ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාංඩම් ।
අථ ශතතමස්සර්ගඃ ।
ජටිලං චීරවසනං ප්රාංජලිං පතිතං භුවි ।
දදර්ශ රාමෝ දුර්දර්ශං යුගාංතේ භාස්කරංයථා ॥ 1 ॥
කථංචිදභිවිජ්ඤාය විවර්ණවදනං කෘශම් ।
භ්රාතරං භරතං රාමඃ පරිජග්රාහ බාහුනා ॥ 2 ॥
ආඝ්රාය රාමස්තං මූර්ධ්නි පරිෂ්වජ්ය ච රාඝවඃ ।
අංකේ භරතමාරෝප්ය පර්යපෘච්ඡත්සමාහිතඃ ॥ 3 ॥
ක්ව නු තේऽභූත්පිතා තාත යදරණ්යං ත්වමාගතඃ ।
න හි ත්වං ජීවතස්තස්ය වනමාගංතුමර්හසි ॥ 4 ॥
චිරස්ය බත පශ්යාමි දූරාද්භරතමාගතම් ।
දුෂ්ප්රතීකමරණ්යේऽස්මින් කිං තාත වනමාගතඃ ॥ 5 ॥
කච්චිද්ධාරයතේ තාත රාජා යත්ත්වමිහාऽගතඃ ।
කච්චින්න දීන ස්සහසා රාජා ලෝකාංතරං ගතඃ ॥ 6 ॥
කච්චිත්සෞම්ය න තේ රාජ්යං භ්රෂ්ටං බාලස්ය ශාශ්වතම් ।
කච්චිච්ඡුශ්රූෂසේ තාත පිතරං සත්යවික්රමම් ॥ 7 ॥
කච්චිද්ධශරථෝ රාජා කුශලී සත්යසංංගරඃ ।
රාජසූයාශ්වමේධානාමාහර්තා ධර්මනිශ්චයඃ ॥ 8 ॥
ස කච්චිද්බ්රාහ්මණෝ විද්වාන් ධර්මනිත්යෝ මහාද්යුතිඃ ।
ඉක්ෂ්වාකූණාමුපාධ්යායෝ යථාවත්තාත පූජ්යතේ ॥ 9 ॥
සා තාත කච්චිත්කෞසල්යා සුමිත්රා ච ප්රජාවතී ।
සුඛිනී කච්චිදාර්යා ච දේවී නංදති කෛකයී ॥ 10 ॥
කච්චිද්විනයසංපන්නඃ කුලපුත්රෝ බහුශ්රුතඃ ।
අනසූයුරනුද්රෂ්ටා සත්කෘතස්තේ පුරෝහිතඃ ॥ 11 ॥
කච්චිදග්නිෂු තේ යුක්තෝ විධිජ්ඤෝ මතිමානෘජුඃ ।
හුතං ච හෝෂ්යමාණං ච කාලේ වේදයතේ සදා ॥ 12 ॥
කච්චිද්දේවාන්පිත්රූන් මාතෘර්ගුරූන්පිතෘසමානපි ।
වෘද්ධාංශ්ච තාත වෛද්යාංශ්ච බ්රාහ්මණාංශ්චාභිමන්යසේ ॥ 13 ॥
ඉෂ්වස්ත්රවරසංපන්නමර්ථශාස්ත්ර විශාරදම් ।
සුධන්වානමුපාධ්යායං කච්චිත්ත්වං තාත මන්යසේ ॥ 14 ॥
කච්චිදාත්මසමා ශ්ශූරා ශ්ශ්රුතවංතෝ ජිතේංද්රියාඃ ।
කුලීනාශ්චේංගිතජ්ඤාශ්ච කෘතාස්තේ තාත මංත්රිණඃ ॥ 15 ॥
මංත්රෝ විජයමූලං හි රාජ්ඤාං භවති රාඝව ।
සුසංවෘතෝ මංත්රධරෛරමාත්යෛ ශ්ශාස්ත්රකෝවිදෛඃ ॥ 16 ॥
කච්චින්නිද්රාවශං නෛෂීඃ කච්චිත් කාලේऽවබුධ්යසේ ।
කච්චිච්චාපරරාත්රේෂු චිංතියස්යර්ථනෛපුණම් ॥ 17 ॥
කච්චින්මංත්රයසේ නෛකඃ කච්චින්න බහුභිස්සහ ।
කච්චිත්තේ මංත්රිතෝ මංත්රෝ රාෂ්ට්රං න පරිධාවති ॥ 18 ॥
කච්චිදර්ථං විනිශ්චිත්ය ලඝුමූලං මහෝදයම් ।
ක්ෂිප්රමාරභසේ කර්තුං න දීර්ඝයසි රාඝව ॥ 19 ॥
කච්චිත්තු සුකෘතාන්යේව කෘතරූපාණි වා පුනඃ ।
විදුස්තේ සර්වකාර්යාණි න කර්තව්යානි පාර්ථිවාඃ ॥ 20 ॥
කච්චින්නතර්කෛර්යුක්ත්යා වා යේ චාප්යපරිකීර්තිතාඃ ।
ත්වයා වා තවාමාත්යෛර්බුධ්යතේ තාත මංත්රිතම් ॥ 21 ॥
කච්චිත්සහස්රාන්මූර්ඛාණාමේකමිච්ඡසි පංඩිතම් ।
පංඩිතෝ හ්යර්ථකෘච්ඡ්රේෂු කුර්යාන්නිශ්රේයසං මහත් ॥ 22 ॥
සහස්රාණ්යපි මූර්ඛාණාං යුද්යුපාස්තේ මහීපතිඃ ।
අථවාප්යයුතාන්යේව නාස්ති තේෂු සහායතා ॥ 23 ॥
ඒකෝऽප්යමාත්යෝ මේධාවී ශූරෝ දක්ෂෝ විචක්ෂණඃ ।
රාජානං රාජපුත්රං වා ප්රාපයේන්මහතීං ශ්රියම් ॥ 24 ॥
කච්චින්මුඛ්යා මහාත්ස්වේව මධ්යමේෂු ච මධ්යමාඃ ।
ජඝන්යාශ්ච ජඝන්යේෂු භෘත්යාඃ කර්මසු යෝජිතාඃ ॥ 25 ॥
අමාත්යානුපධාතීතාන්පිතෘපෛතාමහාංඡුචීන් ।
ශ්රේෂ්ඨාංඡ්රේෂ්ඨේෂුකච්චිත්වං නියෝජයසි කර්මසු ॥ 26 ॥
කච්චින්නෝග්රේණ දංඩේන භෘශමුද්වේජිතප්රජම් ।
රාෂ්ට්රං තවානුජානංති මංත්රිණඃ කෛකයීසුත ॥ 27 ॥
කච්චිත්ත්වාං නාවජානංති යාජකාඃ පතිතං යථා ।
උග්රප්රතිග්රහීතාරං කාමයානමිව ස්ත්රියඃ ॥ 28 ॥
උපායකුශලං වෛද්යං භෘත්යසංදූෂණේ රතම් ।
ශූරමෛශ්වර්යකාමං ච යෝ න හංති ස හන්යතේ ॥ 29 ॥
කච්චිද්ධෘෂ්ටශ්ච ශූරශ්ච මතිමාන් ධෘතිමාන් ශුචිඃ ।
කුලීනශ්චානුරක්තශ්ච දක්ෂස්සේනාපතිඃ කෘතඃ ॥ 30 ॥
බලවංතශ්ච කච්චිත්තේ මුඛ්යා යුධ්දවිශාරදාඃ ।
දෘෂ්ටාපදානා වික්රාංතාස්ත්වයා සත්කෘත්යමානිතාඃ ॥ 31 ॥
කච්චිද්බලස්ය භක්තං ච වේතනං ච යථෝචිතම් ।
සංප්රාප්තකාලං දාතව්යං දදාසි න විලංබසේ ॥ 32 ॥
කාලාතික්රමණාච්චෛව භක්තවේතනයෝර්භෘතාඃ ।
භර්තුඃ කුප්යංති දුෂ්යංති සෝऽනර්ථ ස්සුමහාන් ස්මෘතඃ ॥ 33 ॥
කච්චිත්සර්වේऽනුරක්තාස්ත්වාං කුලපුත්රාඃ ප්රධානතඃ ।
කච්චිත්ප්රාණාං ස්තවාර්ථේෂු සංත්යජංති සමාහිතාඃ ॥ 34 ॥
කච්චිජ්ජානපදෝ විද්වාංදක්ෂිණඃ ප්රතිභානවාන් ।
යථෝක්තවාදී දූතස්තේ කෘතෝ භරත පංඩිතඃ ॥ 35 ॥
කච්චිදෂ්ටාදශාන්යේෂු ස්වපක්ෂේ දශ පංච ච ।
ත්රිභිස්ත්රිභිරවිජ්ඤාතෛර්වේත්සි තීර්ථානි චාරකෛඃ ॥ 36 ॥
කච්චිද්ව්යපාස්තානහිතාන්ප්රතියාතාංශ්ච සර්වදා ।
දුර්බලානනවජ්ඤාය වර්තසේ රිපුසූදන ॥ 37 ॥
කච්චින්න ලෞකායතිකාන්බ්රාහ්මණාංස්තාත සේවසේ ।
අනර්ථකුශලා හ්යේතේ බාලාඃ පංඩිතමානිනඃ ॥ 38 ॥
ධර්මශාස්ත්රේෂු මුඛ්යේෂු විද්යමානේෂු දුර්බුධාඃ ।
බුද්ධිමාන්වීක්ෂිකීං ප්රාප්ය නිරර්ථං ප්රවදංති තේ ॥ 39 ॥
වීරෛරධ්යුෂිතාං පූර්වමස්මාකං තාත පූර්වකෛඃ ।
සත්යනාමාං දෘඪ ද්වාරාං හස්ත්යශ්වරථසංකුලාම් ॥ 40 ॥
බ්රාහ්මණෛඃ ක්ෂත්රියෛර්වෛශ්යෛ ස්ස්වකර්මනිරතෛස්සදා ।
ජිතේංද්රියෛර්මහෝත්සාහෛර්වෘතාමාර්යෛ ස්සහස්රශඃ ॥ 41 ॥
ප්රාසාදෛර්විවිධාකාරෛර්වෘතාං වෛද්යජනාකුලාම් ।
කච්චිත්සුමුදිතාං ස්ඵීතාමයෝධ්යාං පරිරක්ෂසි ॥ 42 ॥
කච්චිච්චෛත්යශතෛර්ජුෂ්ට ස්සුනිවිෂ්ටජනාකුලඃ ।
දේවස්ථානෛඃ ප්රපාභිශ්ච තටාකෛශ්චෝපශෝභිතඃ ॥ 43 ॥
ප්රහෘෂ්ටනරනාරීකස්සමාජෝත්සවශෝභිතඃ ।
සුකෘෂ්ටසීමා පශුමාන්හිංසාභිඃ පරිවර්ජිතඃ ॥ 44 ॥
අදේවමාතෘකෝ රම්ය ශ්ශ්වාපදෛඃ පරිවර්ජිතඃ ।
පරිත්යක්තෝ භයෛස්සර්වෛඃ ඛනිභිශ්චෝපශෝභිතඃ ॥ 45 ॥
විවර්ජිතෝ නරෛඃ පාපෛර්මම පූර්වෛ ස්සුරක්ෂිතඃ ।
කච්චිජ්ජනපදස්ස්ඵීතඃ සුඛං වසති රාඝව ॥ 46 ॥
කච්චිත්තේ දයිතාස්සර්වේ කෘෂිගෝරක්ෂජීවිනඃ ।
වාර්තායාං සංශ්රිතස්තාත ලෝකෝ හි සුඛමේධතේ ॥ 47 ॥
තේෂාං ගුප්තිපරීහාරෛඃ කච්චිත්තේ භරණං කෘතම් ।
රක්ෂ්යා හි රාජ්ඤා ධර්මේණ සර්වේ විෂයවාසිනඃ ॥ 48 ॥
කච්චිස්ත්රිය ස්සාංත්වයසි කච්චිත්තාශ්ච සුරක්ෂිතාඃ ।
කච්චින්න ශ්රද්ධාස්යාසාං කච්චිද්ගුහ්යං න භාෂසේ ॥ 49 ॥
කච්චින්නාගවනං ගුප්තං කච්චිත්තේ සංති ධේනුකාඃ ।
කච්චින්න ගණිකාශ්වානාං කුංජරාණාං ච තෘප්යසි ॥ 50 ॥
කච්චිද්දර්ශයසේ නිත්යං මනුෂ්යාණාං විභූෂිතම් ।
උත්ථායෝත්ථාය පූර්වාහ්ණේ රාජපුත්ර මහාපථේ ॥ 51 ॥
කච්චින්න සර්වේ කර්මාංතාඃ ප්රත්යක්ෂාස්තේऽවිශංකයා ।
සර්වේ වා පුනරුත්සෘෂ්ටා මධ්යමේවාත්ර කාරණම් ॥ 52 ॥
කච්චිත්සර්වාණි දුර්ගාණි ධනධාන්යායුධෝදකෛඃ ।
යංත්රෛශ්ච පරිපූර්ණානි තථා ශිල්පිධනුර්ධරෛඃ ॥ 53 ॥
ආයස්තේ විපුලඃ කච්චිත්කච්චිදල්පතරෝ ව්යයඃ ।
අපාත්රේෂු න තේ කච්චිත්කෝශෝ ගච්ඡති රාඝව ॥ 54 ॥
දේවතාර්ථේ ච පිත්රර්ථේබ්රාහ්මණාභ්යාගතේෂු ච ।
යෝධේෂු මිත්රවර්ගේෂු කච්චිද්ගච්ඡති තේ ව්යයඃ ॥ 55 ॥
කච්චිදාර්යෝ විශුද්ධාත්මා ක්ෂාරිත ශ්චාපරකර්මණා ।
අපෘෂ්ට ශ්ශාස්ත්රකුශලෛර්න ලෝභාද්වධ්යතේ ශුචිඃ ॥ 56 ॥
ගෘහීතශ්චෛව පෘෂ්ටශ්ච කාලේ දෘෂ්ටස්සකාරණඃ ।
කච්චින්න මුච්යතේ චෝරෝ ධනලෝභාන්නරර්ෂභ ॥ 57 ॥
ව්යසනේ කච්චිදාඪ්යස්ය දුර්ගතස්ය ච රාඝව ।
අර්ථං විරාගාඃ පශ්යංති තවාමාත්යා බහුශ්රුතාඃ ॥ 58 ॥
යානි මිථ්යාභිශස්තානාං පතංත්යශ්රූණි රාඝව ।
තානි පුත්රාන්පශූන්ඝ්නංති ප්රීත්යර්ථමනුශාසතඃ ॥ 59 ॥
කච්චිද්වෘද්ධාංශ්ච බාලාංශ්ච වෛද්යාමුඛ්යාංශ්ච රාඝව ।
දානේන මනසා වාචා ත්රිභිරේතෛර්බුභූෂසේ ॥ 60 ॥
කච්චිද්ගුරූංශ්ච වෘද්ධාංශ්ච තාපසාන් දේවතාතිථීන් ।
චෛත්යාංශ්ච සර්වාන්සිධ්දාර්ථාන්බ්රාහ්මණාංශ්ච නමස්යසි ॥ 61 ॥
කච්චිදර්ථේන වා ධර්මමර්ථං ධර්මේණ වා පුනඃ ।
උභෞ වා ප්රීතිලෝභේන කාමේන ච න බාධසේ ॥ 62 ॥
කච්චිදර්ථං ච ධර්මං ච කාමං ච ජයතාං වර ।
විභජ්ය කාලේ කාලජ්ඤ සර්වාන්වරද සේවසේ ॥ 63 ॥
කච්චිත්තේ බ්රාහ්මණා ශ්ශර්ම සර්වශාස්ත්රාර්ථකෝවිදාඃ ।
ආශංසංතේ මහාප්රාජ්ඤ පෞරජානපදෛස්සහ ॥ 64 ॥
නාස්තික්යමනෘතං ක්රෝධං ප්රමාදං දීර්ඝසූත්රතාම් ।
අදර්ශනං ජ්ඤානවතාමාලස්යං පංචවෘත්තිතාම් ॥ 65 ॥
ඒකචිංතනමර්ථානාමනර්ථජ්ඤෛශ්ච මංත්රණම් ।
නිශ්චිතානාමනාරංභං මංත්රස්යාපරිරක්ෂණම් ॥ 66 ॥
මංගලාද්යප්රයෝගං ච ප්රත්යුත්ථානං ච සර්වතඃ ।
කච්චිත්වං වර්ජයස්යේතාන්රාජදෝෂාංශ්චතුර්දශ ॥ 67 ॥
දශපංචචතුර්වර්ගාන්සප්තවර්ගං ච තත්ත්වතඃ ।
අෂ්ටවර්ගං ත්රිවර්ගං ච විද්යාස්තිස්රශ්ච රාඝව ॥ 68 ॥
ඉංද්රියාණාං ජයං බුද්ධ්යා ෂාඩ්ගුණ්යං දෛවමානුෂම් ।
කෘත්යං විංශතිවර්ගං ච තථා ප්රකෘතිමංඩලම් ॥ 69 ॥
යාත්රාදංඩවිධානං ච ද්වියෝනී සංධිවිග්රහෞ ।
කච්චිදේතාන්මහාප්රාජ්ඤ යථාවදනුමන්යසේ ॥ 70 ॥
මංත්රිභිස්ත්වං යථෝද්දිෂ්ටෛශ්චතුර්භිස්ත්රිභිරේව වා ।
කච්චිත්සමස්තෛර්ව්යස්තෛශ්ච මංත්රං මංත්රයසේ මිථඃ ॥ 71 ॥
කච්චිත්තේ සඵලා වේදාඃ කච්චිත්තේ සඵලාඃ ක්රියාඃ ।
කච්චිත්තේ සඵලා දාරාඃ කච්චිත්තේ සඵලං ශ්රුතම් ॥ 72 ॥
කච්චිදේෂෛව තේ බුද්ධිර්යථෝක්තා මම රාඝව ।
ආයුෂ්යා ච යශස්යා ච ධර්මකාමාර්ථ සංහිතා ॥ 73 ॥
යාං වෘත්තිං වර්තතේ තාතෝ යාං ච නඃ ප්රපිතාමහාඃ ।
තාං වෘත්තිං වර්තසේ කච්චිද්යාච සත්පථගා ශුභා ॥ 74 ॥
කච්චිත්ස්වාදු කෘතං භෝජ්යමේකෝ නාශ්නාසි රාඝව ।
කච්චිදාශංසමානේභ්යෝ මිත්රේභ්ය ස්සංප්රයච්ඡසි ॥ 75 ॥
රාජා තු ධර්මේණ හි පාලයිත්වා මහාමතිර්දංඩධරඃ ප්රජානාම් ।
අවාප්ය කෘත්ස්නාං වසුධාං යථාවදිතශ්ච්යුත ස්ස්වර්ගමුපෛති විද්වාන් ॥ 76 ॥
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාංඩේ ශතතමස්සර්ගඃ ॥
