ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਂਚਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਃ ਪੁਰੁਸ਼ਸਿਂਹਾਨਾਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਤਾਨਾਂ ਤੈ ਸ੍ਸੁਹ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਗਣੈਃ ।
ਸ਼ੋਚਤਾਮੇਵ ਰਜਨੀ ਦੁਃਖੇਨ ਵ੍ਯਤ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥ 1 ॥
ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਸੁਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਭ੍ਰਾਤਰਸ੍ਤੇ ਸੁਹ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਤਾਃ ।
ਮਂਦਾਕਿਨ੍ਯਾਂ ਹੁਤਂ ਜਪ੍ਯਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ਰਾਮਮੁਪਾਗਮਨ੍ ॥ 2 ॥
ਤੂਸ਼੍ਣੀਂ ਤੇ ਸਮੁਪਾਸੀਨਾ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਿਂਚਿਦਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਭਰਤਸ੍ਤੁ ਸੁਹ੍ਰੁਰੁਇਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰਾਮਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 3 ॥
ਸਾਂਤ੍ਵਿਤਾ ਮਾਮਿਕਾ ਮਾਤਾ ਦਤ੍ਤਂ ਰਾਜ੍ਯਮਿਦਂ ਮਮ ।
ਤਦ੍ਦਦਾਮਿ ਤਵੈਵਾਹਂ ਭੁਂਕ੍ਸ਼੍ਵ ਰਾਜ੍ਯਮਕਂਟਕਮ੍ ॥ 4 ॥
ਮਹਤੇਵਾਂਬੁਵੇਗੇਨ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸੇਤੁਰ੍ਜਲਾਗਮੇ ।
ਦੁਰਾਵਾਰਂ ਤ੍ਵਦਨ੍ਯੇਨ ਰਾਜ੍ਯਖਂਡਮਿਦਂ ਮਹਤ੍ ॥ 5 ॥
ਗਤਿਂ ਖਰ ਇਵਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਯੇਵ ਪਤਤ੍ਰਿਣਃ ।
ਅਨੁਗਂਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਮੇ ਗਤਿਂ ਤਵ ਮਹੀਪਤੇ ॥ 6 ॥
ਸੁਜੀਵਂ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਃ ਪਰੈਰੁਪਜੀਵ੍ਯਤੇ ।
ਰਾਮ ਤੇਨ ਤੁ ਦੁਰ੍ਜੀਵਂ ਯਃ ਪਰਾਨੁਪਜੀਵਤਿ ॥ 7 ॥
ਯਥਾ ਤੁ ਰੋਪਿਤੋ ਵ੍ਰੁਰੁਇਕ੍ਸ਼ਃ ਪੁਰੁਸ਼ੇਣ ਵਿਵਰ੍ਧਿਤਃ ।
ਹ੍ਰਸ੍ਵਕੇਣ ਦੁਰਾਰੋਹੋ ਰੂਢਸ੍ਕਂਧੋ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ ॥ 8 ॥
ਸ ਯਦਾ ਪੁਸ਼੍ਪਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਫਲਾਨਿ ਨ ਵਿਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ।
ਸ ਤਾਂ ਨਾਨੁਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਃ ਪ੍ਰਰੋਪਿਤਃ ॥ 9 ॥
ਏਸ਼ੋਪਮਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਮਰ੍ਥਂ ਵੇਤ੍ਤੁ ਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਯਦਿ ਤ੍ਵਮਸ੍ਮਾਨ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਭੋ ਭਰ੍ਤਾ ਭ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸ਼ਾਧਿ ਹਿ ॥ 10 ॥
ਸ਼੍ਰੇਣਯਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਪਸ਼੍ਯਂਤ੍ਵਗ੍ਯ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਪ੍ਰਤਪਂਤਮਿਵਾਦਿਤ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤ ਮਰਿਂਦਮਮ੍ ॥ 11 ॥
ਤਵਾਨੁਯਾਨੇ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਮਤ੍ਤਾ ਨਰ੍ਦਂਤੁ ਕੁਂਜਰਾਃ ।
ਅਂਤਃਪੁਰਗਤਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਨਂਦਂਤੁ ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥ 12 ॥
ਤਸ੍ਯ ਸਾਧ੍ਵਿਤ੍ਯਮਨ੍ਯਂਤ ਨਾਗਰਾ ਵਿਵਿਧਾ ਜਨਾਃ ।
ਭਰਤਸ੍ਯ ਵਚ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੁਯਾਚਤਃ ॥ 13 ॥
ਤਮੇਵਂ ਦੁਃਖਿਤਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਲਪਂਤਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ ।
ਰਾਮਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਤ੍ਮਾ ਭਰਤਂ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਦਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ॥ 14 ॥
ਨਾਤ੍ਮਨਃ ਕਾਮਕਾਰੋਸ੍ਤਿ ਪੁਰੁਸ਼ੋਯਮਨੀਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਇਤਸ਼੍ਚੇਤਰਤਸ਼੍ਚੈਨਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਂਤਃ ਪਰਿਕਰ੍ਸ਼ਤਿ ॥ 15 ॥
ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਸ਼ਯਾਂਤਾਃ ਨਿਚਯਾਃ ਪਤਨਾਂਤਾ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਾਃ ।
ਸਂਯੋਗਾ ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਾਂਤਾ ਮਰਣਾਂਤਂ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ 16 ॥
ਯਥਾ ਫਲਾਨਾਂ ਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਤਨਾਦ੍ਭਯਮ੍ ।
ਏਵਂ ਨਰਸ੍ਯ ਜਾਤਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਰਣਾਦ੍ਭਯਮ੍ ॥ 17 ॥
ਯਥਾਗਾਰਂ ਦ੍ਰੁਰੁਇਢਸ੍ਥੂਣਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਭੂਤ੍ਵਾਵਸੀਦਤਿ ।
ਤਥੈਵ ਸੀਦਂਤਿ ਨਰਾ ਜਰਾਮ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯੁਵਸ਼ਂ ਗਤਾਃ ॥ 18 ॥
ਅਤ੍ਯੇਤਿ ਰਜਨੀ ਯਾ ਤੁ ਸਾ ਨ ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਯਾਤ੍ਯੇਵ ਯਮੁਨਾ ਪੂਰ੍ਣਾ ਸਮੁਦ੍ਰਮੁਦਕਾਕੁਲਮ੍ ॥ 19 ॥
ਅਹੋ ਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਗਗ੍ਚ੍ਛਂਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਇਹ ।
ਆਯੂਮ੍ਸ਼ਿ ਕ੍ਸ਼ਪਯਂਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਗ੍ਰੀਸ਼੍ਮੇ ਜਲਂ ਇਵ ਅਂਸ਼ਵਃ ॥ 20 ॥
ਆਤ੍ਮਾਨਮਨੁਸ਼ੋਚ ਤ੍ਵਂ ਕਿਮਨ੍ਯਮਨੁਸ਼ੋਚਸਿ ।
ਆਯੁਸ੍ਤੇ ਹੀਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਚ ਗਤਸ੍ਯ ਚ ॥ 21 ॥
ਸਹੈਵ ਮ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਰਜਤਿ ਸਹ ਮ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯੁਰ੍ਨਿਸ਼ੀਦਤਿ ।
ਗਤ੍ਵਾਸੁਦੀਰ੍ਘਮਧ੍ਵਾਨਂ ਸਹਮ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯੁਰ੍ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 22 ॥
ਗਾਤ੍ਰੇਸ਼ੁ ਵਲਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸ਼੍ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਃ ।
ਜਰਯਾ ਪੁਰੁਸ਼ੋ ਜੀਰ੍ਣਃ ਕਿਂ ਹਿ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਭਾਵਯੇਤ੍ ॥ 23 ॥
ਨਂਦਂਤ੍ਯੁਦਿਤ ਆਦਿਤ੍ਯੇ ਨਂਦਂਤ੍ਯਸ੍ਤਮਿਤੇਹਨਿ ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਂਤੇ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾ ਜੀਵਿਤਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ॥ 24 ॥
ਹ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਯਂਤ੍ਯ੍ਰੁਰੁਇਤੁਮੁਖਂ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਨਵਂ ਨਵਮਿਹਾਗਤਮ੍ ।
ਰੁਰੁਇਤੂਨਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ ॥ 25 ॥
ਯਥਾ ਕਾਸ਼੍ਠਂ ਚ ਕਾਸ਼੍ਠਂ ਚ ਸਮੇਯਾਤਾਂ ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ ।
ਸਮੇਤ੍ਯ ਚ ਵ੍ਯਪੇਯਾਤਾਂ ਕਾਲਮਾਸਾਦ੍ਯ ਕਂਚਨ ॥ 26 ॥
ਏਵਂ ਭਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਤਯਸ਼੍ਚ ਧਨਾਨਿ ਚ ।
ਸਮੇਤ੍ਯ ਵ੍ਯਵਧਾਵਂਤਿ ਧ੍ਰੁਵੋ ਹ੍ਯੇਸ਼ਾਂ ਵਿਨਾਭਵਃ ॥ 27 ॥
ਯਥਾ ਕਾਸ਼੍ਠਂ ਚ ਕਾਸ਼੍ਠਂ ਚ ਸਮੇਯਾਤਾਂ ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ ।
ਸਮੇਤ੍ਯ ਚ ਵ੍ਯਪੇਯਾਤਾਂ ਕਾਲਮਾਸਾਦ੍ਯ ਕਂਚਨ ॥ 28 ॥
ਏਵਂ ਭਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਤਯਸ਼੍ਚ ਧਨਾਨਿ ਚ ।
ਸਮੇਤ੍ਯ ਵ੍ਯਵਧਾਵਂਤਿ ਧ੍ਰੁਵੋ ਹ੍ਯੇਸ਼ਾਂ ਵਿਨਾਭਵਃ ॥ 29 ॥
ਨਾਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯਥਾਭਾਵਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਮਭਿਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਤੇਨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯਾ ਸ੍ਤ੍ਯਨੁਸ਼ੋਚਤਃ ॥ 30 ॥
ਯਥਾ ਹਿ ਸਾਰ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛਂਤਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਥਿ ਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਅਹਮਪ੍ਯਾਗਮਿਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਠਤੋ ਭਵਤਾ ਮਿਤਿ ॥ 31 ॥
ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵੈਰ੍ਗਤੋ ਮਾਰ੍ਗਃ ਪਿਤ੍ਰੁਰੁਇਪੈਤਾਮਹੋ ਧ੍ਰੁਵਃ ।
ਤਮਾਪਨ੍ਨਃ ਕਥਂ ਸ਼ੋਚੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 32 ॥
ਵਯਸਃ ਪਤਮਾਨਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਸੋ ਵਾਨਿਵਰ੍ਤਿਨਃ ।
ਆਤ੍ਮਾ ਸੁਖੇ ਨਿਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਸੁਖਭਾਜਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਮ੍ਰੁਰੁਇਤਾਃ ॥ 33 ॥
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਸ਼ੁਭੈਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਸ੍ਨੈਃ ਕ੍ਰਤੁਭਿਸ਼੍ਚਾਪ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਦਸ਼ਰਥਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪਿਤਾ ਨਃ ਪ੍ਰੁਰੁਇਥਿਵੀਪਤਿਃ ॥ 34 ॥
ਭ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਾਨਾਂ ਭਰਣਾਤ੍ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਰਿਪਾਲਨਾਤ੍ ।
ਅਰ੍ਥਾਦਾਨਾਚ੍ਚ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਿਤਾ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਂਗਤਃ ॥ 35 ॥
ਕਰ੍ਮਭਿ ਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਭੈਰਿਸ਼੍ਟੈਃ ਕ੍ਰਤੁਭਿਸ਼੍ਚਾਪ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਦਸ਼ਰਥਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪਿਤਾ ਨਃ ਪ੍ਰੁਰੁਇਥਿਵੀਪਤਿਃ ॥ 36 ॥
ਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਭੋਗਾਂ ਸ਼੍ਚਾਵਾਪ੍ਯ ਪੁਸ਼੍ਕਲਾਨ੍ ।
ਉਤ੍ਤਮਂ ਚਾਯੁਰਾਸਾਦ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਃ ਪ੍ਰੁਰੁਇਥਿਵੀਪਤਿਃ ॥ 37 ॥
ਆਯੁਰੁਤ੍ਤਮਮਾਸਾਦ੍ਯ ਭੋਗਾਨਪਿ ਚ ਰਾਘਵਃ ।
ਸ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਃ ਪਿਤਾ ਤਾਤ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤ ਸ੍ਸਤ੍ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ ਸ੍ਸਤਾਮ੍ ॥ 38 ॥
ਸ ਜੀਰ੍ਣਂ ਮਾਨੁਸ਼ਂ ਦੇਹਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਿਤਾ ਹਿ ਨਃ ।
ਦੈਵੀਮ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਿਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਵਿਹਾਰਿਣੀਮ੍ ॥ 39 ॥
ਤਂ ਤੁ ਨੈਵਂਵਿਧਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਸ਼੍ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ।
ਤਤ੍ਵਿਧੋ ਮਦ੍ਵਿਧਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ੍ਬੁਦ੍ਧਿਮਤ੍ਤਰਃ ॥ 40 ॥
ਏਤੇ ਬਹੁਵਿਧਾ ਸ਼ੋਕਾ ਵਿਲਾਪਰੁਦਿਤੇ ਤਥਾ ।
ਵਰ੍ਜਨੀਯਾ ਹਿ ਧੀਰੇਣ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਧੀਮਤਾ ॥ 41 ॥
ਸ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭਵ ਮਾ ਸ਼ੋਚੇਰ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਚਾਵਸਤਾਂ ਪੁਰੀਮ੍ ।
ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਨਿਯੁਕ੍ਤੋਸਿ ਵਸ਼ਿਨਾ ਵਦਤਾਂ ਵਰ ॥ 42 ॥
ਯਤ੍ਰਾਹਮਪਿ ਤੇਨੈਵ ਨਿਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਤਤ੍ਰੈਵਾਹਂ ਕਰਿਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪਿਤੁਰਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਮ੍ ॥ 43 ॥
ਨ ਮਯਾ ਸ਼ਾਸਨਂ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯ ਮਰਿਂਦਮ ।
ਸ ਤ੍ਵਯਾਪਿ ਸਦਾ ਮਾਨ੍ਯਂ ਸ ਵੈ ਬਂਧੁ ਸ ਨਃ ਪਿਤਾ ॥ 44 ॥
ਤਦ੍ਵਚਃ ਪਿਤੁਰੇਵਾਹਂ ਸਮ੍ਮਤਂ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਪਾਲਯਿਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਨਵਾਸੇਨ ਰਾਘਵ ॥ 45 ॥
ਧਾਰ੍ਮਿਕੇਣਾਨ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂਸੇਨ ਨਰੇਣ ਗੁਰੁਵਰ੍ਤਿਨਾ ।
ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਪਰਲੋਕਂ ਜਿਗੀਸ਼ਤਾ ॥ 46 ॥
ਆਤ੍ਮਾਨਮਨੁਤਿਸ਼੍ਠਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਨਰਰ੍ਸ਼ਭ ।
ਨਿਸ਼ਾਮ੍ਯਤੁ ਸ਼ੁਭਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਂ ਪਿਤੁਰ੍ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਨਃ ॥ 47 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਪਿਤੁਰ੍ਨਿਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਨਾਰ੍ਥਮ੍ ।
ਯਵੀਯਸਂ ਭ੍ਰਾਤਰਮਰ੍ਥਵਚ੍ਚ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਦ੍ਵਿਰਰਾਮ ਰਾਮਃ ॥ 48 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡੇ ਪਂਚਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
