ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਵਸਿਸ਼੍ਠਃ ਪੁਰਤਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ਦਾਰਾਂਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ ।
ਅਭਿਚਕ੍ਰਾਮ ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਰਾਮਦਰ੍ਸ਼ਨਤਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ॥ 1 ॥
ਰਾਜਪਤ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗਚ੍ਛਂਤ੍ਯੋ ਮਂਦਂ ਮਂਦਾਕਿਨੀਂ ਪ੍ਰਤਿ ।
ਦਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ੁ ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਤੀਰ੍ਥਂ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸੇਵਿਤਮ੍ ॥ 2 ॥
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਬਾਸ਼੍ਪਪੂਰ੍ਣੇਨ ਮੁਖੇਨ ਪਰਿਸ਼ੁਸ਼੍ਯਤਾ ।
ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਦੀਨਾ ਯਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾ ਰਾਜਯੋਸ਼ਿਤਃ ॥ 3 ॥
ਇਦਂ ਤੇਸ਼ਾਮਨਾਥਾਨਾਂ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਟਮਕ੍ਲਿਸ਼੍ਟਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ।
ਵਨੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਲਨਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਯੇ ਤੇ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ਯੀਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਃ ॥ 4 ॥
ਇਤ ਸ੍ਸੁਮਿਤ੍ਰੇ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਸਦਾ ਜਲਮਤਂਦ੍ਰਿਤਃ ।
ਸ੍ਵਯਂ ਹਰਤਿ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾਰਣਾਤ੍ ॥ 5 ॥
ਜਘਨ੍ਯਮਪਿ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਵਾਨ੍ ਨ ਤੁ ਗਰ੍ਹਿਤਃ ।
ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਯਦਰ੍ਥਰਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਗਰ੍ਹਿਤਂਂ ਗੁਣੈਃ ॥ 6 ॥
ਅਦ੍ਯਾਯਮਪਿ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨਾਮਤਥੋਚਿਤਃ ।
ਨੀਚਾਨਰ੍ਥ ਸਮਾਚਾਰਂ ਸਜ੍ਜਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਮੁਂਚਤੁ ॥ 7 ॥
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਰੇਸ਼ੁ ਦਰ੍ਭੇਸ਼ੁ ਸਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮਹੀਤਲੇ ।
ਪਿਤੁਰਿਂਗੁਦਿਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਨ੍ਯਸ੍ਤਮਾਯਤਲੋਚਨਾ ॥ 8 ॥
ਤਂ ਭੂਮੌ ਪਿਤੁਰਾਰ੍ਤੇਨ ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਰਾਮੇਣ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਾ ।
ਉਵਾਚ ਦੇਵੀ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ 9 ॥
ਇਦਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਾਥਸ੍ਯ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਰਾਘਵੇਣ ਪਿਤੁਰ੍ਦਤ੍ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤੈਤਦ੍ਯਥਾਵਿਧਿ ॥ 10 ॥
ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸਮਾਨਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਨੈਤਦੌਪਯਿਕਂ ਮਨ੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਭੋਗਸ੍ਯ ਭੋਜਨਮ੍ ॥ 11 ॥
ਚਤੁਰਂਤਾਂ ਮਹੀਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹੇਂਦ੍ਰਸਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ੋ ਵਿਭੁਃ ।
ਕਥਮਿਂਗੁਦਿਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਸ ਭੁਕ੍ਤੇ ਵਸੁਧਾਧਿਪਃ ॥ 12 ॥
ਅਤੋ ਦੁਃਖਤਰਂ ਲੋਕੇ ਨ ਕਿਂਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ ।
ਯਤ੍ਰ ਰਾਮਃ ਪਿਤੁਰ੍ਦਦ੍ਯਾਦਿਂਗੁਦਿਕ੍ਸ਼ੋਦਮ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ॥ 13 ॥
ਰਾਮੇਣੇਂਗੁਦਿਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਪਿਤੁਰ੍ਦਤ੍ਤਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੇ ।
ਕਥਂ ਦੁਃਖੇਨ ਹ੍ਰੁਰੁਇਦਯਂ ਨ ਸ੍ਫੋਟਤਿ ਸਹਸ੍ਰਧਾ ॥ 14 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਤੁ ਖਲ੍ਵਿਯਂ ਸਤ੍ਯਾ ਲੌਕਿਕੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ ।
ਯਦਨ੍ਨਃ ਪੁਰੁਸ਼ੋ ਭਵਤਿ ਤਦਨ੍ਨਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾਃ ॥ 15 ॥
ਏਵਮਾਰ੍ਤਾਂ ਸਪਤ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਜਗ੍ਮੁਰਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਤਾਂ ਤਦਾ ।
ਦਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ੁਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮੇ ਰਾਮਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਚ੍ਯੁਤਮਿਵਾਮਰਮ੍ ॥ 16 ॥
ਸਰ੍ਵਭੋਗੈਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰਾਮਂ ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਾਤਰਃ ।
ਆਰ੍ਤਾ ਮੁਮੁਚੁਰਸ਼੍ਰੂਣਿ ਸਸ੍ਵਰਂ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ॥ 17 ॥
ਤਾਸਾਂ ਰਾਮਸ੍ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਚਰਣਾਨ੍ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ ।
ਮਾਤ੍ਰੂਣਾਂ ਮਨੁਜਵ੍ਯਾਘ੍ਰਸ੍ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਸਤ੍ਯਸਂਗਰਃ ॥ 18 ॥
ਤਾਃ ਪਾਣਿਭਿ ਸ੍ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਰ੍ਮ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਵਂਗੁਲਿਤਲੈ ਸ਼੍ਸ਼ੁਭੈਃ ।
ਪ੍ਰਮਮਾਰ੍ਜੂ ਰਜਃ ਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਠਾਦ੍ਰਾਮਸ੍ਯਾਯਤਲੋਚਨਾਃ ॥ 19 ॥
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਪਿ ਤਾ ਸ੍ਸਰ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰੁਰੁਇਸ੍ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੁਃਖਿਤਃ ।
ਅਭ੍ਯਵਾਦਯਤਾਸਕ੍ਤਂ ਸ਼ਨੈ ਰਾਮਾਦਨਂਤਰਮ੍ ॥ 20 ॥
ਯਥਾ ਰਾਮੇ ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਵਾ ਵਵ੍ਰੁਰੁਇਤਿਰੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।
ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਿਂ ਦਸ਼ਰਥਾਜ੍ਜਾਤੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣੇ ॥ 21 ॥
ਸੀਤਾਪਿ ਚਰਣਾਂਸ੍ਤਾਸਾਮੁਪਸਂਗ੍ਰੁਰੁਇਹ੍ਯ ਦੁਃਖਿਤਾ ।
ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਣਾਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਕ੍ਸ਼ੀ ਸਾ ਬਭੂਵਾਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ॥ 22 ॥
ਤਾਂ ਪਰਿਸ਼੍ਵਜ੍ਯ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਦੁਹਿਤਰਂ ਯਥਾ ।
ਵਨਵਾਸਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਾਂ ਦੀਨਾਂ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 23 ॥
ਵਿਦੇਹਰਾਜਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਸ੍ਨੁਸ਼ਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ ।
ਰਾਮਪਤ੍ਨੀ ਕਥਂ ਦੁਃਖਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਵਨੇ ॥ 24 ॥
ਪਦ੍ਮਮਾਤਪਸਂਤਪ੍ਤਂ ਪਰਿਕ੍ਲਿਸ਼੍ਟਮਿਵੋਤ੍ਪਲਮ੍ ।
ਕਾਂਚਨਂ ਰਜਸਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਟਂ ਚਂਦ੍ਰਮਿਵਾਂਬੁਦੈਃ ॥ 25 ॥
ਮੁਖਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਾਂ ਸ਼ੋਕੋ ਦਹਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰਿਵਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ ।
ਭ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂ ਮਨਸਿ ਵੈਦੇਹਿ ਵ੍ਯਸਨਾਰਣਿਸਂਭਵਃ ॥ 26 ॥
ਬ੍ਰੁਵਂਤ੍ਯਾਮੇਵਮਾਰ੍ਤਾਯਾਂ ਜਨਨ੍ਯਾਂ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ ।
ਪਾਦਾਵਾਸਾਦ੍ਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਸਿਸ਼੍ਠਸ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵਃ ॥ 27 ॥
ਪੁਰੋਹਿਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਮਸ੍ਯ ਵੈ ਤਦਾ ਬ੍ਰੁਰੁਇਹਸ੍ਪਤੇਰਿਂਦ੍ਰਮਿਵਾਮਰਾਧਿਪਃ ।
ਪ੍ਰਗ੍ਰੁਰੁਇਹ੍ਯ ਪਾਦੌ ਸੁਸਮ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਤੇਜਸਸ੍ਸਹੈਵ ਤੇਨੋਪਵਿਵੇਸ਼ ਰਾਘਵਃ ॥ 28 ॥
ਤਤੋ ਜਘਨ੍ਯਂ ਸਹਿਤੈ ਸ੍ਸਮਂਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪੁਰਪ੍ਰਧਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸਹੈਵ ਸੈਨਿਕੈਃ ।
ਜਨੇਨ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਤਮੇਨ ਧਰ੍ਮਵਾਨੁਪੋਪਵਿਸ਼੍ਟੋ ਭਰਤ ਸ੍ਤਦਾਗ੍ਰਜਮ੍ ॥ 29 ॥
ਉਪੋਪਵਿਸ਼੍ਟ ਸ੍ਤੁ ਤਦਾ ਸ ਵੀਰ੍ਯਵਾਂਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਵੇਸ਼ੇਣ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਜ੍ਵਲਂਤਂ ਭਰਤਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਂਜਲਿਰ੍ਯਥਾ ਮਹੇਂਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਯਤਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍ ॥ 30 ॥
ਕਿਮੇਸ਼ ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਰਤੋਦ੍ਯ ਰਾਘਵਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸਤ੍ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯ ਚ ਸਾਧੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਇਤੀਵ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਯਜਨਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਬਭੂਵ ਕੌਤੂਹਲਮੁਤ੍ਤਮਂ ਤਦਾ ॥ 31 ॥
ਸ ਰਾਘਵ ਸ੍ਸਤ੍ਯਧ੍ਰੁਰੁਇਤਿ ਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਭਰਤ ਸ਼੍ਚ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ।
ਵ੍ਰੁਰੁਇਤਾਃ ਸੁਹ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਭਿ ਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਜੁਰਧ੍ਵਰੇ ਯਥਾ ਸਦਸ੍ਯੈ ਸ੍ਸਹਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਗ੍ਨਯਃ ॥ 32 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਂਡੇ ਤ੍ਰ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
