നൂനം തു ബലവാന് ലോകേ കൃതാംതസ്സർവമാദിശന് ।
ലോകേ രാമാഭിരാമസ്ത്വം വനം യത്ര ഗമിഷ്യസി ॥ 5 ॥
അയം തു മാമാത്മഭവ സ്തവാദര്ശനമാരുതഃ ।
വിലാപദുഃഖസമിധോ രുദിതാശ്രുഹുതാഹുതിഃ ॥ 6 ॥
ചിംതാബാഷ്പമഹാധൂമസ്തവാഗമനചിത്തജഃ ।
കര്ശയിത്വാ ഭൃശം പുത്ര നിശ്വാസായാസസംഭവഃ ॥ 7 ॥
ത്വയാ വിഹീനാമിഹ മാം ശോകാഗ്നിരതുലോ മഹാന് ।
പ്രധക്ഷ്യതി യഥാ കക്ഷം ചിത്രഭാനുര്ഹിമാത്യയേ ॥ 8 ॥
കഥം ഹി ധേനു സ്സ്വം വത്സം ഗച്ഛംതം നാനുഗച്ഛതി ।
അഹം ത്വാഽനുഗമിഷ്യാമി യത്ര പുത്ര ഗമിഷ്യസി ॥ 9 ॥
. ।
തഥാ നിഗദിതം മാത്രാ തദ്വാക്യം പുരുഷര്ഷഭഃ ।
ശ്രുത്വാ രാമോഽബ്രവീദ്വാക്യം മാതരം ഭൃശദുഃഖിതാമ് ॥ 10 ॥
കൈകേയ്യാ വംചിതോ രാജാ മയി ചാരണ്യമാശ്രിതേ ।
ഭവത്യാ ച പരിത്യക്തോ ന നൂനം വര്തയിഷ്യതി ॥ 11 ॥
ഭര്തുഃ കില പരിത്യാഗോ നൃശംസഃ കേവലം സ്ത്രിയാഃ ।
സ ഭവത്യാ ന കര്തവ്യോ മനസാഽപി വിഗര്ഹിതഃ ॥ 12 ॥
യാവജ്ജീവതി കാകുത്സ്ഥഃ പിതാ മേ ജഗതീപതിഃ ।
ശുശ്രൂഷാ ക്രിയതാം താവത്സഹി ധര്മസ്സനാതനഃ ॥ 13 ॥
ഏവമുക്താ തു രാമേണ കൌശല്യാ ശുഭദര്ശനാ ।
തഥേത്യുവാച സുപ്രീതാ രാമമക്ലിഷ്ടകാരിണമ് ॥ 14 ॥
ഏവമുക്തസ്തു വചനം രാമോ ധര്മഭൃതാം വരഃ ।
ഭൂയസ്താമബ്രവീദ്വാക്യം മാതരം ഭൃശദുഃഖിതാമ് ॥ 15 ॥
മയാ ചൈവ ഭവത്യാ ച കര്തവ്യം വചനം പിതുഃ ।
രാജാ ഭര്താ ഗുരു ശ്ശ്രേഷ്ഠസ്സർവേഷാമീശ്വരഃ പ്രഭുഃ ॥ 16 ॥
ഇമാനി തു മഹാരണ്യേ വിഹൃത്യ നവ പംച ച ।
വര്ഷാണി പരമപ്രീതഃ സ്ഥാസ്യാമി വചനേ തവ ॥ 17 ॥
ഏവമുക്താ പ്രിയം പുത്രം ബാഷ്പപൂര്ണാനനാ തദാ ।
ഉവാച പരമാര്താ തു കൌശല്യാ പുത്രവത്സലാ ॥ 18 ॥
ആസാം രാമ സപത്നീനാം വസ്തും മധ്യേ ന മേ ക്ഷമമ് ।
നയ മാമപി കാകുത്സ്ഥ വനം വന്യാം മൃഗീം യഥാ ॥ 19 ॥
യദി തേ ഗമനേ ബുദ്ധിഃ കൃതാ പിതുരപേക്ഷയാ ।
താം തഥാ രുദതീം രാമോ രുദന്വചനമബ്രവീത് ॥ 20 ॥
ജീവംത്യാ ഹി സ്ത്രിയാ ഭര്താ ദൈവതം പ്രഭുരേവ ച ഭവത്യാ മമ ചൈവാദ്യ രാജാ പ്രഭവതി പ്രഭുഃ ।
ന ഹ്യനാഥാ വയം രാജ്ഞാ ലോകനാഥേന ധീമതാ ॥ 21 ॥
ഭരതശ്ചാപി ധര്മാത്മാ സർവഭൂതപ്രിയംവദഃ ।
ഭവതീമനുവര്തേത സ ഹി ധര്മരതസ്സദാ ॥ 22 ॥
യഥാ മയി തു നിഷ്ക്രാംതേ പുത്രശോകേന പാര്ഥിവഃ ।
ശ്രമം നാവാപ്നുയാത്കിംചിദപ്രമത്താ തഥാ കുരു ॥ 23 ॥
ദാരുണശ്ചാപ്യയം ശോകോ യഥൈനം ന വിനാശയേത് ।
രാജ്ഞോ വൃദ്ധസ്യ സതതം ഹിതം ചര സമാഹിതാ ॥ 24 ॥
വ്രതോപവാസനിരതാ യാ നാരീ പരമോത്തമാ ।
ഭര്താരം നാനുവര്തേത സാ തു പാപഗതിര്ഭവേത് ॥ 25 ॥
ഭര്തു ശ്ശുശ്രൂഷയാ നാരീ ലഭതേ സ്വര്ഗമുത്തമമ് ।
അപി യാ നിര്നമസ്കാരാ നിവൃത്താ ദേവപൂജനാത് ॥ 26 ॥
ശുശ്രൂഷാമേവ കുർവീത ഭര്തുഃ പ്രിയഹിതേ രതാ ।
ഏഷ ധര്മഃ പുരാ ദൃഷ്ടോ ലോകേ വേദേ ശ്രുതഃ സ്മൃതഃ ॥ 27 ॥
അഗ്നികാര്യേഷു ച സദാ സുമനോഭിശ്ച ദേവതാഃ ।
പൂജ്യാസ്തേ മത്കൃതേ ദേവി ബാഹ്മണാശ്ചൈവ സുവ്രതാഃ ॥ 28 ॥
ഏവം കാലം പ്രതീക്ഷസ്വ മമാഗമനകാംക്ഷിണീ ।
നിയതാ നിയതാഹാരാ ഭര്തൃശുശ്രൂഷണേ രതാ ॥ 29 ॥
പ്രാപ്സ്യസേ പരമം കാമം മയി പ്രത്യാഗതേ സതി ।
യദി ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠോ ധാരയിഷ്യതി ജീവിതമ് ॥ 30 ॥
ഏവമുക്താ തു രാമേണ ബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണാ ।
കൌശല്യാ പുത്രശോകാര്താ രാമം വചനമബ്രവീത് ॥ 31 ॥
ഗമനേ സുകൃതാം ബുദ്ധിം ന തേ ശക്നോമി പുത്രക ।
വിനിവര്തയിതും വീര നൂനം കാലോ ദുരത്യയഃ ॥ 32 ॥
ഗച്ഛ പുത്ര ത്വമേകാഗ്രോ ഭദ്രം തേഽസ്തു സദാ വിഭുഃ ।
പുനസ്ത്വയി നിവൃത്തേ തു ഭവിഷ്യാമി ഗതവ്യഥാ ॥ 33 ॥
പ്രത്യാഗതേ മഹാഭാഗേ കൃതാര്ഥേ ചരിതവ്രതേ ।
പിതുരാനൃണ്യതാം പ്രാപ്തേ ത്വയി ലപ്സ്യേ പരം സുഖമ് ॥ 34 ॥
കൃതാംതസ്യ ഗതിഃ പുത്ര ദുർവിഭാവ്യാ സദാ ഭുവി ।
യസ്ത്വാം സംചോദയതി മേ വച ആച്ഛിദ്യ രാഘവ ॥ 35 ॥
ഗച്ഛേദാനീം മഹാബാഹോ ക്ഷേമേണ പുനരാഗതഃ ।
നംദയിഷ്യസി മാം പുത്ര സാമ്നാ വാക്യേന ചാരുണാ ॥ 36 ॥
അപീദാനീം സ കാലസ്സ്യാദ്വനാത്പ്രത്യാഗതം പുനഃ ।
യത്ത്വാം പുത്രക പശ്യേയം ജടാവല്കലധാരിണമ് ॥ 37 ॥
തഥാ ഹി രാമം വനവാസനിശ്ചിതം സമീക്ഷ്യ ദേവീ പരമേണ ചേതസാ ।
ഉവാച രാമം ശുഭലക്ഷണം വചോ ബഭൂവ ച സ്വസ്ത്യയനാഭികാംക്ഷിണീ ॥ 38 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ചതുർവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
