ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ശതതമസ്സര്ഗഃ ।
ജടിലം ചീരവസനം പ്രാംജലിം പതിതം ഭുവി ।
ദദര്ശ രാമോ ദുര്ദര്ശം യുഗാംതേ ഭാസ്കരംയഥാ ॥ 1 ॥
കഥംചിദഭിവിജ്ഞായ വിവര്ണവദനം കൃശമ് ।
ഭ്രാതരം ഭരതം രാമഃ പരിജഗ്രാഹ ബാഹുനാ ॥ 2 ॥
ആഘ്രായ രാമസ്തം മൂര്ധ്നി പരിഷ്വജ്യ ച രാഘവഃ ।
അംകേ ഭരതമാരോപ്യ പര്യപൃച്ഛത്സമാഹിതഃ ॥ 3 ॥
ക്വ നു തേഽഭൂത്പിതാ താത യദരണ്യം ത്വമാഗതഃ ।
ന ഹി ത്വം ജീവതസ്തസ്യ വനമാഗംതുമര്ഹസി ॥ 4 ॥
ചിരസ്യ ബത പശ്യാമി ദൂരാദ്ഭരതമാഗതമ് ।
ദുഷ്പ്രതീകമരണ്യേഽസ്മിന് കിം താത വനമാഗതഃ ॥ 5 ॥
കച്ചിദ്ധാരയതേ താത രാജാ യത്ത്വമിഹാഽഗതഃ ।
കച്ചിന്ന ദീന സ്സഹസാ രാജാ ലോകാംതരം ഗതഃ ॥ 6 ॥
കച്ചിത്സൌമ്യ ന തേ രാജ്യം ഭ്രഷ്ടം ബാലസ്യ ശാശ്വതമ് ।
കച്ചിച്ഛുശ്രൂഷസേ താത പിതരം സത്യവിക്രമമ് ॥ 7 ॥
കച്ചിദ്ധശരഥോ രാജാ കുശലീ സത്യസംംഗരഃ ।
രാജസൂയാശ്വമേധാനാമാഹര്താ ധര്മനിശ്ചയഃ ॥ 8 ॥
സ കച്ചിദ്ബ്രാഹ്മണോ വിദ്വാന് ധര്മനിത്യോ മഹാദ്യുതിഃ ।
ഇക്ഷ്വാകൂണാമുപാധ്യായോ യഥാവത്താത പൂജ്യതേ ॥ 9 ॥
സാ താത കച്ചിത്കൌസല്യാ സുമിത്രാ ച പ്രജാവതീ ।
സുഖിനീ കച്ചിദാര്യാ ച ദേവീ നംദതി കൈകയീ ॥ 10 ॥
കച്ചിദ്വിനയസംപന്നഃ കുലപുത്രോ ബഹുശ്രുതഃ ।
അനസൂയുരനുദ്രഷ്ടാ സത്കൃതസ്തേ പുരോഹിതഃ ॥ 11 ॥
കച്ചിദഗ്നിഷു തേ യുക്തോ വിധിജ്ഞോ മതിമാനൃജുഃ ।
ഹുതം ച ഹോഷ്യമാണം ച കാലേ വേദയതേ സദാ ॥ 12 ॥
കച്ചിദ്ദേവാന്പിത്രൂന് മാതൃര്ഗുരൂന്പിതൃസമാനപി ।
വൃദ്ധാംശ്ച താത വൈദ്യാംശ്ച ബ്രാഹ്മണാംശ്ചാഭിമന്യസേ ॥ 13 ॥
ഇഷ്വസ്ത്രവരസംപന്നമര്ഥശാസ്ത്ര വിശാരദമ് ।
സുധന്വാനമുപാധ്യായം കച്ചിത്ത്വം താത മന്യസേ ॥ 14 ॥
കച്ചിദാത്മസമാ ശ്ശൂരാ ശ്ശ്രുതവംതോ ജിതേംദ്രിയാഃ ।
കുലീനാശ്ചേംഗിതജ്ഞാശ്ച കൃതാസ്തേ താത മംത്രിണഃ ॥ 15 ॥
മംത്രോ വിജയമൂലം ഹി രാജ്ഞാം ഭവതി രാഘവ ।
സുസംവൃതോ മംത്രധരൈരമാത്യൈ ശ്ശാസ്ത്രകോവിദൈഃ ॥ 16 ॥
കച്ചിന്നിദ്രാവശം നൈഷീഃ കച്ചിത് കാലേഽവബുധ്യസേ ।
കച്ചിച്ചാപരരാത്രേഷു ചിംതിയസ്യര്ഥനൈപുണമ് ॥ 17 ॥
കച്ചിന്മംത്രയസേ നൈകഃ കച്ചിന്ന ബഹുഭിസ്സഹ ।
കച്ചിത്തേ മംത്രിതോ മംത്രോ രാഷ്ട്രം ന പരിധാവതി ॥ 18 ॥
കച്ചിദര്ഥം വിനിശ്ചിത്യ ലഘുമൂലം മഹോദയമ് ।
ക്ഷിപ്രമാരഭസേ കര്തും ന ദീര്ഘയസി രാഘവ ॥ 19 ॥
കച്ചിത്തു സുകൃതാന്യേവ കൃതരൂപാണി വാ പുനഃ ।
വിദുസ്തേ സർവകാര്യാണി ന കര്തവ്യാനി പാര്ഥിവാഃ ॥ 20 ॥
കച്ചിന്നതര്കൈര്യുക്ത്യാ വാ യേ ചാപ്യപരികീര്തിതാഃ ।
ത്വയാ വാ തവാമാത്യൈര്ബുധ്യതേ താത മംത്രിതമ് ॥ 21 ॥
കച്ചിത്സഹസ്രാന്മൂര്ഖാണാമേകമിച്ഛസി പംഡിതമ് ।
പംഡിതോ ഹ്യര്ഥകൃച്ഛ്രേഷു കുര്യാന്നിശ്രേയസം മഹത് ॥ 22 ॥
സഹസ്രാണ്യപി മൂര്ഖാണാം യുദ്യുപാസ്തേ മഹീപതിഃ ।
അഥവാപ്യയുതാന്യേവ നാസ്തി തേഷു സഹായതാ ॥ 23 ॥
ഏകോഽപ്യമാത്യോ മേധാവീ ശൂരോ ദക്ഷോ വിചക്ഷണഃ ।
രാജാനം രാജപുത്രം വാ പ്രാപയേന്മഹതീം ശ്രിയമ് ॥ 24 ॥
കച്ചിന്മുഖ്യാ മഹാത്സ്വേവ മധ്യമേഷു ച മധ്യമാഃ ।
ജഘന്യാശ്ച ജഘന്യേഷു ഭൃത്യാഃ കര്മസു യോജിതാഃ ॥ 25 ॥
അമാത്യാനുപധാതീതാന്പിതൃപൈതാമഹാംഛുചീന് ।
ശ്രേഷ്ഠാംഛ്രേഷ്ഠേഷുകച്ചിത്വം നിയോജയസി കര്മസു ॥ 26 ॥
കച്ചിന്നോഗ്രേണ ദംഡേന ഭൃശമുദ്വേജിതപ്രജമ് ।
രാഷ്ട്രം തവാനുജാനംതി മംത്രിണഃ കൈകയീസുത ॥ 27 ॥
കച്ചിത്ത്വാം നാവജാനംതി യാജകാഃ പതിതം യഥാ ।
ഉഗ്രപ്രതിഗ്രഹീതാരം കാമയാനമിവ സ്ത്രിയഃ ॥ 28 ॥
ഉപായകുശലം വൈദ്യം ഭൃത്യസംദൂഷണേ രതമ് ।
ശൂരമൈശ്വര്യകാമം ച യോ ന ഹംതി സ ഹന്യതേ ॥ 29 ॥
കച്ചിദ്ധൃഷ്ടശ്ച ശൂരശ്ച മതിമാന് ധൃതിമാന് ശുചിഃ ।
കുലീനശ്ചാനുരക്തശ്ച ദക്ഷസ്സേനാപതിഃ കൃതഃ ॥ 30 ॥
ബലവംതശ്ച കച്ചിത്തേ മുഖ്യാ യുധ്ദവിശാരദാഃ ।
ദൃഷ്ടാപദാനാ വിക്രാംതാസ്ത്വയാ സത്കൃത്യമാനിതാഃ ॥ 31 ॥
കച്ചിദ്ബലസ്യ ഭക്തം ച വേതനം ച യഥോചിതമ് ।
സംപ്രാപ്തകാലം ദാതവ്യം ദദാസി ന വിലംബസേ ॥ 32 ॥
കാലാതിക്രമണാച്ചൈവ ഭക്തവേതനയോര്ഭൃതാഃ ।
ഭര്തുഃ കുപ്യംതി ദുഷ്യംതി സോഽനര്ഥ സ്സുമഹാന് സ്മൃതഃ ॥ 33 ॥
കച്ചിത്സർവേഽനുരക്താസ്ത്വാം കുലപുത്രാഃ പ്രധാനതഃ ।
കച്ചിത്പ്രാണാം സ്തവാര്ഥേഷു സംത്യജംതി സമാഹിതാഃ ॥ 34 ॥
കച്ചിജ്ജാനപദോ വിദ്വാംദക്ഷിണഃ പ്രതിഭാനവാന് ।
യഥോക്തവാദീ ദൂതസ്തേ കൃതോ ഭരത പംഡിതഃ ॥ 35 ॥
കച്ചിദഷ്ടാദശാന്യേഷു സ്വപക്ഷേ ദശ പംച ച ।
ത്രിഭിസ്ത്രിഭിരവിജ്ഞാതൈർവേത്സി തീര്ഥാനി ചാരകൈഃ ॥ 36 ॥
കച്ചിദ്വ്യപാസ്താനഹിതാന്പ്രതിയാതാംശ്ച സർവദാ ।
ദുര്ബലാനനവജ്ഞായ വര്തസേ രിപുസൂദന ॥ 37 ॥
കച്ചിന്ന ലൌകായതികാന്ബ്രാഹ്മണാംസ്താത സേവസേ ।
അനര്ഥകുശലാ ഹ്യേതേ ബാലാഃ പംഡിതമാനിനഃ ॥ 38 ॥
ധര്മശാസ്ത്രേഷു മുഖ്യേഷു വിദ്യമാനേഷു ദുര്ബുധാഃ ।
ബുദ്ധിമാന്വീക്ഷികീം പ്രാപ്യ നിരര്ഥം പ്രവദംതി തേ ॥ 39 ॥
വീരൈരധ്യുഷിതാം പൂർവമസ്മാകം താത പൂർവകൈഃ ।
സത്യനാമാം ദൃഢ ദ്വാരാം ഹസ്ത്യശ്വരഥസംകുലാമ് ॥ 40 ॥
ബ്രാഹ്മണൈഃ ക്ഷത്രിയൈർവൈശ്യൈ സ്സ്വകര്മനിരതൈസ്സദാ ।
ജിതേംദ്രിയൈര്മഹോത്സാഹൈർവൃതാമാര്യൈ സ്സഹസ്രശഃ ॥ 41 ॥
പ്രാസാദൈർവിവിധാകാരൈർവൃതാം വൈദ്യജനാകുലാമ് ।
കച്ചിത്സുമുദിതാം സ്ഫീതാമയോധ്യാം പരിരക്ഷസി ॥ 42 ॥
കച്ചിച്ചൈത്യശതൈര്ജുഷ്ട സ്സുനിവിഷ്ടജനാകുലഃ ।
ദേവസ്ഥാനൈഃ പ്രപാഭിശ്ച തടാകൈശ്ചോപശോഭിതഃ ॥ 43 ॥
പ്രഹൃഷ്ടനരനാരീകസ്സമാജോത്സവശോഭിതഃ ।
സുകൃഷ്ടസീമാ പശുമാന്ഹിംസാഭിഃ പരിവര്ജിതഃ ॥ 44 ॥
അദേവമാതൃകോ രമ്യ ശ്ശ്വാപദൈഃ പരിവര്ജിതഃ ।
പരിത്യക്തോ ഭയൈസ്സർവൈഃ ഖനിഭിശ്ചോപശോഭിതഃ ॥ 45 ॥
വിവര്ജിതോ നരൈഃ പാപൈര്മമ പൂർവൈ സ്സുരക്ഷിതഃ ।
കച്ചിജ്ജനപദസ്സ്ഫീതഃ സുഖം വസതി രാഘവ ॥ 46 ॥
കച്ചിത്തേ ദയിതാസ്സർവേ കൃഷിഗോരക്ഷജീവിനഃ ।
വാര്തായാം സംശ്രിതസ്താത ലോകോ ഹി സുഖമേധതേ ॥ 47 ॥
തേഷാം ഗുപ്തിപരീഹാരൈഃ കച്ചിത്തേ ഭരണം കൃതമ് ।
രക്ഷ്യാ ഹി രാജ്ഞാ ധര്മേണ സർവേ വിഷയവാസിനഃ ॥ 48 ॥
കച്ചിസ്ത്രിയ സ്സാംത്വയസി കച്ചിത്താശ്ച സുരക്ഷിതാഃ ।
കച്ചിന്ന ശ്രദ്ധാസ്യാസാം കച്ചിദ്ഗുഹ്യം ന ഭാഷസേ ॥ 49 ॥
കച്ചിന്നാഗവനം ഗുപ്തം കച്ചിത്തേ സംതി ധേനുകാഃ ।
കച്ചിന്ന ഗണികാശ്വാനാം കുംജരാണാം ച തൃപ്യസി ॥ 50 ॥
കച്ചിദ്ദര്ശയസേ നിത്യം മനുഷ്യാണാം വിഭൂഷിതമ് ।
ഉത്ഥായോത്ഥായ പൂർവാഹ്ണേ രാജപുത്ര മഹാപഥേ ॥ 51 ॥
കച്ചിന്ന സർവേ കര്മാംതാഃ പ്രത്യക്ഷാസ്തേഽവിശംകയാ ।
സർവേ വാ പുനരുത്സൃഷ്ടാ മധ്യമേവാത്ര കാരണമ് ॥ 52 ॥
കച്ചിത്സർവാണി ദുര്ഗാണി ധനധാന്യായുധോദകൈഃ ।
യംത്രൈശ്ച പരിപൂര്ണാനി തഥാ ശില്പിധനുര്ധരൈഃ ॥ 53 ॥
ആയസ്തേ വിപുലഃ കച്ചിത്കച്ചിദല്പതരോ വ്യയഃ ।
അപാത്രേഷു ന തേ കച്ചിത്കോശോ ഗച്ഛതി രാഘവ ॥ 54 ॥
ദേവതാര്ഥേ ച പിത്രര്ഥേബ്രാഹ്മണാഭ്യാഗതേഷു ച ।
യോധേഷു മിത്രവര്ഗേഷു കച്ചിദ്ഗച്ഛതി തേ വ്യയഃ ॥ 55 ॥
കച്ചിദാര്യോ വിശുദ്ധാത്മാ ക്ഷാരിത ശ്ചാപരകര്മണാ ।
അപൃഷ്ട ശ്ശാസ്ത്രകുശലൈര്ന ലോഭാദ്വധ്യതേ ശുചിഃ ॥ 56 ॥
ഗൃഹീതശ്ചൈവ പൃഷ്ടശ്ച കാലേ ദൃഷ്ടസ്സകാരണഃ ।
കച്ചിന്ന മുച്യതേ ചോരോ ധനലോഭാന്നരര്ഷഭ ॥ 57 ॥
വ്യസനേ കച്ചിദാഢ്യസ്യ ദുര്ഗതസ്യ ച രാഘവ ।
അര്ഥം വിരാഗാഃ പശ്യംതി തവാമാത്യാ ബഹുശ്രുതാഃ ॥ 58 ॥
യാനി മിഥ്യാഭിശസ്താനാം പതംത്യശ്രൂണി രാഘവ ।
താനി പുത്രാന്പശൂന്ഘ്നംതി പ്രീത്യര്ഥമനുശാസതഃ ॥ 59 ॥
കച്ചിദ്വൃദ്ധാംശ്ച ബാലാംശ്ച വൈദ്യാമുഖ്യാംശ്ച രാഘവ ।
ദാനേന മനസാ വാചാ ത്രിഭിരേതൈര്ബുഭൂഷസേ ॥ 60 ॥
കച്ചിദ്ഗുരൂംശ്ച വൃദ്ധാംശ്ച താപസാന് ദേവതാതിഥീന് ।
ചൈത്യാംശ്ച സർവാന്സിധ്ദാര്ഥാന്ബ്രാഹ്മണാംശ്ച നമസ്യസി ॥ 61 ॥
കച്ചിദര്ഥേന വാ ധര്മമര്ഥം ധര്മേണ വാ പുനഃ ।
ഉഭൌ വാ പ്രീതിലോഭേന കാമേന ച ന ബാധസേ ॥ 62 ॥
കച്ചിദര്ഥം ച ധര്മം ച കാമം ച ജയതാം വര ।
വിഭജ്യ കാലേ കാലജ്ഞ സർവാന്വരദ സേവസേ ॥ 63 ॥
കച്ചിത്തേ ബ്രാഹ്മണാ ശ്ശര്മ സർവശാസ്ത്രാര്ഥകോവിദാഃ ।
ആശംസംതേ മഹാപ്രാജ്ഞ പൌരജാനപദൈസ്സഹ ॥ 64 ॥
നാസ്തിക്യമനൃതം ക്രോധം പ്രമാദം ദീര്ഘസൂത്രതാമ് ।
അദര്ശനം ജ്ഞാനവതാമാലസ്യം പംചവൃത്തിതാമ് ॥ 65 ॥
ഏകചിംതനമര്ഥാനാമനര്ഥജ്ഞൈശ്ച മംത്രണമ് ।
നിശ്ചിതാനാമനാരംഭം മംത്രസ്യാപരിരക്ഷണമ് ॥ 66 ॥
മംഗലാദ്യപ്രയോഗം ച പ്രത്യുത്ഥാനം ച സർവതഃ ।
കച്ചിത്വം വര്ജയസ്യേതാന്രാജദോഷാംശ്ചതുര്ദശ ॥ 67 ॥
ദശപംചചതുർവര്ഗാന്സപ്തവര്ഗം ച തത്ത്വതഃ ।
അഷ്ടവര്ഗം ത്രിവര്ഗം ച വിദ്യാസ്തിസ്രശ്ച രാഘവ ॥ 68 ॥
ഇംദ്രിയാണാം ജയം ബുദ്ധ്യാ ഷാഡ്ഗുണ്യം ദൈവമാനുഷമ് ।
കൃത്യം വിംശതിവര്ഗം ച തഥാ പ്രകൃതിമംഡലമ് ॥ 69 ॥
യാത്രാദംഡവിധാനം ച ദ്വിയോനീ സംധിവിഗ്രഹൌ ।
കച്ചിദേതാന്മഹാപ്രാജ്ഞ യഥാവദനുമന്യസേ ॥ 70 ॥
മംത്രിഭിസ്ത്വം യഥോദ്ദിഷ്ടൈശ്ചതുര്ഭിസ്ത്രിഭിരേവ വാ ।
കച്ചിത്സമസ്തൈർവ്യസ്തൈശ്ച മംത്രം മംത്രയസേ മിഥഃ ॥ 71 ॥
കച്ചിത്തേ സഫലാ വേദാഃ കച്ചിത്തേ സഫലാഃ ക്രിയാഃ ।
കച്ചിത്തേ സഫലാ ദാരാഃ കച്ചിത്തേ സഫലം ശ്രുതമ് ॥ 72 ॥
കച്ചിദേഷൈവ തേ ബുദ്ധിര്യഥോക്താ മമ രാഘവ ।
ആയുഷ്യാ ച യശസ്യാ ച ധര്മകാമാര്ഥ സംഹിതാ ॥ 73 ॥
യാം വൃത്തിം വര്തതേ താതോ യാം ച നഃ പ്രപിതാമഹാഃ ।
താം വൃത്തിം വര്തസേ കച്ചിദ്യാച സത്പഥഗാ ശുഭാ ॥ 74 ॥
കച്ചിത്സ്വാദു കൃതം ഭോജ്യമേകോ നാശ്നാസി രാഘവ ।
കച്ചിദാശംസമാനേഭ്യോ മിത്രേഭ്യ സ്സംപ്രയച്ഛസി ॥ 75 ॥
രാജാ തു ധര്മേണ ഹി പാലയിത്വാ മഹാമതിര്ദംഡധരഃ പ്രജാനാമ് ।
അവാപ്യ കൃത്സ്നാം വസുധാം യഥാവദിതശ്ച്യുത സ്സ്വര്ഗമുപൈതി വിദ്വാന് ॥ 76 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
