ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରୟୋଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଇତି ବ୍ରୁଵତି ରାମେ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽଧଶ୍ଶିରା ମୁହୁଃ ।
ଶ୍ରୃତ୍ଵା ମଧ୍ୟଂ ଜଗାମେଵ ମନସା ଦୁଃଖହର୍ଷୟୋଃ ॥ 1 ॥
ତଦା ତୁ ବଧ୍ଦ୍ଵା ଭ୍ରୁକୁଟୀଂ ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ୟେ ନରର୍ଷଭଃ ।
ନିଶଶ୍ଵାସ ମହାସର୍ପୋ ବିଲସ୍ଥ ଇଵ ରୋଷିତଃ ॥ 2 ॥
ତସ୍ୟ ଦୁଷ୍ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷଂ ତଦ୍ଭ୍ରୁକୁଟୀସହିତଂ ତଦା ।
ବଭୌ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ୟ ସିଂହସ୍ୟ ମୁଖସ୍ୟ ସଦୃଶଂ ମୁଖମ୍ ॥ 3 ॥
ଅଗ୍ରହସ୍ତଂ ଵିଧୁନ୍ଵଂସ୍ତୁ ହସ୍ତୀ ହସ୍ତମିଵାତ୍ମନଃ ।
ତିର୍ୟଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଶରୀରେ ଚ ପାତୟିତ୍ଵା ଶିରୋଧରାମ୍ ॥ 4 ॥
ଅଗ୍ରାକ୍ଷ୍ଣା ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ତିର୍ୟଗ୍ଭ୍ରାତରମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଅସ୍ଥାନେ ସଂଭ୍ରମୋ ୟସ୍ୟ ଜାତୋ ଵୈ ସୁମହାନୟମ୍ ॥ 5 ॥
ଧର୍ମଦୋଷ ପ୍ରସଂଗେନ ଲୋକସ୍ୟାନତିଶଂକୟା ।
କଥଂହ୍ୟେତଦସଂଭ୍ରାଂତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଧୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହତି ॥ 6 ॥
ୟଥା ଦୈଵମଶୌଡୀରଂ ଶୌଂଡୀର କ୍ଷତ୍ରିୟର୍ଷଭ ।
କିନ୍ନାମ କୃପଣଂ ଦୈଵମଶକ୍ତମଭିଶଂସସି ॥ 7 ॥
ପାପୟୋସ୍ତେ କଥଂ ନାମ ତୟୋଶ୍ଶଂକା ନ ଵିଦ୍ୟତେ ।
ସଂତି ଧର୍ମୋପଧା ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାଃ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍କିଂ ନ ବୁଧ୍ୟସେ ॥ 8 ॥
ତୟୋସ୍ସୁଚରିତଂ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ଶାଠ୍ୟାତ୍ପରିଜିହୀର୍ଷତୋଃ ।
ୟଦି ନୈଵଂ ଵ୍ୟଵସିତଂ ସ୍ୟାଦ୍ଧି ପ୍ରାଗେଵ ରାଘଵ ॥ 9 ॥
ତୟୋଃ ପ୍ରାଗେଵ ଦତ୍ତଶ୍ଚ ସ୍ୟାଦ୍ଵରଃ ପ୍ରକୃତଶ୍ଚ ସଃ ।
ଲୋକଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟମାରବ୍ଧଂ ତ୍ଵଦନ୍ୟସ୍ୟାଭିଷେଚନମ୍ ।
ନୋତ୍ସହେ ସହିତୁଂ ଵୀର ତତ୍ର ମେ କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି ॥ 10 ॥
ୟେନେୟ ମାଗତା ଦ୍ଵୈଧଂ ତଵ ବୁଦ୍ଧିର୍ମହାମତେ ।
ସ ହି ଧର୍ମୋ ମମ ଦ୍ଵେଷ୍ୟଃ ପ୍ରସଂଗାଦ୍ୟସ୍ୟ ମୁହ୍ୟସି ॥ 11 ॥
କଥଂ ତ୍ଵଂ କର୍ମଣା ଶକ୍ତଃ କୈକେୟୀଵଶଵର୍ତିନଃ ।
କରିଷ୍ୟସି ପିତୁର୍ଵାକ୍ୟମଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଵିଗର୍ହିତମ୍ ॥ 12 ॥
ୟଦ୍ୟୟଂ କିଲ୍ବିଷାଦ୍ଭେଦଃ କୃତୋଽପ୍ୟେଵଂ ନ ଗୃହ୍ୟତେ ।
ଜାୟତେ ତତ୍ର ମେ ଦୁଃଖଂ ଧର୍ମସଂଗଶ୍ଚ ଗର୍ହିତଃ ॥ 13 ॥
ମନସାଽପି କଥଂ କାମଂ କୁର୍ୟାସ୍ତ୍ଵଂ କାମଵୃତ୍ତୟୋଃ ।
ତୟୋସ୍ତ୍ଵହିତୟୋର୍ନିତ୍ୟଂ ଶତ୍ର୍ଵୋଃ ପିତ୍ରଭିଧାନୟୋଃ ॥ 14 ॥
ୟଦ୍ୟପି ପ୍ରତିପତ୍ତିସ୍ତେ ଦୈଵୀ ଚାପି ତୟୋର୍ମତମ୍ ।
ତଥାପ୍ୟୁପେକ୍ଷଣୀୟଂ ତେ ନ ମେ ତଦପି ରୋଚତେ ॥ 15 ॥
ଵିକ୍ଲବୋ ଵୀର୍ୟହୀନୋ ୟସ୍ସ ଦୈଵମନୁଵର୍ତତେ ।
ଵୀରାସ୍ସଂଭାଵିତାତ୍ମାନୋ ନ ଦୈଵଂ ପର୍ୟୁପାସତେ ॥ 16 ॥
ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ ୟଃ ସମର୍ଥଃ ପ୍ରବାଧିତୁମ୍ ।
ନ ଦୈଵେନ ଵିପନ୍ନାର୍ଥଃ ପୁରୁଷସ୍ସୋଽଵସୀଦତି ॥ 17 ॥
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଂତି ତ୍ଵଦ୍ୟ ଦୈଵସ୍ୟ ପୌରୁଷଂ ପୁରୁଷସ୍ୟ ଚ ।
ଦୈଵମାନୁଷୟୋରଦ୍ୟ ଵ୍ୟକ୍ତା ଵ୍ୟକ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ୟତି ॥ 18 ॥
ଅଦ୍ୟ ମତ୍ପୌରୁଷହତଂ ଦୈଵଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଂତି ଵୈ ଜନାଃ ।
ୟଦ୍ଦୈଵାଦାହତଂ ତେଽଦ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟଂ ରାଜ୍ୟାଭିଷେଚନମ୍ ॥ 19 ॥
ଅତ୍ୟଂକୁଶମିଵୋଦ୍ଦାମଂ ଗଜଂ ମଦବଲୋଦ୍ଧତମ୍ ।
ପ୍ରଧାଵିତମହଂ ଦୈଵଂ ପୌରୁଷେଣ ନିଵର୍ତୟେ ॥ 20 ॥
ଲୋକପାଲାସ୍ସମସ୍ତା ସ୍ତେ ନାଦ୍ୟ ରାମାଭିଷେଚନମ୍ ।
ନ ଚ କୃତ୍ସ୍ନାସ୍ତ୍ରୟୋ ଲୋକା ଵିହନ୍ୟୁଃ କିଂ ପୁନଃ ପିତା ॥ 21 ॥
ୟୈର୍ନିଵାସସ୍ତଵାରଣ୍ୟେ ମିଥୋ ରାଜନ୍ସମର୍ଥିତଃ ।
ଅରଣ୍ୟେ ତେ ନିଵତ୍ସ୍ୟଂତି ଚତୁର୍ଦଶ ସମାସ୍ତଥା ॥ 22 ॥
ଅହଂ ତଦାଶାଂ ଛେତ୍ସ୍ୟାମି ପିତୁସ୍ତସ୍ୟାଶ୍ଚ ୟା ତଵ ।
ଅଭିଷେକଵିଘାତେନ ପୁତ୍ରରାଜ୍ୟାୟ ଵର୍ତତେ ॥ 23 ॥
ମଦ୍ବଲେନ ଵିରୁଦ୍ଧାୟ ନ ସ୍ୟାଦ୍ଦୈଵବଲଂ ତଥା ।
ପ୍ରଭଵିଷ୍ୟତି ଦୁଃଖାୟ ୟଥୋଗ୍ରଂ ପୌରୁଷଂ ମମ ॥ 24 ॥
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଂତେ ପ୍ରଜାପାଲ୍ୟମନଂତରମ୍ ।
ଆର୍ୟପୁତ୍ରାଃ କରିଷ୍ୟଂତି ଵନଵାସଂ ଗତେ ତ୍ଵୟି ॥ 25 ॥
ପୂର୍ଵଂ ରାଜର୍ଷିଵୃତ୍ତ୍ୟା ହି ଵନଵାସୋ ଵିଧୀୟତେ ।
ପ୍ରଜା ନିକ୍ଷିପ୍ୟ ପୁତ୍ରେଷୁ ପୁତ୍ରଵତ୍ପରିପାଲନେ ॥ 26 ॥
ସ ଚେଦ୍ରାଜନ୍ୟନେକାଗ୍ରେ ରାଜ୍ୟଵିଭ୍ରମଶଂକୟା ।
ନୈଵମିଚ୍ଛସି ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ ରାଜ୍ୟଂ ରାମ ତ୍ଵମାତ୍ମନି ॥ 27 ॥
ପ୍ରତିଜାନେ ଚ ତେ ଵୀର ମାଽଭୂଵଂ ଵୀରଲୋକଭାକ୍ ।
ରାଜ୍ୟଂ ଚ ତଵ ରକ୍ଷେୟମହଂ ଵେଲେଵ ସାଗରମ୍ ॥ 28 ॥
ମଂଗଲୈରଭିଷିଂଚସ୍ଵ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଵ୍ୟାପୃତୋ ଭଵ ।
ଅହମେକୋ ମହୀପାଲାନଲଂ ଵାରୟିତୁଂ ବଲାତ୍ ॥ 29 ॥
ନ ଶୋଭାର୍ଥାଵିମୌ ବାହୂ ନ ଧନୁର୍ଭୂଷଣାୟ ମେ ।
ନାଽସିରାବଂଧନାର୍ଥାୟ ନ ଶରାସ୍ତଂଭହେତଵଃ ॥ 30 ॥
ଅମିତ୍ରଦମନାର୍ଥଂ ମେ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟୟମ୍ ।
ନ ଚାହଂ କାମୟେଽତ୍ୟର୍ଥଂ ୟସ୍ସ୍ୟାଚ୍ଛତ୍ରୁର୍ମତୋ ମମ ॥ 31 ॥
ଅସିନା ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରେଣ ଵିଦ୍ୟୁଚ୍ଚଲିତଵର୍ଚସା ।
ପ୍ରଗୃହୀତେନ ଵୈ ଶତ୍ରୁଂ ଵଜ୍ରିଣଂ ଵା ନ କଲ୍ପୟେ ॥ 32 ॥
ଖଡ୍ଗନିଷ୍ପେଷନିଷ୍ପିଷ୍ଟୈର୍ଗହନା ଦୁଶ୍ଚରା ଚ ମେ ।
ହସ୍ତ୍ୟଶ୍ଵନରହସ୍ତୋରୁଶିରୋଭିର୍ଭଵିତା ମହୀ ॥ 33 ॥
ଖଡ୍ଗଧାରାହତା ମେଽଦ୍ୟ ଦୀପ୍ୟମାନା ଇଵାଦ୍ରୟଃ ।
ପତିଷ୍ୟଂତି ଦ୍ଵିପା ଭୂମୌ ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ୟୁତଃ ॥ 34 ॥
ବଦ୍ଧଗୋଧାଂଗୁଲିତ୍ରାଣେ ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନେ ।
କଥଂ ପୁରୁଷମାନୀ ସ୍ୟାତ୍ପୁରୁଷାଣାଂ ମୟି ସ୍ଥିତେ ॥ 35 ॥
ବହୁଭିଶ୍ଚୈକମତ୍ୟସ୍ୟନ୍ନେକେନ ଚ ବହୂନ୍ଜନାନ୍ ।
ଵିନିୟୋକ୍ଷ୍ୟାମ୍ୟହଂ ବାଣାନ୍ନୃଵାଜିଗଜମର୍ମସୁ ॥ 36 ॥
ଅଦ୍ୟ ମେଽସ୍ତ୍ରପ୍ରଭାଵସ୍ୟ ପ୍ରଭାଵଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ୟତି ।
ରାଜ୍ଞଶ୍ଚାପ୍ରଭୁତାଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଭୁତ୍ଵଂ ତଵ ଚ ପ୍ରଭୋଃ ॥ 37 ॥
ଅଦ୍ୟ ଚଂଦନସାରସ୍ୟ କେୟୂରାମୋକ୍ଷଣସ୍ୟ ଚ ।
ଵସୂନାଂ ଚ ଵିମୋକ୍ଷସ୍ୟ ସୁହୃଦାଂ ପାଲନସ୍ୟ ଚ ॥ 38 ॥
ଅନୁରୂପାଵିମୌ ବାହୂ ରାମ କର୍ମ କରିଷ୍ୟତଃ ।
ଅଭିଷେଚନଵିଘ୍ନସ୍ୟ କର୍ତୃଣାଂ ତେ ନିଵାରଣେ ॥ 39 ॥
ବ୍ରଵୀହି କୋଽଦ୍ୟୈଵ ମୟା ଵିୟୁଜ୍ୟତାଂ ତଵା ସୁହୃତ୍ପ୍ରାଣୟଶସ୍ସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ ।
ୟଥା ତଵେୟଂ ଵସୁଧା ଵଶେ ଭଵେ ତ୍ତଥୈଵ ମାଂ ଶାଧି ତଵାସ୍ମି କିଂକରଃ ॥ 40 ॥
ଵିମୃଜ୍ୟ ବାଷ୍ପଂ ପରିସାଂତ୍ଵ୍ୟଚାସକୃତ୍ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାଘଵଵଂଶଵର୍ଧନଃ ।
ଉଵାଚ ପିତ୍ର୍ୟେ ଵଚନେ ଵ୍ୟଵସ୍ଥିତଂ ନିବୋଧ ମାମେଷ ହି ସୌମ୍ୟ ସତ୍ପଥଃ ॥ 41 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ତ୍ରୟୋଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
