ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ത്ര്യധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
വസിഷ്ഠഃ പുരതഃ കൃത്വാ ദാരാംദശരഥസ്യ ച ।
അഭിചക്രാമ തം ദേശം രാമദര്ശനതര്ഷിതഃ ॥ 1 ॥
രാജപത്ന്യശ്ച ഗച്ഛംത്യോ മംദം മംദാകിനീം പ്രതി ।
ദദൃശു സ്തത്ര തത് തീര്ഥം രാമലക്ഷ്മണസേവിതമ് ॥ 2 ॥
കൌസല്യാ ബാഷ്പപൂര്ണേന മുഖേന പരിശുഷ്യതാ ।
സുമിത്രാമബ്രവീദ്ദീനാ യാശ്ചാന്യാ രാജയോഷിതഃ ॥ 3 ॥
ഇദം തേഷാമനാഥാനാം ക്ലിഷ്ടമക്ലിഷ്ടകര്മണാമ് ।
വനേ പ്രാക്കലനം തീര്ഥം യേ തേ നിർവിഷയീകൃതാഃ ॥ 4 ॥
ഇത സ്സുമിത്രേ പുത്രസ്തേ സദാ ജലമതംദ്രിതഃ ।
സ്വയം ഹരതി സൌമിത്രിര്മമ പുത്രസ്യ കാരണാത് ॥ 5 ॥
ജഘന്യമപി തേ പുത്രഃ കൃതവാന് ന തു ഗര്ഹിതഃ ।
ഭ്രാതുര്യദര്ഥരഹിതം സർവം തദ് ഗര്ഹിതംം ഗുണൈഃ ॥ 6 ॥
അദ്യായമപി തേ പുത്രഃ ക്ലേശാനാമതഥോചിതഃ ।
നീചാനര്ഥ സമാചാരം സജ്ജം കര്മ പ്രമുംചതു ॥ 7 ॥
ദക്ഷിണാഗ്രേഷു ദര്ഭേഷു സാ ദദര്ശ മഹീതലേ ।
പിതുരിംഗുദിപിണ്യാകം ന്യസ്തമായതലോചനാ ॥ 8 ॥
തം ഭൂമൌ പിതുരാര്തേന ന്യസ്തം രാമേണ വീക്ഷ്യ സാ ।
ഉവാച ദേവീ കൌസല്യാ സർവാ ദശരഥസ്ത്രിയഃ ॥ 9 ॥
ഇദമിക്ഷ്വാകുനാഥസ്യ രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ ।
രാഘവേണ പിതുര്ദത്തം പശ്യതൈതദ്യഥാവിധി ॥ 10 ॥
തസ്യ ദേവസമാനസ്യ പാര്ഥിവസ്യ മഹാത്മനഃ ।
നൈതദൌപയികം മന്യേ ഭുക്തഭോഗസ്യ ഭോജനമ് ॥ 11 ॥
ചതുരംതാം മഹീം ഭുക്ത്വാ മഹേംദ്രസദൃശോ വിഭുഃ ।
കഥമിംഗുദിപിണ്യാകം സ ഭുക്തേ വസുധാധിപഃ ॥ 12 ॥
അതോ ദുഃഖതരം ലോകേ ന കിംചിത്പ്രതിഭാതി മാ ।
യത്ര രാമഃ പിതുര്ദദ്യാദിംഗുദിക്ഷോദമൃദ്ധിമാന് ॥ 13 ॥
രാമേണേംഗുദിപിണ്യാകം പിതുര്ദത്തം സമീക്ഷ്യ മേ ।
കഥം ദുഃഖേന ഹൃദയം ന സ്ഫോടതി സഹസ്രധാ ॥ 14 ॥
ശ്രുതിസ്തു ഖല്വിയം സത്യാ ലൌകികീ പ്രതിഭാതി മാ ।
യദന്നഃ പുരുഷോ ഭവതി തദന്നാസ്തസ്യ ദേവതാഃ ॥ 15 ॥
ഏവമാര്താം സപത്ന്യസ്താ ജഗ്മുരാശ്വാസ്യ താം തദാ ।
ദദൃശുശ്ചാശ്രമേ രാമം സ്വര്ഗച്യുതമിവാമരമ് ॥ 16 ॥
സർവഭോഗൈഃ പരിത്യക്തം രാമം സംപ്രേക്ഷ്യ മാതരഃ ।
ആര്താ മുമുചുരശ്രൂണി സസ്വരം ശോകകര്ശിതാഃ ॥ 17 ॥
താസാം രാമസ്സമുത്ഥായ ജഗ്രാഹ ചരണാന് ശുഭാന് ।
മാത്രൂണാം മനുജവ്യാഘ്രസ്സർവാസാം സത്യസംഗരഃ ॥ 18 ॥
താഃ പാണിഭി സ്സുഖസ്പര്ശൈര്മൃദ്വംഗുലിതലൈ ശ്ശുഭൈഃ ।
പ്രമമാര്ജൂ രജഃ പൃഷ്ഠാദ്രാമസ്യായതലോചനാഃ ॥ 19 ॥
സൌമിത്രിരപി താ സ്സർവാ മാതൃസ്സംപ്രേക്ഷ്യ ദുഃഖിതഃ ।
അഭ്യവാദയതാസക്തം ശനൈ രാമാദനംതരമ് ॥ 20 ॥
യഥാ രാമേ തഥാ തസ്മിന്സർവാ വവൃതിരേ സ്ത്രിയഃ ।
വൃത്തിം ദശരഥാജ്ജാതേ ലക്ഷ്മണേ ശുഭലക്ഷണേ ॥ 21 ॥
സീതാഽപി ചരണാംസ്താസാമുപസംഗൃഹ്യ ദുഃഖിതാ ।
ശ്വശ്രൂണാമശ്രുപൂര്ണാക്ഷീ സാ ബഭൂവാഗ്രതഃ സ്ഥിതാ ॥ 22 ॥
താം പരിഷ്വജ്യ ദുഃഖാര്താം മാതാ ദുഹിതരം യഥാ ।
വനവാസകൃശാം ദീനാം കൌസല്യാ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 23 ॥
വിദേഹരാജസ്യ സുതാ സ്നുഷാ ദശരഥസ്യ ച ।
രാമപത്നീ കഥം ദുഃഖം സംപ്രാപ്താ നിര്ജനേ വനേ ॥ 24 ॥
പദ്മമാതപസംതപ്തം പരിക്ലിഷ്ടമിവോത്പലമ് ।
കാംചനം രജസാ ധ്വസ്തം ക്ലിഷ്ടം ചംദ്രമിവാംബുദൈഃ ॥ 25 ॥
മുഖം തേ പ്രേക്ഷ്യ മാം ശോകോ ദഹത്യഗ്നിരിവാഽശ്രയമ് ।
ഭൃശം മനസി വൈദേഹി വ്യസനാരണിസംഭവഃ ॥ 26 ॥
ബ്രുവംത്യാമേവമാര്തായാം ജനന്യാം ഭരതാഗ്രജഃ ।
പാദാവാസാദ്യ ജഗ്രാഹ വസിഷ്ഠസ്യ ച രാഘവഃ ॥ 27 ॥
പുരോഹിതസ്യാഗ്നിസമസ്യ വൈ തദാ ബൃഹസ്പതേരിംദ്രമിവാമരാധിപഃ ।
പ്രഗൃഹ്യ പാദൌ സുസമൃദ്ധതേജസസ്സഹൈവ തേനോപവിവേശ രാഘവഃ ॥ 28 ॥
തതോ ജഘന്യം സഹിതൈ സ്സമംത്രിഭിഃ പുരപ്രധാനൈശ്ച സഹൈവ സൈനികൈഃ ।
ജനേന ധര്മജ്ഞതമേന ധര്മവാനുപോപവിഷ്ടോ ഭരത സ്തദാഽഗ്രജമ് ॥ 29 ॥
ഉപോപവിഷ്ട സ്തു തദാ സ വീര്യവാംസ്തപസ്വിവേഷേണ സമീക്ഷ്യ രാഘവമ് ।
ശ്രിയാ ജ്വലംതം ഭരതഃ കൃതാംജലിര്യഥാ മഹേംദ്രഃ പ്രയതഃ പ്രജാപതിമ് ॥ 30 ॥
കിമേഷ വാക്യം ഭരതോഽദ്യ രാഘവം പ്രണമ്യ സത്കൃത്യ ച സാധു വക്ഷ്യതി ।
ഇതീവ തസ്യാര്യജനസ്യ തത്ത്വതോ ബഭൂവ കൌതൂഹലമുത്തമം തദാ ॥ 31 ॥
സ രാഘവ സ്സത്യധൃതി ശ്ച ലക്ഷ്മണോ മഹാനുഭാവോ ഭരത ശ്ച ധാര്മികഃ ।
വൃതാഃ സുഹൃദ്ഭി ശ്ച വിരേജുരധ്വരേ യഥാ സദസ്യൈ സ്സഹിതാസ്ത്രയോഽഗ്നയഃ ॥ 32 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ത്ര്യധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
