શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ત્રયોવિંશસ્સર્ગઃ ।
ઇતિ બ્રુવતિ રામે તુ લક્ષ્મણોઽધશ્શિરા મુહુઃ ।
શ્રૃત્વા મધ્યં જગામેવ મનસા દુઃખહર્ષયોઃ ॥ 1 ॥
તદા તુ બધ્દ્વા ભ્રુકુટીં ભ્રુવોર્મધ્યે નરર્ષભઃ ।
નિશશ્વાસ મહાસર્પો બિલસ્થ ઇવ રોષિતઃ ॥ 2 ॥
તસ્ય દુષ્પ્રતિવીક્ષં તદ્ભ્રુકુટીસહિતં તદા ।
બભૌ ક્રુદ્ધસ્ય સિંહસ્ય મુખસ્ય સદૃશં મુખમ્ ॥ 3 ॥
અગ્રહસ્તં વિધુન્વંસ્તુ હસ્તી હસ્તમિવાત્મનઃ ।
તિર્યગૂર્ધ્વં શરીરે ચ પાતયિત્વા શિરોધરામ્ ॥ 4 ॥
અગ્રાક્ષ્ણા વીક્ષમાણસ્તુ તિર્યગ્ભ્રાતરમબ્રવીત્ ।
અસ્થાને સંભ્રમો યસ્ય જાતો વૈ સુમહાનયમ્ ॥ 5 ॥
ધર્મદોષ પ્રસંગેન લોકસ્યાનતિશંકયા ।
કથંહ્યેતદસંભ્રાંતસ્ત્વદ્વિધો વક્તુમર્હતિ ॥ 6 ॥
યથા દૈવમશૌડીરં શૌંડીર ક્ષત્રિયર્ષભ ।
કિન્નામ કૃપણં દૈવમશક્તમભિશંસસિ ॥ 7 ॥
પાપયોસ્તે કથં નામ તયોશ્શંકા ન વિદ્યતે ।
સંતિ ધર્મોપધા શ્લક્ષ્ણાઃ ધર્માત્મન્કિં ન બુધ્યસે ॥ 8 ॥
તયોસ્સુચરિતં સ્વાર્થં શાઠ્યાત્પરિજિહીર્ષતોઃ ।
યદિ નૈવં વ્યવસિતં સ્યાદ્ધિ પ્રાગેવ રાઘવ ॥ 9 ॥
તયોઃ પ્રાગેવ દત્તશ્ચ સ્યાદ્વરઃ પ્રકૃતશ્ચ સઃ ।
લોકવિદ્વિષ્ટમારબ્ધં ત્વદન્યસ્યાભિષેચનમ્ ।
નોત્સહે સહિતું વીર તત્ર મે ક્ષંતુમર્હસિ ॥ 10 ॥
યેનેય માગતા દ્વૈધં તવ બુદ્ધિર્મહામતે ।
સ હિ ધર્મો મમ દ્વેષ્યઃ પ્રસંગાદ્યસ્ય મુહ્યસિ ॥ 11 ॥
કથં ત્વં કર્મણા શક્તઃ કૈકેયીવશવર્તિનઃ ।
કરિષ્યસિ પિતુર્વાક્યમધર્મિષ્ઠં વિગર્હિતમ્ ॥ 12 ॥
યદ્યયં કિલ્બિષાદ્ભેદઃ કૃતોઽપ્યેવં ન ગૃહ્યતે ।
જાયતે તત્ર મે દુઃખં ધર્મસંગશ્ચ ગર્હિતઃ ॥ 13 ॥
મનસાઽપિ કથં કામં કુર્યાસ્ત્વં કામવૃત્તયોઃ ।
તયોસ્ત્વહિતયોર્નિત્યં શત્ર્વોઃ પિત્રભિધાનયોઃ ॥ 14 ॥
યદ્યપિ પ્રતિપત્તિસ્તે દૈવી ચાપિ તયોર્મતમ્ ।
તથાપ્યુપેક્ષણીયં તે ન મે તદપિ રોચતે ॥ 15 ॥
વિક્લબો વીર્યહીનો યસ્સ દૈવમનુવર્તતે ।
વીરાસ્સંભાવિતાત્માનો ન દૈવં પર્યુપાસતે ॥ 16 ॥
દૈવં પુરુષકારેણ યઃ સમર્થઃ પ્રબાધિતુમ્ ।
ન દૈવેન વિપન્નાર્થઃ પુરુષસ્સોઽવસીદતિ ॥ 17 ॥
દ્રક્ષ્યંતિ ત્વદ્ય દૈવસ્ય પૌરુષં પુરુષસ્ય ચ ।
દૈવમાનુષયોરદ્ય વ્યક્તા વ્યક્તિર્ભવિષ્યતિ ॥ 18 ॥
અદ્ય મત્પૌરુષહતં દૈવં દ્રક્ષ્યંતિ વૈ જનાઃ ।
યદ્દૈવાદાહતં તેઽદ્ય દૃષ્ટં રાજ્યાભિષેચનમ્ ॥ 19 ॥
અત્યંકુશમિવોદ્દામં ગજં મદબલોદ્ધતમ્ ।
પ્રધાવિતમહં દૈવં પૌરુષેણ નિવર્તયે ॥ 20 ॥
લોકપાલાસ્સમસ્તા સ્તે નાદ્ય રામાભિષેચનમ્ ।
ન ચ કૃત્સ્નાસ્ત્રયો લોકા વિહન્યુઃ કિં પુનઃ પિતા ॥ 21 ॥
યૈર્નિવાસસ્તવારણ્યે મિથો રાજન્સમર્થિતઃ ।
અરણ્યે તે નિવત્સ્યંતિ ચતુર્દશ સમાસ્તથા ॥ 22 ॥
અહં તદાશાં છેત્સ્યામિ પિતુસ્તસ્યાશ્ચ યા તવ ।
અભિષેકવિઘાતેન પુત્રરાજ્યાય વર્તતે ॥ 23 ॥
મદ્બલેન વિરુદ્ધાય ન સ્યાદ્દૈવબલં તથા ।
પ્રભવિષ્યતિ દુઃખાય યથોગ્રં પૌરુષં મમ ॥ 24 ॥
ઊર્ધ્વં વર્ષસહસ્રાંતે પ્રજાપાલ્યમનંતરમ્ ।
આર્યપુત્રાઃ કરિષ્યંતિ વનવાસં ગતે ત્વયિ ॥ 25 ॥
પૂર્વં રાજર્ષિવૃત્ત્યા હિ વનવાસો વિધીયતે ।
પ્રજા નિક્ષિપ્ય પુત્રેષુ પુત્રવત્પરિપાલને ॥ 26 ॥
સ ચેદ્રાજન્યનેકાગ્રે રાજ્યવિભ્રમશંકયા ।
નૈવમિચ્છસિ ધર્માત્મન્ રાજ્યં રામ ત્વમાત્મનિ ॥ 27 ॥
પ્રતિજાને ચ તે વીર માઽભૂવં વીરલોકભાક્ ।
રાજ્યં ચ તવ રક્ષેયમહં વેલેવ સાગરમ્ ॥ 28 ॥
મંગલૈરભિષિંચસ્વ તત્ર ત્વં વ્યાપૃતો ભવ ।
અહમેકો મહીપાલાનલં વારયિતું બલાત્ ॥ 29 ॥
ન શોભાર્થાવિમૌ બાહૂ ન ધનુર્ભૂષણાય મે ।
નાઽસિરાબંધનાર્થાય ન શરાસ્તંભહેતવઃ ॥ 30 ॥
અમિત્રદમનાર્થં મે સર્વમેતચ્ચતુષ્ટયમ્ ।
ન ચાહં કામયેઽત્યર્થં યસ્સ્યાચ્છત્રુર્મતો મમ ॥ 31 ॥
અસિના તીક્ષ્ણધારેણ વિદ્યુચ્ચલિતવર્ચસા ।
પ્રગૃહીતેન વૈ શત્રું વજ્રિણં વા ન કલ્પયે ॥ 32 ॥
ખડ્ગનિષ્પેષનિષ્પિષ્ટૈર્ગહના દુશ્ચરા ચ મે ।
હસ્ત્યશ્વનરહસ્તોરુશિરોભિર્ભવિતા મહી ॥ 33 ॥
ખડ્ગધારાહતા મેઽદ્ય દીપ્યમાના ઇવાદ્રયઃ ।
પતિષ્યંતિ દ્વિપા ભૂમૌ મેઘા ઇવ સવિદ્યુતઃ ॥ 34 ॥
બદ્ધગોધાંગુલિત્રાણે પ્રગૃહીતશરાસને ।
કથં પુરુષમાની સ્યાત્પુરુષાણાં મયિ સ્થિતે ॥ 35 ॥
બહુભિશ્ચૈકમત્યસ્યન્નેકેન ચ બહૂન્જનાન્ ।
વિનિયોક્ષ્યામ્યહં બાણાન્નૃવાજિગજમર્મસુ ॥ 36 ॥
અદ્ય મેઽસ્ત્રપ્રભાવસ્ય પ્રભાવઃ પ્રભવિષ્યતિ ।
રાજ્ઞશ્ચાપ્રભુતાં કર્તું પ્રભુત્વં તવ ચ પ્રભોઃ ॥ 37 ॥
અદ્ય ચંદનસારસ્ય કેયૂરામોક્ષણસ્ય ચ ।
વસૂનાં ચ વિમોક્ષસ્ય સુહૃદાં પાલનસ્ય ચ ॥ 38 ॥
અનુરૂપાવિમૌ બાહૂ રામ કર્મ કરિષ્યતઃ ।
અભિષેચનવિઘ્નસ્ય કર્તૃણાં તે નિવારણે ॥ 39 ॥
બ્રવીહિ કોઽદ્યૈવ મયા વિયુજ્યતાં તવા સુહૃત્પ્રાણયશસ્સુહૃજ્જનૈઃ ।
યથા તવેયં વસુધા વશે ભવે ત્તથૈવ માં શાધિ તવાસ્મિ કિંકરઃ ॥ 40 ॥
વિમૃજ્ય બાષ્પં પરિસાંત્વ્યચાસકૃત્ સ લક્ષ્મણં રાઘવવંશવર્ધનઃ ।
ઉવાચ પિત્ર્યે વચને વ્યવસ્થિતં નિબોધ મામેષ હિ સૌમ્ય સત્પથઃ ॥ 41 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ત્રયોવિંશસ્સર્ગઃ ॥
