śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha dvitīyassargaḥ ।
tataḥ pariṣadaṃ sarvāmāmantrya vasudhādhipaḥ ।
hitamuddharṣaṇaṃ chaivamuvācha prathitaṃ vachaḥ ॥ 1 ॥
dundubhisvanakalpēna gambhīrēṇānunādinā ।
svarēṇa mahatā rājā jīmūta iva nādayan ॥ 2 ॥
rājalakṣaṇayuktēna kāntēnānupamēna cha ।
uvācha rasayuktēna svarēṇa nṛpatirnṛpān ॥ 3 ॥
viditaṃ bhavatāmētadyathā mē rājyamuttamam ।
pūrvakairmama rājēndraissutavatparipālitam ॥ 4 ॥
sō'hamikṣvākubhi ssarvairnarēndraiḥ paripālitam ।
śrēyasā yōktukāmō'smi sukhārhamakhilaṃ jagat ॥ 5 ॥
mayāpyācharitaṃ pūrvaiḥ panthānamanugachChatā ।
prajā nityamanidrēṇa yathāśaktyabhirakṣitāḥ ॥ 6 ॥
idaṃ śarīraṃ kṛtsnasya lōkasya charatā hitam ।
pāṇḍurasyā'tapatrasyachChāyāyāṃ jaritaṃ mayā ॥ 7 ॥
prāpya varṣasahasrāṇi bahūnyāyūṃṣi jīvataḥ ।
jīrṇasyāsya śarīrasya viśrāntimabhirōchayē ॥ 8 ॥
rājaprabhāvajuṣṭāṃ hi durvahāmajitēndriyaiḥ ।
pariśrāntō'smi lōkasya gurvīṃ dharmadhuraṃ vahan ॥ 9 ॥
sō'haṃ viśramamichChāmi putraṃ kṛtvā prajāhitē ।
sannikṛṣṭānimānsarvānanumānya dvijarṣabhān ॥ 10 ॥
anujātō hi māṃ sarvairguṇairjyēṣṭhō mamātmajaḥ ।
purandarasamō vīryē rāmaḥ parapurañjayaḥ ॥ 11 ॥
taṃ chandramiva puṣyēṇa yuktaṃ dharmabhṛtāṃ varam ।
yauvarājyē niyōktā'smi prītaḥ puruṣapuṅgavam ॥ 12 ॥
anurūpassa vai nāthō lakṣmīvān lakṣmaṇāgrajaḥ ।
trailōkyamapi nāthēna yēna syānnāthavattaram ॥ 13 ॥
anēna śrēyasā sadyassaṃyōjyaivamimāṃ mahīm ।
gataklēśō bhaviṣyāmi sutē tasminnivēśya vai ॥ 14 ॥
yadidaṃ mē'nurūpārthaṃ mayā sādhu sumantritam ।
bhavantō mē'numanyantāṃ kathaṃ vā karavāṇyaham ॥ 15 ॥
yadyapyēṣā mama prītirhitamanyadvichintyatām ।
anyā madhyasthachintā hi vimardābhyadhikōdayā ॥ 16 ॥
iti bruvantaṃ muditāḥ pratyanandannṛpā nṛpam ।
vṛṣṭimantaṃ mahāmēghaṃ nardanta iva barhiṇaḥ ॥ 17 ॥
snigdhō'nunādī sañjajñē tatra harṣasamīritaḥ ।
janaughōdghuṣṭasannādō vimānaṃ kampayanniva ॥ 18 ॥
tasya dharmārthaviduṣō bhāvamājñāya sarvaśaḥ ।
brāhmaṇā janamukhyāścha paurajānapadai ssaha ॥ 19 ॥
samētya mantrayitvā tu samatāgatabuddhayaḥ ।
ūchuścha manasā jñātvā vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam ॥ 20 ॥
anēkavarṣasāhasrō vṛddhastvamasi pārthiva ।
sa rāmaṃ yuvarājānamabhiṣiñchisva pārthivam ॥ 21 ॥
ichChāmō hi mahābāhuṃ raghuvīraṃ mahābalam ।
gajēna mahatā'yāntaṃ rāmaṃ Chatrāvṛtānanam ॥ 22 ॥
iti tadvachanaṃ śrutvā rājā tēṣāṃ manaḥpriyam ।
ajānanniva jijñāsuridaṃ vachanamabravīt ॥ 23 ॥
śrutvaiva vachanaṃ yanmē rāghavaṃ patimichChatha ।
rājāna ssaṃśayō'yaṃ mē kimidaṃ brūta tattvataḥ ॥ 24 ॥
kathaṃ nu mayi dharmēṇa pṛthivīmanuśāsati ।
bhavantō draṣṭumichChanti yuvarājaṃ mamātmajam ॥ 25 ॥
tē tamūchurmahātmānaṃ paurajānapadaissaha ।
bahavō nṛpa kalyāṇā guṇāḥ putrasya santi tē ॥ 26 ॥
guṇān guṇavatō dēva dēvakalpasya dhīmataḥ ।
priyānānandanānkṛtsnānpravakṣyāmō'dya tān śṛṇu ॥ 27 ॥
divyairguṇaiśśakrasamō rāmassatyaparākramaḥ ।
ikṣvākubhyō'pi sarvēbhyō hyatiriktō viśāmpatē ॥ 28 ॥
rāma ssatpuruṣō lōkē satyadharmaparāyaṇaḥ ।
sākṣādrāmādvinirvṛttō dharmaśchāpi śriyā saha ॥ 29 ॥
prajāsukhattvē chandrasya vasudhāyāḥ kṣamāguṇaiḥ ।
buddhyā bṛhaspatēstulyō vīryē sākṣāchChachīpatēḥ ॥ 30 ॥
dharmajñaḥ satyasandhaścha śīlavānanasūyakaḥ ।
kṣāntaḥ sāntvayitā ślakṣṇaḥ kṛtajñō vijitēndriyaḥ ॥ 31 ॥
mṛduścha sthirachittaścha sadā bhavyō'nasūyakaḥ ।
priyavādī cha bhūtānāṃ satyavādī cha rāghavaḥ ॥ 32 ॥
bahuśrutānāṃ vṛddhānāṃ brāhmaṇānāmupāsitā ।
tēnāsyēhā'tulā kīrtiryaśastējaścha vardhatē ॥ 33 ॥
dēvāsuramanuṣyāṇāṃ sarvāstrēṣu viśāradaḥ ।
samyagvidyāvratasnātō yathāvatsāṅgavēdavit ॥ 34 ॥
gāndharvē cha bhuvi śrēṣṭhō babhūva bharatāgrajaḥ ।
kalyāṇābhijana ssādhuradīnātmā mahāmatiḥ ॥ 35 ॥
dvijairabhivinītaścha śrēṣṭhairdharmārthanaipuṇaiḥ ।
yadā vrajati saṅgrāmaṃ grāmārthē nagarasya vā ॥ 36 ॥
gatvā saumitrisahitō nā'vijitya nivartatē ।
saṅgrāmātpunarāgamya kuñjarēṇa rathēna vā ॥ 37 ॥
paurān svajanavannityaṃ kuśalaṃ paripṛchChati ।
putrēṣvagniṣu dārēṣu prēṣyaśiṣyagaṇēṣu cha ॥ 38 ॥
nikhilēnānupūrvyāchcha pitāputrānivaurasān ।
śuśrūṣantē cha va śśiṣyāḥ kachchitkarmasu daṃśitāḥ ॥ 39 ॥
iti naḥ puruṣavyāghra ssadā rāmō'bhibhāṣatē ।
vyasanēṣu manuṣyāṇāṃ bhṛśaṃ bhavati duḥkhitaḥ ॥ 40 ॥
utsavēṣu cha sarvēṣu pitēva parituṣyati ।
satyavādī mahēṣvāsō vṛddhasēvī jitēndriyaḥ ॥ 41 ॥
smitapūrvābhibhāṣī cha dharmaṃ sarvātmanā śritaḥ ।
samyagyōktā śrēyasāṃ cha na vigṛhya kathāruchiḥ ॥ 42 ॥
uttarōttarayuktau cha vaktā vāchaspatiryathā ।
subhrūḥ āyatatāmrākṣaḥ sākṣādviṣṇuriva svayam ॥ 43 ॥
rāmō lōkābhirāmō'yaṃ śauryavīryaparākramaiḥ ।
prajāpālanatattvajñō na rāgōpahatēndriyaḥ ॥ 44 ॥
śaktastrailōkyamapyēkō bhōktuṃ kinnu mahīmimām ।
nāsya krōdhaḥ prasādaścha nirarthō'sti kadāchana ॥ 45 ॥
hantyēva niyamādvadhyānavadhyē na cha kupyati ।
yunaktyarthaiḥ prahṛṣṭaścha tamasau yatra tuṣyati ॥ 46 ॥
śāntai ssarvaprajākāntaiḥ prītisañjananairnṛṇām ।
guṇairviruruchē rāmō dīpta ssūrya ivāṃśubhiḥ ॥ 47 ॥
tamēvaṅguṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam ।
lōkapālōpamaṃ nāthamakāmayata mēdinī ॥ 48 ॥
vatsaśśrēyasi jātastē diṣṭyā'sau tava rāghava ।
diṣṭyā putraguṇairyuktō mārīcha iva kāśyapaḥ ॥ 49 ॥
balamārōgyamāyuścha rāmasya viditātmanaḥ ।
dēvāsuramanuṣyēṣu sagandharvōragēṣu cha ॥ 50 ॥
āśaṃsatē janassarvō rāṣṭrē puravarē tathā ।
ābhyantaraścha bāhyaścha paurajānapadō janaḥ ॥ 51 ॥
striyō vṛddhāstaruṇyaścha sāyaṃ prātassamāhitāḥ ।
sarvān dēvān namasyanti rāmasyārthē yaśasvinaḥ ॥ 52 ॥
tēṣāmāyāchitaṃ dēva tvatprasādātsamṛddhyatām ।
rāmamindīvaraśyāmaṃ sarvaśatrunibarhaṇam ॥ 53 ॥
paśyāmō yauvarājyasthaṃ tava rājōttamātmajam ।
taṃ dēva dēvōpamamātmajaṃ tē sarvasya lōkasya hitē niviṣṭam ।
hitāya naḥ kṣipramudārajuṣṭaṃ mudā'bhaṣēktuṃ varada tvamarhasi ॥ 54 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvitīyassargaḥ ॥