ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ର୍ୟଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଵସିଷ୍ଠଃ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଦାରାଂଦଶରଥସ୍ୟ ଚ ।
ଅଭିଚକ୍ରାମ ତଂ ଦେଶଂ ରାମଦର୍ଶନତର୍ଷିତଃ ॥ 1 ॥
ରାଜପତ୍ନ୍ୟଶ୍ଚ ଗଚ୍ଛଂତ୍ୟୋ ମଂଦଂ ମଂଦାକିନୀଂ ପ୍ରତି ।
ଦଦୃଶୁ ସ୍ତତ୍ର ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣସେଵିତମ୍ ॥ 2 ॥
କୌସଲ୍ୟା ବାଷ୍ପପୂର୍ଣେନ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ୟତା ।
ସୁମିତ୍ରାମବ୍ରଵୀଦ୍ଦୀନା ୟାଶ୍ଚାନ୍ୟା ରାଜୟୋଷିତଃ ॥ 3 ॥
ଇଦଂ ତେଷାମନାଥାନାଂ କ୍ଲିଷ୍ଟମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣାମ୍ ।
ଵନେ ପ୍ରାକ୍କଲନଂ ତୀର୍ଥଂ ୟେ ତେ ନିର୍ଵିଷୟୀକୃତାଃ ॥ 4 ॥
ଇତ ସ୍ସୁମିତ୍ରେ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ସଦା ଜଲମତଂଦ୍ରିତଃ ।
ସ୍ଵୟଂ ହରତି ସୌମିତ୍ରିର୍ମମ ପୁତ୍ରସ୍ୟ କାରଣାତ୍ ॥ 5 ॥
ଜଘନ୍ୟମପି ତେ ପୁତ୍ରଃ କୃତଵାନ୍ ନ ତୁ ଗର୍ହିତଃ ।
ଭ୍ରାତୁର୍ୟଦର୍ଥରହିତଂ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଗର୍ହିତଂଂ ଗୁଣୈଃ ॥ 6 ॥
ଅଦ୍ୟାୟମପି ତେ ପୁତ୍ରଃ କ୍ଲେଶାନାମତଥୋଚିତଃ ।
ନୀଚାନର୍ଥ ସମାଚାରଂ ସଜ୍ଜଂ କର୍ମ ପ୍ରମୁଂଚତୁ ॥ 7 ॥
ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ରେଷୁ ଦର୍ଭେଷୁ ସା ଦଦର୍ଶ ମହୀତଲେ ।
ପିତୁରିଂଗୁଦିପିଣ୍ୟାକଂ ନ୍ୟସ୍ତମାୟତଲୋଚନା ॥ 8 ॥
ତଂ ଭୂମୌ ପିତୁରାର୍ତେନ ନ୍ୟସ୍ତଂ ରାମେଣ ଵୀକ୍ଷ୍ୟ ସା ।
ଉଵାଚ ଦେଵୀ କୌସଲ୍ୟା ସର୍ଵା ଦଶରଥସ୍ତ୍ରିୟଃ ॥ 9 ॥
ଇଦମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନାଥସ୍ୟ ରାଘଵସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ।
ରାଘଵେଣ ପିତୁର୍ଦତ୍ତଂ ପଶ୍ୟତୈତଦ୍ୟଥାଵିଧି ॥ 10 ॥
ତସ୍ୟ ଦେଵସମାନସ୍ୟ ପାର୍ଥିଵସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ।
ନୈତଦୌପୟିକଂ ମନ୍ୟେ ଭୁକ୍ତଭୋଗସ୍ୟ ଭୋଜନମ୍ ॥ 11 ॥
ଚତୁରଂତାଂ ମହୀଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମହେଂଦ୍ରସଦୃଶୋ ଵିଭୁଃ ।
କଥମିଂଗୁଦିପିଣ୍ୟାକଂ ସ ଭୁକ୍ତେ ଵସୁଧାଧିପଃ ॥ 12 ॥
ଅତୋ ଦୁଃଖତରଂ ଲୋକେ ନ କିଂଚିତ୍ପ୍ରତିଭାତି ମା ।
ୟତ୍ର ରାମଃ ପିତୁର୍ଦଦ୍ୟାଦିଂଗୁଦିକ୍ଷୋଦମୃଦ୍ଧିମାନ୍ ॥ 13 ॥
ରାମେଣେଂଗୁଦିପିଣ୍ୟାକଂ ପିତୁର୍ଦତ୍ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ମେ ।
କଥଂ ଦୁଃଖେନ ହୃଦୟଂ ନ ସ୍ଫୋଟତି ସହସ୍ରଧା ॥ 14 ॥
ଶ୍ରୁତିସ୍ତୁ ଖଲ୍ଵିୟଂ ସତ୍ୟା ଲୌକିକୀ ପ୍ରତିଭାତି ମା ।
ୟଦନ୍ନଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵତି ତଦନ୍ନାସ୍ତସ୍ୟ ଦେଵତାଃ ॥ 15 ॥
ଏଵମାର୍ତାଂ ସପତ୍ନ୍ୟସ୍ତା ଜଗ୍ମୁରାଶ୍ଵାସ୍ୟ ତାଂ ତଦା ।
ଦଦୃଶୁଶ୍ଚାଶ୍ରମେ ରାମଂ ସ୍ଵର୍ଗଚ୍ୟୁତମିଵାମରମ୍ ॥ 16 ॥
ସର୍ଵଭୋଗୈଃ ପରିତ୍ୟକ୍ତଂ ରାମଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ମାତରଃ ।
ଆର୍ତା ମୁମୁଚୁରଶ୍ରୂଣି ସସ୍ଵରଂ ଶୋକକର୍ଶିତାଃ ॥ 17 ॥
ତାସାଂ ରାମସ୍ସମୁତ୍ଥାୟ ଜଗ୍ରାହ ଚରଣାନ୍ ଶୁଭାନ୍ ।
ମାତ୍ରୂଣାଂ ମନୁଜଵ୍ୟାଘ୍ରସ୍ସର୍ଵାସାଂ ସତ୍ୟସଂଗରଃ ॥ 18 ॥
ତାଃ ପାଣିଭି ସ୍ସୁଖସ୍ପର୍ଶୈର୍ମୃଦ୍ଵଂଗୁଲିତଲୈ ଶ୍ଶୁଭୈଃ ।
ପ୍ରମମାର୍ଜୂ ରଜଃ ପୃଷ୍ଠାଦ୍ରାମସ୍ୟାୟତଲୋଚନାଃ ॥ 19 ॥
ସୌମିତ୍ରିରପି ତା ସ୍ସର୍ଵା ମାତୃସ୍ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଦୁଃଖିତଃ ।
ଅଭ୍ୟଵାଦୟତାସକ୍ତଂ ଶନୈ ରାମାଦନଂତରମ୍ ॥ 20 ॥
ୟଥା ରାମେ ତଥା ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵା ଵଵୃତିରେ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ।
ଵୃତ୍ତିଂ ଦଶରଥାଜ୍ଜାତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣେ ॥ 21 ॥
ସୀତାଽପି ଚରଣାଂସ୍ତାସାମୁପସଂଗୃହ୍ୟ ଦୁଃଖିତା ।
ଶ୍ଵଶ୍ରୂଣାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ସା ବଭୂଵାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତା ॥ 22 ॥
ତାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ୟ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ମାତା ଦୁହିତରଂ ୟଥା ।
ଵନଵାସକୃଶାଂ ଦୀନାଂ କୌସଲ୍ୟା ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 23 ॥
ଵିଦେହରାଜସ୍ୟ ସୁତା ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ୟ ଚ ।
ରାମପତ୍ନୀ କଥଂ ଦୁଃଖଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ନିର୍ଜନେ ଵନେ ॥ 24 ॥
ପଦ୍ମମାତପସଂତପ୍ତଂ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟମିଵୋତ୍ପଲମ୍ ।
କାଂଚନଂ ରଜସା ଧ୍ଵସ୍ତଂ କ୍ଲିଷ୍ଟଂ ଚଂଦ୍ରମିଵାଂବୁଦୈଃ ॥ 25 ॥
ମୁଖଂ ତେ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ମାଂ ଶୋକୋ ଦହତ୍ୟଗ୍ନିରିଵାଽଶ୍ରୟମ୍ ।
ଭୃଶଂ ମନସି ଵୈଦେହି ଵ୍ୟସନାରଣିସଂଭଵଃ ॥ 26 ॥
ବ୍ରୁଵଂତ୍ୟାମେଵମାର୍ତାୟାଂ ଜନନ୍ୟାଂ ଭରତାଗ୍ରଜଃ ।
ପାଦାଵାସାଦ୍ୟ ଜଗ୍ରାହ ଵସିଷ୍ଠସ୍ୟ ଚ ରାଘଵଃ ॥ 27 ॥
ପୁରୋହିତସ୍ୟାଗ୍ନିସମସ୍ୟ ଵୈ ତଦା ବୃହସ୍ପତେରିଂଦ୍ରମିଵାମରାଧିପଃ ।
ପ୍ରଗୃହ୍ୟ ପାଦୌ ସୁସମୃଦ୍ଧତେଜସସ୍ସହୈଵ ତେନୋପଵିଵେଶ ରାଘଵଃ ॥ 28 ॥
ତତୋ ଜଘନ୍ୟଂ ସହିତୈ ସ୍ସମଂତ୍ରିଭିଃ ପୁରପ୍ରଧାନୈଶ୍ଚ ସହୈଵ ସୈନିକୈଃ ।
ଜନେନ ଧର୍ମଜ୍ଞତମେନ ଧର୍ମଵାନୁପୋପଵିଷ୍ଟୋ ଭରତ ସ୍ତଦାଽଗ୍ରଜମ୍ ॥ 29 ॥
ଉପୋପଵିଷ୍ଟ ସ୍ତୁ ତଦା ସ ଵୀର୍ୟଵାଂସ୍ତପସ୍ଵିଵେଷେଣ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ରାଘଵମ୍ ।
ଶ୍ରିୟା ଜ୍ଵଲଂତଂ ଭରତଃ କୃତାଂଜଲିର୍ୟଥା ମହେଂଦ୍ରଃ ପ୍ରୟତଃ ପ୍ରଜାପତିମ୍ ॥ 30 ॥
କିମେଷ ଵାକ୍ୟଂ ଭରତୋଽଦ୍ୟ ରାଘଵଂ ପ୍ରଣମ୍ୟ ସତ୍କୃତ୍ୟ ଚ ସାଧୁ ଵକ୍ଷ୍ୟତି ।
ଇତୀଵ ତସ୍ୟାର୍ୟଜନସ୍ୟ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ବଭୂଵ କୌତୂହଲମୁତ୍ତମଂ ତଦା ॥ 31 ॥
ସ ରାଘଵ ସ୍ସତ୍ୟଧୃତି ଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ମହାନୁଭାଵୋ ଭରତ ଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକଃ ।
ଵୃତାଃ ସୁହୃଦ୍ଭି ଶ୍ଚ ଵିରେଜୁରଧ୍ଵରେ ୟଥା ସଦସ୍ୟୈ ସ୍ସହିତାସ୍ତ୍ରୟୋଽଗ୍ନୟଃ ॥ 32 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ତ୍ର୍ୟଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
