View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.103 Ayodhya Kanda - Sarga 103

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha tryadhikaśatatamassargaḥ ।

vasiṣṭhaḥ purataḥ kṛtvā dārāndaśarathasya cha ।
abhichakrāma taṃ dēśaṃ rāmadarśanatarṣitaḥ ॥ 1 ॥

rājapatnyaścha gachChantyō mandaṃ mandākinīṃ prati ।
dadṛśu statra tat tīrthaṃ rāmalakṣmaṇasēvitam ॥ 2 ॥

kausalyā bāṣpapūrṇēna mukhēna pariśuṣyatā ।
sumitrāmabravīddīnā yāśchānyā rājayōṣitaḥ ॥ 3 ॥

idaṃ tēṣāmanāthānāṃ kliṣṭamakliṣṭakarmaṇām ।
vanē prākkalanaṃ tīrthaṃ yē tē nirviṣayīkṛtāḥ ॥ 4 ॥

ita ssumitrē putrastē sadā jalamatandritaḥ ।
svayaṃ harati saumitrirmama putrasya kāraṇāt ॥ 5 ॥

jaghanyamapi tē putraḥ kṛtavān na tu garhitaḥ ।
bhrāturyadartharahitaṃ sarvaṃ tad garhitaṃṃ guṇaiḥ ॥ 6 ॥

adyāyamapi tē putraḥ klēśānāmatathōchitaḥ ।
nīchānartha samāchāraṃ sajjaṃ karma pramuñchatu ॥ 7 ॥

dakṣiṇāgrēṣu darbhēṣu sā dadarśa mahītalē ।
pituriṅgudipiṇyākaṃ nyastamāyatalōchanā ॥ 8 ॥

taṃ bhūmau piturārtēna nyastaṃ rāmēṇa vīkṣya sā ।
uvācha dēvī kausalyā sarvā daśarathastriyaḥ ॥ 9 ॥

idamikṣvākunāthasya rāghavasya mahātmanaḥ ।
rāghavēṇa piturdattaṃ paśyataitadyathāvidhi ॥ 10 ॥

tasya dēvasamānasya pārthivasya mahātmanaḥ ।
naitadaupayikaṃ manyē bhuktabhōgasya bhōjanam ॥ 11 ॥

chaturantāṃ mahīṃ bhuktvā mahēndrasadṛśō vibhuḥ ।
kathamiṅgudipiṇyākaṃ sa bhuktē vasudhādhipaḥ ॥ 12 ॥

atō duḥkhataraṃ lōkē na kiñchitpratibhāti mā ।
yatra rāmaḥ piturdadyādiṅgudikṣōdamṛddhimān ॥ 13 ॥

rāmēṇēṅgudipiṇyākaṃ piturdattaṃ samīkṣya mē ।
kathaṃ duḥkhēna hṛdayaṃ na sphōṭati sahasradhā ॥ 14 ॥

śrutistu khalviyaṃ satyā laukikī pratibhāti mā ।
yadannaḥ puruṣō bhavati tadannāstasya dēvatāḥ ॥ 15 ॥

ēvamārtāṃ sapatnyastā jagmurāśvāsya tāṃ tadā ।
dadṛśuśchāśramē rāmaṃ svargachyutamivāmaram ॥ 16 ॥

sarvabhōgaiḥ parityaktaṃ rāmaṃ samprēkṣya mātaraḥ ।
ārtā mumuchuraśrūṇi sasvaraṃ śōkakarśitāḥ ॥ 17 ॥

tāsāṃ rāmassamutthāya jagrāha charaṇān śubhān ।
mātrūṇāṃ manujavyāghrassarvāsāṃ satyasaṅgaraḥ ॥ 18 ॥

tāḥ pāṇibhi ssukhasparśairmṛdvaṅgulitalai śśubhaiḥ ।
pramamārjū rajaḥ pṛṣṭhādrāmasyāyatalōchanāḥ ॥ 19 ॥

saumitrirapi tā ssarvā mātṛssamprēkṣya duḥkhitaḥ ।
abhyavādayatāsaktaṃ śanai rāmādanantaram ॥ 20 ॥

yathā rāmē tathā tasminsarvā vavṛtirē striyaḥ ।
vṛttiṃ daśarathājjātē lakṣmaṇē śubhalakṣaṇē ॥ 21 ॥

sītā'pi charaṇāṃstāsāmupasaṅgṛhya duḥkhitā ।
śvaśrūṇāmaśrupūrṇākṣī sā babhūvāgrataḥ sthitā ॥ 22 ॥

tāṃ pariṣvajya duḥkhārtāṃ mātā duhitaraṃ yathā ।
vanavāsakṛśāṃ dīnāṃ kausalyā vākyamabravīt ॥ 23 ॥

vidēharājasya sutā snuṣā daśarathasya cha ।
rāmapatnī kathaṃ duḥkhaṃ samprāptā nirjanē vanē ॥ 24 ॥

padmamātapasantaptaṃ parikliṣṭamivōtpalam ।
kāñchanaṃ rajasā dhvastaṃ kliṣṭaṃ chandramivāmbudaiḥ ॥ 25 ॥

mukhaṃ tē prēkṣya māṃ śōkō dahatyagnirivā'śrayam ।
bhṛśaṃ manasi vaidēhi vyasanāraṇisambhavaḥ ॥ 26 ॥

bruvantyāmēvamārtāyāṃ jananyāṃ bharatāgrajaḥ ।
pādāvāsādya jagrāha vasiṣṭhasya cha rāghavaḥ ॥ 27 ॥

purōhitasyāgnisamasya vai tadā bṛhaspatērindramivāmarādhipaḥ ।
pragṛhya pādau susamṛddhatējasassahaiva tēnōpavivēśa rāghavaḥ ॥ 28 ॥

tatō jaghanyaṃ sahitai ssamantribhiḥ purapradhānaiścha sahaiva sainikaiḥ ।
janēna dharmajñatamēna dharmavānupōpaviṣṭō bharata stadā'grajam ॥ 29 ॥

upōpaviṣṭa stu tadā sa vīryavāṃstapasvivēṣēṇa samīkṣya rāghavam ।
śriyā jvalantaṃ bharataḥ kṛtāñjaliryathā mahēndraḥ prayataḥ prajāpatim ॥ 30 ॥

kimēṣa vākyaṃ bharatō'dya rāghavaṃ praṇamya satkṛtya cha sādhu vakṣyati ।
itīva tasyāryajanasya tattvatō babhūva kautūhalamuttamaṃ tadā ॥ 31 ॥

sa rāghava ssatyadhṛti ścha lakṣmaṇō mahānubhāvō bharata ścha dhārmikaḥ ।
vṛtāḥ suhṛdbhi ścha virējuradhvarē yathā sadasyai ssahitāstrayō'gnayaḥ ॥ 32 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē tryadhikaśatatamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: