ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාංඩම් ।
අථ ද්විතීයස්සර්ගඃ ।
තතඃ පරිෂදං සර්වාමාමංත්ර්ය වසුධාධිපඃ ।
හිතමුද්ධර්ෂණං චෛවමුවාච ප්රථිතං වචඃ ॥ 1 ॥
දුංදුභිස්වනකල්පේන ගංභීරේණානුනාදිනා ।
ස්වරේණ මහතා රාජා ජීමූත ඉව නාදයන් ॥ 2 ॥
රාජලක්ෂණයුක්තේන කාංතේනානුපමේන ච ।
උවාච රසයුක්තේන ස්වරේණ නෘපතිර්නෘපාන් ॥ 3 ॥
විදිතං භවතාමේතද්යථා මේ රාජ්යමුත්තමම් ।
පූර්වකෛර්මම රාජේංද්රෛස්සුතවත්පරිපාලිතම් ॥ 4 ॥
සෝऽහමික්ෂ්වාකුභි ස්සර්වෛර්නරේංද්රෛඃ පරිපාලිතම් ।
ශ්රේයසා යෝක්තුකාමෝऽස්මි සුඛාර්හමඛිලං ජගත් ॥ 5 ॥
මයාප්යාචරිතං පූර්වෛඃ පංථානමනුගච්ඡතා ।
ප්රජා නිත්යමනිද්රේණ යථාශක්ත්යභිරක්ෂිතාඃ ॥ 6 ॥
ඉදං ශරීරං කෘත්ස්නස්ය ලෝකස්ය චරතා හිතම් ।
පාංඩුරස්යාऽතපත්රස්යච්ඡායායාං ජරිතං මයා ॥ 7 ॥
ප්රාප්ය වර්ෂසහස්රාණි බහූන්යායූංෂි ජීවතඃ ।
ජීර්ණස්යාස්ය ශරීරස්ය විශ්රාංතිමභිරෝචයේ ॥ 8 ॥
රාජප්රභාවජුෂ්ටාං හි දුර්වහාමජිතේංද්රියෛඃ ।
පරිශ්රාංතෝऽස්මි ලෝකස්ය ගුර්වීං ධර්මධුරං වහන් ॥ 9 ॥
සෝऽහං විශ්රමමිච්ඡාමි පුත්රං කෘත්වා ප්රජාහිතේ ।
සන්නිකෘෂ්ටානිමාන්සර්වානනුමාන්ය ද්විජර්ෂභාන් ॥ 10 ॥
අනුජාතෝ හි මාං සර්වෛර්ගුණෛර්ජ්යේෂ්ඨෝ මමාත්මජඃ ।
පුරංදරසමෝ වීර්යේ රාමඃ පරපුරංජයඃ ॥ 11 ॥
තං චංද්රමිව පුෂ්යේණ යුක්තං ධර්මභෘතාං වරම් ।
යෞවරාජ්යේ නියෝක්තාऽස්මි ප්රීතඃ පුරුෂපුංගවම් ॥ 12 ॥
අනුරූපස්ස වෛ නාථෝ ලක්ෂ්මීවාන් ලක්ෂ්මණාග්රජඃ ।
ත්රෛලෝක්යමපි නාථේන යේන ස්යාන්නාථවත්තරම් ॥ 13 ॥
අනේන ශ්රේයසා සද්යස්සංයෝජ්යෛවමිමාං මහීම් ।
ගතක්ලේශෝ භවිෂ්යාමි සුතේ තස්මින්නිවේශ්ය වෛ ॥ 14 ॥
යදිදං මේऽනුරූපාර්ථං මයා සාධු සුමංත්රිතම් ।
භවංතෝ මේऽනුමන්යංතාං කථං වා කරවාණ්යහම් ॥ 15 ॥
යද්යප්යේෂා මම ප්රීතිර්හිතමන්යද්විචිංත්යතාම් ।
අන්යා මධ්යස්ථචිංතා හි විමර්දාභ්යධිකෝදයා ॥ 16 ॥
ඉති බ්රුවංතං මුදිතාඃ ප්රත්යනංදන්නෘපා නෘපම් ।
වෘෂ්ටිමංතං මහාමේඝං නර්දංත ඉව බර්හිණඃ ॥ 17 ॥
ස්නිග්ධෝऽනුනාදී සංජජ්ඤේ තත්ර හර්ෂසමීරිතඃ ।
ජනෞඝෝද්ඝුෂ්ටසන්නාදෝ විමානං කංපයන්නිව ॥ 18 ॥
තස්ය ධර්මාර්ථවිදුෂෝ භාවමාජ්ඤාය සර්වශඃ ।
බ්රාහ්මණා ජනමුඛ්යාශ්ච පෞරජානපදෛ ස්සහ ॥ 19 ॥
සමේත්ය මංත්රයිත්වා තු සමතාගතබුද්ධයඃ ।
ඌචුශ්ච මනසා ජ්ඤාත්වා වෘද්ධං දශරථං නෘපම් ॥ 20 ॥
අනේකවර්ෂසාහස්රෝ වෘද්ධස්ත්වමසි පාර්ථිව ।
ස රාමං යුවරාජානමභිෂිංචිස්ව පාර්ථිවම් ॥ 21 ॥
ඉච්ඡාමෝ හි මහාබාහුං රඝුවීරං මහාබලම් ।
ගජේන මහතාऽයාංතං රාමං ඡත්රාවෘතානනම් ॥ 22 ॥
ඉති තද්වචනං ශ්රුත්වා රාජා තේෂාං මනඃප්රියම් ।
අජානන්නිව ජිජ්ඤාසුරිදං වචනමබ්රවීත් ॥ 23 ॥
ශ්රුත්වෛව වචනං යන්මේ රාඝවං පතිමිච්ඡථ ।
රාජාන ස්සංශයෝऽයං මේ කිමිදං බ්රූත තත්ත්වතඃ ॥ 24 ॥
කථං නු මයි ධර්මේණ පෘථිවීමනුශාසති ।
භවංතෝ ද්රෂ්ටුමිච්ඡංති යුවරාජං මමාත්මජම් ॥ 25 ॥
තේ තමූචුර්මහාත්මානං පෞරජානපදෛස්සහ ।
බහවෝ නෘප කල්යාණා ගුණාඃ පුත්රස්ය සංති තේ ॥ 26 ॥
ගුණාන් ගුණවතෝ දේව දේවකල්පස්ය ධීමතඃ ।
ප්රියානානංදනාන්කෘත්ස්නාන්ප්රවක්ෂ්යාමෝऽද්ය තාන් ශෘණු ॥ 27 ॥
දිව්යෛර්ගුණෛශ්ශක්රසමෝ රාමස්සත්යපරාක්රමඃ ।
ඉක්ෂ්වාකුභ්යෝऽපි සර්වේභ්යෝ හ්යතිරික්තෝ විශාංපතේ ॥ 28 ॥
රාම ස්සත්පුරුෂෝ ලෝකේ සත්යධර්මපරායණඃ ।
සාක්ෂාද්රාමාද්විනිර්වෘත්තෝ ධර්මශ්චාපි ශ්රියා සහ ॥ 29 ॥
ප්රජාසුඛත්ත්වේ චංද්රස්ය වසුධායාඃ ක්ෂමාගුණෛඃ ।
බුද්ධ්යා බෘහස්පතේස්තුල්යෝ වීර්යේ සාක්ෂාච්ඡචීපතේඃ ॥ 30 ॥
ධර්මජ්ඤඃ සත්යසංධශ්ච ශීලවානනසූයකඃ ।
ක්ෂාංතඃ සාංත්වයිතා ශ්ලක්ෂ්ණඃ කෘතජ්ඤෝ විජිතේංද්රියඃ ॥ 31 ॥
මෘදුශ්ච ස්ථිරචිත්තශ්ච සදා භව්යෝऽනසූයකඃ ।
ප්රියවාදී ච භූතානාං සත්යවාදී ච රාඝවඃ ॥ 32 ॥
බහුශ්රුතානාං වෘද්ධානාං බ්රාහ්මණානාමුපාසිතා ।
තේනාස්යේහාऽතුලා කීර්තිර්යශස්තේජශ්ච වර්ධතේ ॥ 33 ॥
දේවාසුරමනුෂ්යාණාං සර්වාස්ත්රේෂු විශාරදඃ ।
සම්යග්විද්යාව්රතස්නාතෝ යථාවත්සාංගවේදවිත් ॥ 34 ॥
ගාංධර්වේ ච භුවි ශ්රේෂ්ඨෝ බභූව භරතාග්රජඃ ।
කල්යාණාභිජන ස්සාධුරදීනාත්මා මහාමතිඃ ॥ 35 ॥
ද්විජෛරභිවිනීතශ්ච ශ්රේෂ්ඨෛර්ධර්මාර්ථනෛපුණෛඃ ।
යදා ව්රජති සංග්රාමං ග්රාමාර්ථේ නගරස්ය වා ॥ 36 ॥
ගත්වා සෞමිත්රිසහිතෝ නාऽවිජිත්ය නිවර්තතේ ।
සංග්රාමාත්පුනරාගම්ය කුංජරේණ රථේන වා ॥ 37 ॥
පෞරාන් ස්වජනවන්නිත්යං කුශලං පරිපෘච්ඡති ।
පුත්රේෂ්වග්නිෂු දාරේෂු ප්රේෂ්යශිෂ්යගණේෂු ච ॥ 38 ॥
නිඛිලේනානුපූර්ව්යාච්ච පිතාපුත්රානිවෞරසාන් ।
ශුශ්රූෂංතේ ච ව ශ්ශිෂ්යාඃ කච්චිත්කර්මසු දංශිතාඃ ॥ 39 ॥
ඉති නඃ පුරුෂව්යාඝ්ර ස්සදා රාමෝऽභිභාෂතේ ।
ව්යසනේෂු මනුෂ්යාණාං භෘශං භවති දුඃඛිතඃ ॥ 40 ॥
උත්සවේෂු ච සර්වේෂු පිතේව පරිතුෂ්යති ।
සත්යවාදී මහේෂ්වාසෝ වෘද්ධසේවී ජිතේංද්රියඃ ॥ 41 ॥
ස්මිතපූර්වාභිභාෂී ච ධර්මං සර්වාත්මනා ශ්රිතඃ ।
සම්යග්යෝක්තා ශ්රේයසාං ච න විගෘහ්ය කථාරුචිඃ ॥ 42 ॥
උත්තරෝත්තරයුක්තෞ ච වක්තා වාචස්පතිර්යථා ।
සුභ්රූඃ ආයතතාම්රාක්ෂඃ සාක්ෂාද්විෂ්ණුරිව ස්වයම් ॥ 43 ॥
රාමෝ ලෝකාභිරාමෝऽයං ශෞර්යවීර්යපරාක්රමෛඃ ।
ප්රජාපාලනතත්ත්වජ්ඤෝ න රාගෝපහතේංද්රියඃ ॥ 44 ॥
ශක්තස්ත්රෛලෝක්යමප්යේකෝ භෝක්තුං කින්නු මහීමිමාම් ।
නාස්ය ක්රෝධඃ ප්රසාදශ්ච නිරර්ථෝऽස්ති කදාචන ॥ 45 ॥
හංත්යේව නියමාද්වධ්යානවධ්යේ න ච කුප්යති ।
යුනක්ත්යර්ථෛඃ ප්රහෘෂ්ටශ්ච තමසෞ යත්ර තුෂ්යති ॥ 46 ॥
ශාංතෛ ස්සර්වප්රජාකාංතෛඃ ප්රීතිසංජනනෛර්නෘණාම් ।
ගුණෛර්විරුරුචේ රාමෝ දීප්ත ස්සූර්ය ඉවාංශුභිඃ ॥ 47 ॥
තමේවංගුණසංපන්නං රාමං සත්යපරාක්රමම් ।
ලෝකපාලෝපමං නාථමකාමයත මේදිනී ॥ 48 ॥
වත්සශ්ශ්රේයසි ජාතස්තේ දිෂ්ට්යාऽසෞ තව රාඝව ।
දිෂ්ට්යා පුත්රගුණෛර්යුක්තෝ මාරීච ඉව කාශ්යපඃ ॥ 49 ॥
බලමාරෝග්යමායුශ්ච රාමස්ය විදිතාත්මනඃ ।
දේවාසුරමනුෂ්යේෂු සගංධර්වෝරගේෂු ච ॥ 50 ॥
ආශංසතේ ජනස්සර්වෝ රාෂ්ට්රේ පුරවරේ තථා ।
ආභ්යංතරශ්ච බාහ්යශ්ච පෞරජානපදෝ ජනඃ ॥ 51 ॥
ස්ත්රියෝ වෘද්ධාස්තරුණ්යශ්ච සායං ප්රාතස්සමාහිතාඃ ।
සර්වාන් දේවාන් නමස්යංති රාමස්යාර්ථේ යශස්විනඃ ॥ 52 ॥
තේෂාමායාචිතං දේව ත්වත්ප්රසාදාත්සමෘද්ධ්යතාම් ।
රාමමිංදීවරශ්යාමං සර්වශත්රුනිබර්හණම් ॥ 53 ॥
පශ්යාමෝ යෞවරාජ්යස්ථං තව රාජෝත්තමාත්මජම් ।
තං දේව දේවෝපමමාත්මජං තේ සර්වස්ය ලෝකස්ය හිතේ නිවිෂ්ටම් ।
හිතාය නඃ ක්ෂිප්රමුදාරජුෂ්ටං මුදාऽභෂේක්තුං වරද ත්වමර්හසි ॥ 54 ॥
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාංඩේ ද්විතීයස්සර්ගඃ ॥
