શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ અષ્ટમસ્સર્ગઃ ।
મંથરા ત્વભ્યસૂયૈનામુત્સૃજ્યાભરણં ચ તત્ ।
ઉવાચેદં તતો વાક્યં કોપદુઃખસમન્વિતા ॥ 1 ॥
હર્ષં કિમિદમસ્થાને કૃતવત્યસિ બાલિશે ।
શોકસાગરમધ્યસ્થમાત્માનં નાવબુધ્યસે ॥ 2 ॥
મનસા પ્રહસામિ ત્વાં દેવિ દુઃખાર્દિતા સતી ।
યચ્છોચિતવ્યે હૃષ્ટાઽસિ પ્રાપ્યેદં વ્યસનં મહત્ ॥ 3 ॥
શોચામિ દુર્મતિત્વં તે કા હિ પ્રાજ્ઞા પ્રહર્ષયેત્ ।
અરેસ્સપત્નીપુત્રસ્ય વૃદ્ધિં મૃત્યોરિવાગતામ્ ॥ 4 ॥
ભરતાદેવ રામસ્ય રાજ્યસાધારણાદ્ભયમ્ ।
તદ્વિચિંત્ય વિષણ્ણાઽસ્મિ ભયં ભીતાઽદ્ધિ જાયતે ॥ 5 ॥
લક્ષ્મણો હિ મહેષ્વાસો રામં સર્વાત્મના ગતઃ ।
શત્રુઘ્નશ્ચાપિ ભરતં કાકુત્સ્થં લક્ષ્મણો યથા ॥ 6 ॥
પ્રત્યાસન્નક્રમેણાપિ ભરતસ્યૈવ ભામિનિ ।
રાજ્યક્રમો વિપ્રકૃષ્ટસ્તયોસ્તાવત્કનીયસોઃ ॥ 7 ॥
વિદુષઃ ક્ષત્રચારિત્રે પ્રાજ્ઞસ્ય પ્રાપ્તકારિણઃ ।
ભયાત્પ્રવેપે રામસ્ય ચિંતયંતી તવાત્મજમ્ ॥ 8 ॥
સુભગા ખલુ કૌશલ્યા યસ્યાઃ પુત્રોઽભિષેક્ષ્યતે ।
યૌવરાજ્યેન મહતા શ્વઃ પુષ્યેણ દ્વિજોત્તમૈઃ ॥ 9 ॥
પ્રાપ્તાં સુમહતીં પ્રીતિં પ્રતીતાં તાં હતદ્વિષમ્ ।
ઉપસ્થાસ્યસિ કૌસલ્યાં દાસીવ ત્ત્વં કૃતાંજલિઃ ॥ 10 ॥
એવં ચેત્ત્વં સહાસ્માભિસ્તસ્યાઃ પ્રેષ્યા ભવિષ્યસિ ।
પુત્રશ્ચ તવ રામસ્ય પ્રેષ્યભાવં ગમિષ્યતિ ॥ 11 ॥
હૃષ્ટાઃ ખલુ ભવિષ્યંતિ રામસ્ય પરમાસ્સ્ત્રિયઃ ।
અપ્રહૃષ્ટા ભવિષ્યંતિ સ્નુષાસ્તે ભરતક્ષયે ॥ 12 ॥
તાં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતાં બ્રુવંતીં મંથરાં તતઃ ।
રામસ્યૈવ ગુણાંદેવી કૈકેયી પ્રશશંસ હ ॥ 13 ॥
ધર્મજ્ઞો ગુરુભિર્દાંતઃ કૃતજ્ઞસ્સત્યવાક્છુચિઃ ।
રામો રાજ્ઞ સ્સુતો જ્યેષ્ઠો યૌવરાજ્યમતોઽર્હતિ ॥ 14 ॥
ભ્રાતૃન્ભૃત્યાંશ્ચ દીર્ઘાયુઃ પિતૃવત્પાલયિષ્યતિ ।
સંતપ્સ્યસે કથં કુબ્જે શ્રુત્વા રામાભિષેચનમ્ ॥ 15 ॥
ભરતશ્ચાપિ રામસ્ય ધ્રુવં વર્ષશતાત્પરમ્ ।
પિતૃપૈતામહં રાજ્યમવાપ્તા પુરુષર્ષભઃ ॥ 16 ॥
સા ત્વમભ્યુદયે પ્રાપ્તે વર્તમાને ચ મંથરે ।
ભવિષ્યતિ ચ કલ્યાણે કિમર્થં પરિતપ્યસે ॥ 17 ॥
યથા મે ભરતો માન્યસ્તથા ભૂયોઽપિ રાઘવઃ ।
કૌશલ્યાતોઽતિરિક્તં ચ સોઽનુશુશ્રૂષતે હિ મામ્ ॥ 18 ॥
રાજ્યં યદિ હિ રામસ્ય ભરતસ્યાપિ તત્તદા ।
મન્યતે હિ યથાત્માનં તથા ભ્રાતૃંશ્ચ રાઘવઃ ॥ 19 ॥
કૈકેયીવચનં શ્રુત્વા મંથરા ભૃશદુઃખિતા ।
દીર્ઘમુષ્ણં ચ વિનિશ્વસ્ય કૈકેયીમિદમબ્રવીત્ ॥ 20 ॥
અનર્થદર્શિની મૌર્ખ્યાન્નાત્માનમવબુધ્યસે ।
શોકવ્યસનવિસ્તીર્ણે મજ્જંતી દુઃખસાગરે ॥ 21 ॥
ભવિતા રાઘવો રાજા રાઘવસ્યાનુ યસ્સુતઃ ।
રાજવંશાત્તુ કૈકેયિ ભરતઃપરિહાસ્યતે ॥ 22 ॥
ન હિ રાજ્ઞસ્સુતા સ્સર્વે રાજ્યે તિષ્ઠંતિ ભામિનિ ।
સ્થાપ્યમાનેષુ સર્વેષુ સુમહાનનયો ભવેત્ ॥ 23 ॥
તસ્માજ્જ્યેષ્ઠે હિ કૈકેયિ રાજ્યતંત્રાણિ પાર્થિવાઃ ।
સ્થાપયંત્યનવદ્યાંગિ ગુણવત્સ્વિતરેષ્વપિ ॥ 24 ॥
અસાવત્યંતનિર્ભગ્નસ્તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ ।
અનાથવત્સુખેભ્યશ્ચ રાજવંશાચ્ચ વત્સલે ॥ 25 ॥
સાઽહં ત્વદર્થે સંપ્રાપ્તા ત્વં તુ માં નાવબુદ્ધ્યસે ।
સપત્નિ વૃદ્ધૌ યા મે ત્વં પ્રદેયં દાતુમિચ્છસિ ॥ 26 ॥
ધ્રુવં તુ ભરતં રામઃ પ્રાપ્ય રાજ્યમકંટકમ્ ।
દેશાંતરં વા નયિતા લોકાંતરમથાઽપિ વા ॥ 27 ॥
બાલ એવ હિ માતુલ્યં ભરતો નાયિતસ્ત્વયા ।
સન્નિકર્ષાચ્ચ સૌહાર્દં જાયતે સ્થાવરેષ્વપિ ॥ 28 ॥
ભરતસ્યાપ્યનુવશશ્શત્રુઘ્નોઽપિ સમં ગતઃ ।
લક્ષ્મણો હિ યથા રામં તથાઽસૌ ભરતં ગતઃ ॥ 29 ॥
શ્રૂયતે હિ દ્રુમઃ કશ્ચિચ્છેત્તવ્યો વનજીવિભિઃ ।
સન્નિકર્ષાદિષીકાભિર્મોચિતઃ પરમાદ્ભયાત્ ॥ 30 ॥
ગોપ્તા હિ રામં સૌમિત્રિર્લક્ષ્મણં ચાપિ રાઘવઃ ।
અશ્વિનોરિવ સૌભ્રાત્રં તયોર્લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ॥ 31 ॥
તસ્માન્ન લક્ષ્મણે રામઃ પાપં કિંચિત્કરિષ્યતિ ।
રામસ્તુ ભરતે પાપં કુર્યાદિતિ ન સંશયઃ ॥ 32 ॥
તસ્માદ્રાજગૃહાદેવ વનં ગચ્છતુ તે સુતઃ ।
એતદ્ધિ રોચતે મહ્યં ભૃશં ચાપિ હિતં તવ ॥ 33 ॥
એવં તે જ્ઞાતિપક્ષસ્ય શ્રેયશ્ચૈવ ભવિષ્યતિ ।
યદિ ચેદ્ભરતો ધર્માત્પિત્ર્યં રાજ્યમવાપ્સ્યસિ ॥ 34 ॥
સ તે સુખોચિતો બાલો રામસ્ય સહજો રિપુઃ ।
સમૃદ્ધાર્થસ્ય નષ્ટાર્થો જીવિષ્યતિ કથં વશે ॥ 35 ॥
અભિદ્રુતમિવારણ્યે સિંહેન ગજયૂથપમ્ ।
પ્રચ્છાદ્યમાનં રામેણ ભરતં ત્રાતુમર્હસિ ॥ 36 ॥
દર્પાન્નિરાકૃતા પૂર્વં ત્વયા સૌભાગ્યવત્તયા ।
રામમાતા સપત્ની તે કથં વૈરં ન શાતયેત્ ॥ 37 ॥
યદા હિ રામઃ પૃથિવીમવાપ્સ્યતિ પ્રભૂતરત્નાકરશૈલપત્તનામ્ ।
તદા ગમિષ્યસ્યશુભં પરાભવં સહૈવ દીના ભરતેન ભામિનિ ॥ 38 ॥
યદા હિ રામઃ પૃથિવીમવાપ્સ્યતિ ધ્રુવં પ્રણષ્ટો ભરતો ભવિષ્યતિ ।
અતો હિ સંચિંતય રાજ્યમાત્મજે પરસ્ય ચૈવાદ્ય વિવાસકારણમ્ ॥ 39 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે અષ્ટમસ્સર્ગઃ ॥
