View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.24 Ayodhya Kanda - Sarga 24

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha chaturviṃśassargaḥ ।

taṃ samīkṣya tvavahitaṃ piturnirdēśa pālanē ।
kauśalyā bāṣpasaṃruddhā vachō dharmiṣṭhamabravīt ॥ 1 ॥

adṛṣṭaduḥkhō dharmātmā sarvabhūtapriyaṃvadaḥ ।
mayi jātō daśarathātkathamuñChēna vartayēt ॥ 2 ॥

yasya bhṛtyāścha dāsāścha mṛṣṭānyannāni bhuñjatē ।
kathaṃ sa bhōkṣyatē'nāthō vanē mūlaphalānyayam ॥ 3 ॥

kaḥ ētachChraddadhēchChrutvā kasya vā na bhavēdbhayam ।
guṇavāndayitō rājñā rāghavō yadvivāsyatē ॥ 4 ॥

nūnaṃ tu balavān lōkē kṛtāntassarvamādiśan ।
lōkē rāmābhirāmastvaṃ vanaṃ yatra gamiṣyasi ॥ 5 ॥

ayaṃ tu māmātmabhava stavādarśanamārutaḥ ।
vilāpaduḥkhasamidhō ruditāśruhutāhutiḥ ॥ 6 ॥

chintābāṣpamahādhūmastavāgamanachittajaḥ ।
karśayitvā bhṛśaṃ putra niśvāsāyāsasambhavaḥ ॥ 7 ॥

tvayā vihīnāmiha māṃ śōkāgniratulō mahān ।
pradhakṣyati yathā kakṣaṃ chitrabhānurhimātyayē ॥ 8 ॥

kathaṃ hi dhēnu ssvaṃ vatsaṃ gachChantaṃ nānugachChati ।
ahaṃ tvā'nugamiṣyāmi yatra putra gamiṣyasi ॥ 9 ॥

. ।
tathā nigaditaṃ mātrā tadvākyaṃ puruṣarṣabhaḥ ।
śrutvā rāmō'bravīdvākyaṃ mātaraṃ bhṛśaduḥkhitām ॥ 10 ॥

kaikēyyā vañchitō rājā mayi chāraṇyamāśritē ।
bhavatyā cha parityaktō na nūnaṃ vartayiṣyati ॥ 11 ॥

bhartuḥ kila parityāgō nṛśaṃsaḥ kēvalaṃ striyāḥ ।
sa bhavatyā na kartavyō manasā'pi vigarhitaḥ ॥ 12 ॥

yāvajjīvati kākutsthaḥ pitā mē jagatīpatiḥ ।
śuśrūṣā kriyatāṃ tāvatsahi dharmassanātanaḥ ॥ 13 ॥

ēvamuktā tu rāmēṇa kauśalyā śubhadarśanā ।
tathētyuvācha suprītā rāmamakliṣṭakāriṇam ॥ 14 ॥

ēvamuktastu vachanaṃ rāmō dharmabhṛtāṃ varaḥ ।
bhūyastāmabravīdvākyaṃ mātaraṃ bhṛśaduḥkhitām ॥ 15 ॥

mayā chaiva bhavatyā cha kartavyaṃ vachanaṃ pituḥ ।
rājā bhartā guru śśrēṣṭhassarvēṣāmīśvaraḥ prabhuḥ ॥ 16 ॥

imāni tu mahāraṇyē vihṛtya nava pañcha cha ।
varṣāṇi paramaprītaḥ sthāsyāmi vachanē tava ॥ 17 ॥

ēvamuktā priyaṃ putraṃ bāṣpapūrṇānanā tadā ।
uvācha paramārtā tu kauśalyā putravatsalā ॥ 18 ॥

āsāṃ rāma sapatnīnāṃ vastuṃ madhyē na mē kṣamam ।
naya māmapi kākutstha vanaṃ vanyāṃ mṛgīṃ yathā ॥ 19 ॥

yadi tē gamanē buddhiḥ kṛtā piturapēkṣayā ।
tāṃ tathā rudatīṃ rāmō rudanvachanamabravīt ॥ 20 ॥

jīvantyā hi striyā bhartā daivataṃ prabhurēva cha bhavatyā mama chaivādya rājā prabhavati prabhuḥ ।
na hyanāthā vayaṃ rājñā lōkanāthēna dhīmatā ॥ 21 ॥

bharataśchāpi dharmātmā sarvabhūtapriyaṃvadaḥ ।
bhavatīmanuvartēta sa hi dharmaratassadā ॥ 22 ॥

yathā mayi tu niṣkrāntē putraśōkēna pārthivaḥ ।
śramaṃ nāvāpnuyātkiñchidapramattā tathā kuru ॥ 23 ॥

dāruṇaśchāpyayaṃ śōkō yathainaṃ na vināśayēt ।
rājñō vṛddhasya satataṃ hitaṃ chara samāhitā ॥ 24 ॥

vratōpavāsaniratā yā nārī paramōttamā ।
bhartāraṃ nānuvartēta sā tu pāpagatirbhavēt ॥ 25 ॥

bhartu śśuśrūṣayā nārī labhatē svargamuttamam ।
api yā nirnamaskārā nivṛttā dēvapūjanāt ॥ 26 ॥

śuśrūṣāmēva kurvīta bhartuḥ priyahitē ratā ।
ēṣa dharmaḥ purā dṛṣṭō lōkē vēdē śrutaḥ smṛtaḥ ॥ 27 ॥

agnikāryēṣu cha sadā sumanōbhiścha dēvatāḥ ।
pūjyāstē matkṛtē dēvi bāhmaṇāśchaiva suvratāḥ ॥ 28 ॥

ēvaṃ kālaṃ pratīkṣasva mamāgamanakāṅkṣiṇī ।
niyatā niyatāhārā bhartṛśuśrūṣaṇē ratā ॥ 29 ॥

prāpsyasē paramaṃ kāmaṃ mayi pratyāgatē sati ।
yadi dharmabhṛtāṃ śrēṣṭhō dhārayiṣyati jīvitam ॥ 30 ॥

ēvamuktā tu rāmēṇa bāṣpaparyākulēkṣaṇā ।
kauśalyā putraśōkārtā rāmaṃ vachanamabravīt ॥ 31 ॥

gamanē sukṛtāṃ buddhiṃ na tē śaknōmi putraka ।
vinivartayituṃ vīra nūnaṃ kālō duratyayaḥ ॥ 32 ॥

gachCha putra tvamēkāgrō bhadraṃ tē'stu sadā vibhuḥ ।
punastvayi nivṛttē tu bhaviṣyāmi gatavyathā ॥ 33 ॥

pratyāgatē mahābhāgē kṛtārthē charitavratē ।
piturānṛṇyatāṃ prāptē tvayi lapsyē paraṃ sukham ॥ 34 ॥

kṛtāntasya gatiḥ putra durvibhāvyā sadā bhuvi ।
yastvāṃ sañchōdayati mē vacha āchChidya rāghava ॥ 35 ॥

gachChēdānīṃ mahābāhō kṣēmēṇa punarāgataḥ ।
nandayiṣyasi māṃ putra sāmnā vākyēna chāruṇā ॥ 36 ॥

apīdānīṃ sa kālassyādvanātpratyāgataṃ punaḥ ।
yattvāṃ putraka paśyēyaṃ jaṭāvalkaladhāriṇam ॥ 37 ॥

tathā hi rāmaṃ vanavāsaniśchitaṃ samīkṣya dēvī paramēṇa chētasā ।
uvācha rāmaṃ śubhalakṣaṇaṃ vachō babhūva cha svastyayanābhikāṅkṣiṇī ॥ 38 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē chaturviṃśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: