ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ അഷ്ടമസ്സര്ഗഃ ।
മംഥരാ ത്വഭ്യസൂയൈനാമുത്സൃജ്യാഭരണം ച തത് ।
ഉവാചേദം തതോ വാക്യം കോപദുഃഖസമന്വിതാ ॥ 1 ॥
ഹര്ഷം കിമിദമസ്ഥാനേ കൃതവത്യസി ബാലിശേ ।
ശോകസാഗരമധ്യസ്ഥമാത്മാനം നാവബുധ്യസേ ॥ 2 ॥
മനസാ പ്രഹസാമി ത്വാം ദേവി ദുഃഖാര്ദിതാ സതീ ।
യച്ഛോചിതവ്യേ ഹൃഷ്ടാഽസി പ്രാപ്യേദം വ്യസനം മഹത് ॥ 3 ॥
ശോചാമി ദുര്മതിത്വം തേ കാ ഹി പ്രാജ്ഞാ പ്രഹര്ഷയേത് ।
അരേസ്സപത്നീപുത്രസ്യ വൃദ്ധിം മൃത്യോരിവാഗതാമ് ॥ 4 ॥
ഭരതാദേവ രാമസ്യ രാജ്യസാധാരണാദ്ഭയമ് ।
തദ്വിചിംത്യ വിഷണ്ണാഽസ്മി ഭയം ഭീതാഽദ്ധി ജായതേ ॥ 5 ॥
ലക്ഷ്മണോ ഹി മഹേഷ്വാസോ രാമം സർവാത്മനാ ഗതഃ ।
ശത്രുഘ്നശ്ചാപി ഭരതം കാകുത്സ്ഥം ലക്ഷ്മണോ യഥാ ॥ 6 ॥
പ്രത്യാസന്നക്രമേണാപി ഭരതസ്യൈവ ഭാമിനി ।
രാജ്യക്രമോ വിപ്രകൃഷ്ടസ്തയോസ്താവത്കനീയസോഃ ॥ 7 ॥
വിദുഷഃ ക്ഷത്രചാരിത്രേ പ്രാജ്ഞസ്യ പ്രാപ്തകാരിണഃ ।
ഭയാത്പ്രവേപേ രാമസ്യ ചിംതയംതീ തവാത്മജമ് ॥ 8 ॥
സുഭഗാ ഖലു കൌശല്യാ യസ്യാഃ പുത്രോഽഭിഷേക്ഷ്യതേ ।
യൌവരാജ്യേന മഹതാ ശ്വഃ പുഷ്യേണ ദ്വിജോത്തമൈഃ ॥ 9 ॥
പ്രാപ്താം സുമഹതീം പ്രീതിം പ്രതീതാം താം ഹതദ്വിഷമ് ।
ഉപസ്ഥാസ്യസി കൌസല്യാം ദാസീവ ത്ത്വം കൃതാംജലിഃ ॥ 10 ॥
ഏവം ചേത്ത്വം സഹാസ്മാഭിസ്തസ്യാഃ പ്രേഷ്യാ ഭവിഷ്യസി ।
പുത്രശ്ച തവ രാമസ്യ പ്രേഷ്യഭാവം ഗമിഷ്യതി ॥ 11 ॥
ഹൃഷ്ടാഃ ഖലു ഭവിഷ്യംതി രാമസ്യ പരമാസ്സ്ത്രിയഃ ।
അപ്രഹൃഷ്ടാ ഭവിഷ്യംതി സ്നുഷാസ്തേ ഭരതക്ഷയേ ॥ 12 ॥
താം ദൃഷ്ട്വാ പരമപ്രീതാം ബ്രുവംതീം മംഥരാം തതഃ ।
രാമസ്യൈവ ഗുണാംദേവീ കൈകേയീ പ്രശശംസ ഹ ॥ 13 ॥
ധര്മജ്ഞോ ഗുരുഭിര്ദാംതഃ കൃതജ്ഞസ്സത്യവാക്ഛുചിഃ ।
രാമോ രാജ്ഞ സ്സുതോ ജ്യേഷ്ഠോ യൌവരാജ്യമതോഽര്ഹതി ॥ 14 ॥
ഭ്രാതൃന്ഭൃത്യാംശ്ച ദീര്ഘായുഃ പിതൃവത്പാലയിഷ്യതി ।
സംതപ്സ്യസേ കഥം കുബ്ജേ ശ്രുത്വാ രാമാഭിഷേചനമ് ॥ 15 ॥
ഭരതശ്ചാപി രാമസ്യ ധ്രുവം വര്ഷശതാത്പരമ് ।
പിതൃപൈതാമഹം രാജ്യമവാപ്താ പുരുഷര്ഷഭഃ ॥ 16 ॥
സാ ത്വമഭ്യുദയേ പ്രാപ്തേ വര്തമാനേ ച മംഥരേ ।
ഭവിഷ്യതി ച കല്യാണേ കിമര്ഥം പരിതപ്യസേ ॥ 17 ॥
യഥാ മേ ഭരതോ മാന്യസ്തഥാ ഭൂയോഽപി രാഘവഃ ।
കൌശല്യാതോഽതിരിക്തം ച സോഽനുശുശ്രൂഷതേ ഹി മാമ് ॥ 18 ॥
രാജ്യം യദി ഹി രാമസ്യ ഭരതസ്യാപി തത്തദാ ।
മന്യതേ ഹി യഥാത്മാനം തഥാ ഭ്രാതൃംശ്ച രാഘവഃ ॥ 19 ॥
കൈകേയീവചനം ശ്രുത്വാ മംഥരാ ഭൃശദുഃഖിതാ ।
ദീര്ഘമുഷ്ണം ച വിനിശ്വസ്യ കൈകേയീമിദമബ്രവീത് ॥ 20 ॥
അനര്ഥദര്ശിനീ മൌര്ഖ്യാന്നാത്മാനമവബുധ്യസേ ।
ശോകവ്യസനവിസ്തീര്ണേ മജ്ജംതീ ദുഃഖസാഗരേ ॥ 21 ॥
ഭവിതാ രാഘവോ രാജാ രാഘവസ്യാനു യസ്സുതഃ ।
രാജവംശാത്തു കൈകേയി ഭരതഃപരിഹാസ്യതേ ॥ 22 ॥
ന ഹി രാജ്ഞസ്സുതാ സ്സർവേ രാജ്യേ തിഷ്ഠംതി ഭാമിനി ।
സ്ഥാപ്യമാനേഷു സർവേഷു സുമഹാനനയോ ഭവേത് ॥ 23 ॥
തസ്മാജ്ജ്യേഷ്ഠേ ഹി കൈകേയി രാജ്യതംത്രാണി പാര്ഥിവാഃ ।
സ്ഥാപയംത്യനവദ്യാംഗി ഗുണവത്സ്വിതരേഷ്വപി ॥ 24 ॥
അസാവത്യംതനിര്ഭഗ്നസ്തവ പുത്രോ ഭവിഷ്യതി ।
അനാഥവത്സുഖേഭ്യശ്ച രാജവംശാച്ച വത്സലേ ॥ 25 ॥
സാഽഹം ത്വദര്ഥേ സംപ്രാപ്താ ത്വം തു മാം നാവബുദ്ധ്യസേ ।
സപത്നി വൃദ്ധൌ യാ മേ ത്വം പ്രദേയം ദാതുമിച്ഛസി ॥ 26 ॥
ധ്രുവം തു ഭരതം രാമഃ പ്രാപ്യ രാജ്യമകംടകമ് ।
ദേശാംതരം വാ നയിതാ ലോകാംതരമഥാഽപി വാ ॥ 27 ॥
ബാല ഏവ ഹി മാതുല്യം ഭരതോ നായിതസ്ത്വയാ ।
സന്നികര്ഷാച്ച സൌഹാര്ദം ജായതേ സ്ഥാവരേഷ്വപി ॥ 28 ॥
ഭരതസ്യാപ്യനുവശശ്ശത്രുഘ്നോഽപി സമം ഗതഃ ।
ലക്ഷ്മണോ ഹി യഥാ രാമം തഥാഽസൌ ഭരതം ഗതഃ ॥ 29 ॥
ശ്രൂയതേ ഹി ദ്രുമഃ കശ്ചിച്ഛേത്തവ്യോ വനജീവിഭിഃ ।
സന്നികര്ഷാദിഷീകാഭിര്മോചിതഃ പരമാദ്ഭയാത് ॥ 30 ॥
ഗോപ്താ ഹി രാമം സൌമിത്രിര്ലക്ഷ്മണം ചാപി രാഘവഃ ।
അശ്വിനോരിവ സൌഭ്രാത്രം തയോര്ലോകേഷു വിശ്രുതമ് ॥ 31 ॥
തസ്മാന്ന ലക്ഷ്മണേ രാമഃ പാപം കിംചിത്കരിഷ്യതി ।
രാമസ്തു ഭരതേ പാപം കുര്യാദിതി ന സംശയഃ ॥ 32 ॥
തസ്മാദ്രാജഗൃഹാദേവ വനം ഗച്ഛതു തേ സുതഃ ।
ഏതദ്ധി രോചതേ മഹ്യം ഭൃശം ചാപി ഹിതം തവ ॥ 33 ॥
ഏവം തേ ജ്ഞാതിപക്ഷസ്യ ശ്രേയശ്ചൈവ ഭവിഷ്യതി ।
യദി ചേദ്ഭരതോ ധര്മാത്പിത്ര്യം രാജ്യമവാപ്സ്യസി ॥ 34 ॥
സ തേ സുഖോചിതോ ബാലോ രാമസ്യ സഹജോ രിപുഃ ।
സമൃദ്ധാര്ഥസ്യ നഷ്ടാര്ഥോ ജീവിഷ്യതി കഥം വശേ ॥ 35 ॥
അഭിദ്രുതമിവാരണ്യേ സിംഹേന ഗജയൂഥപമ് ।
പ്രച്ഛാദ്യമാനം രാമേണ ഭരതം ത്രാതുമര്ഹസി ॥ 36 ॥
ദര്പാന്നിരാകൃതാ പൂർവം ത്വയാ സൌഭാഗ്യവത്തയാ ।
രാമമാതാ സപത്നീ തേ കഥം വൈരം ന ശാതയേത് ॥ 37 ॥
യദാ ഹി രാമഃ പൃഥിവീമവാപ്സ്യതി പ്രഭൂതരത്നാകരശൈലപത്തനാമ് ।
തദാ ഗമിഷ്യസ്യശുഭം പരാഭവം സഹൈവ ദീനാ ഭരതേന ഭാമിനി ॥ 38 ॥
യദാ ഹി രാമഃ പൃഥിവീമവാപ്സ്യതി ധ്രുവം പ്രണഷ്ടോ ഭരതോ ഭവിഷ്യതി ।
അതോ ഹി സംചിംതയ രാജ്യമാത്മജേ പരസ്യ ചൈവാദ്യ വിവാസകാരണമ് ॥ 39 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ അഷ്ടമസ്സര്ഗഃ ॥
