View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.100 Ayodhya Kanda - Sarga 100

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha śatatamassargaḥ ।

jaṭilaṃ chīravasanaṃ prāñjaliṃ patitaṃ bhuvi ।
dadarśa rāmō durdarśaṃ yugāntē bhāskaraṃyathā ॥ 1 ॥

kathañchidabhivijñāya vivarṇavadanaṃ kṛśam ।
bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ parijagrāha bāhunā ॥ 2 ॥

āghrāya rāmastaṃ mūrdhni pariṣvajya cha rāghavaḥ ।
aṅkē bharatamārōpya paryapṛchChatsamāhitaḥ ॥ 3 ॥

kva nu tē'bhūtpitā tāta yadaraṇyaṃ tvamāgataḥ ।
na hi tvaṃ jīvatastasya vanamāgantumarhasi ॥ 4 ॥

chirasya bata paśyāmi dūrādbharatamāgatam ।
duṣpratīkamaraṇyē'smin kiṃ tāta vanamāgataḥ ॥ 5 ॥

kachchiddhārayatē tāta rājā yattvamihā'gataḥ ।
kachchinna dīna ssahasā rājā lōkāntaraṃ gataḥ ॥ 6 ॥

kachchitsaumya na tē rājyaṃ bhraṣṭaṃ bālasya śāśvatam ।
kachchichChuśrūṣasē tāta pitaraṃ satyavikramam ॥ 7 ॥

kachchiddhaśarathō rājā kuśalī satyasaṃṅgaraḥ ।
rājasūyāśvamēdhānāmāhartā dharmaniśchayaḥ ॥ 8 ॥

sa kachchidbrāhmaṇō vidvān dharmanityō mahādyutiḥ ।
ikṣvākūṇāmupādhyāyō yathāvattāta pūjyatē ॥ 9 ॥

sā tāta kachchitkausalyā sumitrā cha prajāvatī ।
sukhinī kachchidāryā cha dēvī nandati kaikayī ॥ 10 ॥

kachchidvinayasampannaḥ kulaputrō bahuśrutaḥ ।
anasūyuranudraṣṭā satkṛtastē purōhitaḥ ॥ 11 ॥

kachchidagniṣu tē yuktō vidhijñō matimānṛjuḥ ।
hutaṃ cha hōṣyamāṇaṃ cha kālē vēdayatē sadā ॥ 12 ॥

kachchiddēvānpitrūn mātṛrgurūnpitṛsamānapi ।
vṛddhāṃścha tāta vaidyāṃścha brāhmaṇāṃśchābhimanyasē ॥ 13 ॥

iṣvastravarasampannamarthaśāstra viśāradam ।
sudhanvānamupādhyāyaṃ kachchittvaṃ tāta manyasē ॥ 14 ॥

kachchidātmasamā śśūrā śśrutavantō jitēndriyāḥ ।
kulīnāśchēṅgitajñāścha kṛtāstē tāta mantriṇaḥ ॥ 15 ॥

mantrō vijayamūlaṃ hi rājñāṃ bhavati rāghava ।
susaṃvṛtō mantradharairamātyai śśāstrakōvidaiḥ ॥ 16 ॥

kachchinnidrāvaśaṃ naiṣīḥ kachchit kālē'vabudhyasē ।
kachchichchāpararātrēṣu chintiyasyarthanaipuṇam ॥ 17 ॥

kachchinmantrayasē naikaḥ kachchinna bahubhissaha ।
kachchittē mantritō mantrō rāṣṭraṃ na paridhāvati ॥ 18 ॥

kachchidarthaṃ viniśchitya laghumūlaṃ mahōdayam ।
kṣipramārabhasē kartuṃ na dīrghayasi rāghava ॥ 19 ॥

kachchittu sukṛtānyēva kṛtarūpāṇi vā punaḥ ।
vidustē sarvakāryāṇi na kartavyāni pārthivāḥ ॥ 20 ॥

kachchinnatarkairyuktyā vā yē chāpyaparikīrtitāḥ ।
tvayā vā tavāmātyairbudhyatē tāta mantritam ॥ 21 ॥

kachchitsahasrānmūrkhāṇāmēkamichChasi paṇḍitam ।
paṇḍitō hyarthakṛchChrēṣu kuryānniśrēyasaṃ mahat ॥ 22 ॥

sahasrāṇyapi mūrkhāṇāṃ yudyupāstē mahīpatiḥ ।
athavāpyayutānyēva nāsti tēṣu sahāyatā ॥ 23 ॥

ēkō'pyamātyō mēdhāvī śūrō dakṣō vichakṣaṇaḥ ।
rājānaṃ rājaputraṃ vā prāpayēnmahatīṃ śriyam ॥ 24 ॥

kachchinmukhyā mahātsvēva madhyamēṣu cha madhyamāḥ ।
jaghanyāścha jaghanyēṣu bhṛtyāḥ karmasu yōjitāḥ ॥ 25 ॥

amātyānupadhātītānpitṛpaitāmahāñChuchīn ।
śrēṣṭhāñChrēṣṭhēṣukachchitvaṃ niyōjayasi karmasu ॥ 26 ॥

kachchinnōgrēṇa daṇḍēna bhṛśamudvējitaprajam ।
rāṣṭraṃ tavānujānanti mantriṇaḥ kaikayīsuta ॥ 27 ॥

kachchittvāṃ nāvajānanti yājakāḥ patitaṃ yathā ।
ugrapratigrahītāraṃ kāmayānamiva striyaḥ ॥ 28 ॥

upāyakuśalaṃ vaidyaṃ bhṛtyasandūṣaṇē ratam ।
śūramaiśvaryakāmaṃ cha yō na hanti sa hanyatē ॥ 29 ॥

kachchiddhṛṣṭaścha śūraścha matimān dhṛtimān śuchiḥ ।
kulīnaśchānuraktaścha dakṣassēnāpatiḥ kṛtaḥ ॥ 30 ॥

balavantaścha kachchittē mukhyā yudhdaviśāradāḥ ।
dṛṣṭāpadānā vikrāntāstvayā satkṛtyamānitāḥ ॥ 31 ॥

kachchidbalasya bhaktaṃ cha vētanaṃ cha yathōchitam ।
samprāptakālaṃ dātavyaṃ dadāsi na vilambasē ॥ 32 ॥

kālātikramaṇāchchaiva bhaktavētanayōrbhṛtāḥ ।
bhartuḥ kupyanti duṣyanti sō'nartha ssumahān smṛtaḥ ॥ 33 ॥

kachchitsarvē'nuraktāstvāṃ kulaputrāḥ pradhānataḥ ।
kachchitprāṇāṃ stavārthēṣu santyajanti samāhitāḥ ॥ 34 ॥

kachchijjānapadō vidvāndakṣiṇaḥ pratibhānavān ।
yathōktavādī dūtastē kṛtō bharata paṇḍitaḥ ॥ 35 ॥

kachchidaṣṭādaśānyēṣu svapakṣē daśa pañcha cha ।
tribhistribhiravijñātairvētsi tīrthāni chārakaiḥ ॥ 36 ॥

kachchidvyapāstānahitānpratiyātāṃścha sarvadā ।
durbalānanavajñāya vartasē ripusūdana ॥ 37 ॥

kachchinna laukāyatikānbrāhmaṇāṃstāta sēvasē ।
anarthakuśalā hyētē bālāḥ paṇḍitamāninaḥ ॥ 38 ॥

dharmaśāstrēṣu mukhyēṣu vidyamānēṣu durbudhāḥ ।
buddhimānvīkṣikīṃ prāpya nirarthaṃ pravadanti tē ॥ 39 ॥

vīrairadhyuṣitāṃ pūrvamasmākaṃ tāta pūrvakaiḥ ।
satyanāmāṃ dṛḍha dvārāṃ hastyaśvarathasaṅkulām ॥ 40 ॥

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyai ssvakarmanirataissadā ।
jitēndriyairmahōtsāhairvṛtāmāryai ssahasraśaḥ ॥ 41 ॥

prāsādairvividhākārairvṛtāṃ vaidyajanākulām ।
kachchitsumuditāṃ sphītāmayōdhyāṃ parirakṣasi ॥ 42 ॥

kachchichchaityaśatairjuṣṭa ssuniviṣṭajanākulaḥ ।
dēvasthānaiḥ prapābhiścha taṭākaiśchōpaśōbhitaḥ ॥ 43 ॥

prahṛṣṭanaranārīkassamājōtsavaśōbhitaḥ ।
sukṛṣṭasīmā paśumānhiṃsābhiḥ parivarjitaḥ ॥ 44 ॥

adēvamātṛkō ramya śśvāpadaiḥ parivarjitaḥ ।
parityaktō bhayaissarvaiḥ khanibhiśchōpaśōbhitaḥ ॥ 45 ॥

vivarjitō naraiḥ pāpairmama pūrvai ssurakṣitaḥ ।
kachchijjanapadassphītaḥ sukhaṃ vasati rāghava ॥ 46 ॥

kachchittē dayitāssarvē kṛṣigōrakṣajīvinaḥ ।
vārtāyāṃ saṃśritastāta lōkō hi sukhamēdhatē ॥ 47 ॥

tēṣāṃ guptiparīhāraiḥ kachchittē bharaṇaṃ kṛtam ।
rakṣyā hi rājñā dharmēṇa sarvē viṣayavāsinaḥ ॥ 48 ॥

kachchistriya ssāntvayasi kachchittāścha surakṣitāḥ ।
kachchinna śraddhāsyāsāṃ kachchidguhyaṃ na bhāṣasē ॥ 49 ॥

kachchinnāgavanaṃ guptaṃ kachchittē santi dhēnukāḥ ।
kachchinna gaṇikāśvānāṃ kuñjarāṇāṃ cha tṛpyasi ॥ 50 ॥

kachchiddarśayasē nityaṃ manuṣyāṇāṃ vibhūṣitam ।
utthāyōtthāya pūrvāhṇē rājaputra mahāpathē ॥ 51 ॥

kachchinna sarvē karmāntāḥ pratyakṣāstē'viśaṅkayā ।
sarvē vā punarutsṛṣṭā madhyamēvātra kāraṇam ॥ 52 ॥

kachchitsarvāṇi durgāṇi dhanadhānyāyudhōdakaiḥ ।
yantraiścha paripūrṇāni tathā śilpidhanurdharaiḥ ॥ 53 ॥

āyastē vipulaḥ kachchitkachchidalpatarō vyayaḥ ।
apātrēṣu na tē kachchitkōśō gachChati rāghava ॥ 54 ॥

dēvatārthē cha pitrarthēbrāhmaṇābhyāgatēṣu cha ।
yōdhēṣu mitravargēṣu kachchidgachChati tē vyayaḥ ॥ 55 ॥

kachchidāryō viśuddhātmā kṣārita śchāparakarmaṇā ।
apṛṣṭa śśāstrakuśalairna lōbhādvadhyatē śuchiḥ ॥ 56 ॥

gṛhītaśchaiva pṛṣṭaścha kālē dṛṣṭassakāraṇaḥ ।
kachchinna muchyatē chōrō dhanalōbhānnararṣabha ॥ 57 ॥

vyasanē kachchidāḍhyasya durgatasya cha rāghava ।
arthaṃ virāgāḥ paśyanti tavāmātyā bahuśrutāḥ ॥ 58 ॥

yāni mithyābhiśastānāṃ patantyaśrūṇi rāghava ।
tāni putrānpaśūnghnanti prītyarthamanuśāsataḥ ॥ 59 ॥

kachchidvṛddhāṃścha bālāṃścha vaidyāmukhyāṃścha rāghava ।
dānēna manasā vāchā tribhirētairbubhūṣasē ॥ 60 ॥

kachchidgurūṃścha vṛddhāṃścha tāpasān dēvatātithīn ।
chaityāṃścha sarvānsidhdārthānbrāhmaṇāṃścha namasyasi ॥ 61 ॥

kachchidarthēna vā dharmamarthaṃ dharmēṇa vā punaḥ ।
ubhau vā prītilōbhēna kāmēna cha na bādhasē ॥ 62 ॥

kachchidarthaṃ cha dharmaṃ cha kāmaṃ cha jayatāṃ vara ।
vibhajya kālē kālajña sarvānvarada sēvasē ॥ 63 ॥

kachchittē brāhmaṇā śśarma sarvaśāstrārthakōvidāḥ ।
āśaṃsantē mahāprājña paurajānapadaissaha ॥ 64 ॥

nāstikyamanṛtaṃ krōdhaṃ pramādaṃ dīrghasūtratām ।
adarśanaṃ jñānavatāmālasyaṃ pañchavṛttitām ॥ 65 ॥

ēkachintanamarthānāmanarthajñaiścha mantraṇam ।
niśchitānāmanārambhaṃ mantrasyāparirakṣaṇam ॥ 66 ॥

maṅgalādyaprayōgaṃ cha pratyutthānaṃ cha sarvataḥ ।
kachchitvaṃ varjayasyētānrājadōṣāṃśchaturdaśa ॥ 67 ॥

daśapañchachaturvargānsaptavargaṃ cha tattvataḥ ।
aṣṭavargaṃ trivargaṃ cha vidyāstisraścha rāghava ॥ 68 ॥

indriyāṇāṃ jayaṃ buddhyā ṣāḍguṇyaṃ daivamānuṣam ।
kṛtyaṃ viṃśativargaṃ cha tathā prakṛtimaṇḍalam ॥ 69 ॥

yātrādaṇḍavidhānaṃ cha dviyōnī sandhivigrahau ।
kachchidētānmahāprājña yathāvadanumanyasē ॥ 70 ॥

mantribhistvaṃ yathōddiṣṭaiśchaturbhistribhirēva vā ।
kachchitsamastairvyastaiścha mantraṃ mantrayasē mithaḥ ॥ 71 ॥

kachchittē saphalā vēdāḥ kachchittē saphalāḥ kriyāḥ ।
kachchittē saphalā dārāḥ kachchittē saphalaṃ śrutam ॥ 72 ॥

kachchidēṣaiva tē buddhiryathōktā mama rāghava ।
āyuṣyā cha yaśasyā cha dharmakāmārtha saṃhitā ॥ 73 ॥

yāṃ vṛttiṃ vartatē tātō yāṃ cha naḥ prapitāmahāḥ ।
tāṃ vṛttiṃ vartasē kachchidyācha satpathagā śubhā ॥ 74 ॥

kachchitsvādu kṛtaṃ bhōjyamēkō nāśnāsi rāghava ।
kachchidāśaṃsamānēbhyō mitrēbhya ssamprayachChasi ॥ 75 ॥

rājā tu dharmēṇa hi pālayitvā mahāmatirdaṇḍadharaḥ prajānām ।
avāpya kṛtsnāṃ vasudhāṃ yathāvaditaśchyuta ssvargamupaiti vidvān ॥ 76 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē śatatamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: