ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ମଂଥରା ତ୍ଵଭ୍ୟସୂୟୈନାମୁତ୍ସୃଜ୍ୟାଭରଣଂ ଚ ତତ୍ ।
ଉଵାଚେଦଂ ତତୋ ଵାକ୍ୟଂ କୋପଦୁଃଖସମନ୍ଵିତା ॥ 1 ॥
ହର୍ଷଂ କିମିଦମସ୍ଥାନେ କୃତଵତ୍ୟସି ବାଲିଶେ ।
ଶୋକସାଗରମଧ୍ୟସ୍ଥମାତ୍ମାନଂ ନାଵବୁଧ୍ୟସେ ॥ 2 ॥
ମନସା ପ୍ରହସାମି ତ୍ଵାଂ ଦେଵି ଦୁଃଖାର୍ଦିତା ସତୀ ।
ୟଚ୍ଛୋଚିତଵ୍ୟେ ହୃଷ୍ଟାଽସି ପ୍ରାପ୍ୟେଦଂ ଵ୍ୟସନଂ ମହତ୍ ॥ 3 ॥
ଶୋଚାମି ଦୁର୍ମତିତ୍ଵଂ ତେ କା ହି ପ୍ରାଜ୍ଞା ପ୍ରହର୍ଷୟେତ୍ ।
ଅରେସ୍ସପତ୍ନୀପୁତ୍ରସ୍ୟ ଵୃଦ୍ଧିଂ ମୃତ୍ୟୋରିଵାଗତାମ୍ ॥ 4 ॥
ଭରତାଦେଵ ରାମସ୍ୟ ରାଜ୍ୟସାଧାରଣାଦ୍ଭୟମ୍ ।
ତଦ୍ଵିଚିଂତ୍ୟ ଵିଷଣ୍ଣାଽସ୍ମି ଭୟଂ ଭୀତାଽଦ୍ଧି ଜାୟତେ ॥ 5 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ହି ମହେଷ୍ଵାସୋ ରାମଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଗତଃ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚାପି ଭରତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ୟଥା ॥ 6 ॥
ପ୍ରତ୍ୟାସନ୍ନକ୍ରମେଣାପି ଭରତସ୍ୟୈଵ ଭାମିନି ।
ରାଜ୍ୟକ୍ରମୋ ଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟସ୍ତୟୋସ୍ତାଵତ୍କନୀୟସୋଃ ॥ 7 ॥
ଵିଦୁଷଃ କ୍ଷତ୍ରଚାରିତ୍ରେ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତକାରିଣଃ ।
ଭୟାତ୍ପ୍ରଵେପେ ରାମସ୍ୟ ଚିଂତୟଂତୀ ତଵାତ୍ମଜମ୍ ॥ 8 ॥
ସୁଭଗା ଖଲୁ କୌଶଲ୍ୟା ୟସ୍ୟାଃ ପୁତ୍ରୋଽଭିଷେକ୍ଷ୍ୟତେ ।
ୟୌଵରାଜ୍ୟେନ ମହତା ଶ୍ଵଃ ପୁଷ୍ୟେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୈଃ ॥ 9 ॥
ପ୍ରାପ୍ତାଂ ସୁମହତୀଂ ପ୍ରୀତିଂ ପ୍ରତୀତାଂ ତାଂ ହତଦ୍ଵିଷମ୍ ।
ଉପସ୍ଥାସ୍ୟସି କୌସଲ୍ୟାଂ ଦାସୀଵ ତ୍ତ୍ଵଂ କୃତାଂଜଲିଃ ॥ 10 ॥
ଏଵଂ ଚେତ୍ତ୍ଵଂ ସହାସ୍ମାଭିସ୍ତସ୍ୟାଃ ପ୍ରେଷ୍ୟା ଭଵିଷ୍ୟସି ।
ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ତଵ ରାମସ୍ୟ ପ୍ରେଷ୍ୟଭାଵଂ ଗମିଷ୍ୟତି ॥ 11 ॥
ହୃଷ୍ଟାଃ ଖଲୁ ଭଵିଷ୍ୟଂତି ରାମସ୍ୟ ପରମାସ୍ସ୍ତ୍ରିୟଃ ।
ଅପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଭଵିଷ୍ୟଂତି ସ୍ନୁଷାସ୍ତେ ଭରତକ୍ଷୟେ ॥ 12 ॥
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମପ୍ରୀତାଂ ବ୍ରୁଵଂତୀଂ ମଂଥରାଂ ତତଃ ।
ରାମସ୍ୟୈଵ ଗୁଣାଂଦେଵୀ କୈକେୟୀ ପ୍ରଶଶଂସ ହ ॥ 13 ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଗୁରୁଭିର୍ଦାଂତଃ କୃତଜ୍ଞସ୍ସତ୍ୟଵାକ୍ଛୁଚିଃ ।
ରାମୋ ରାଜ୍ଞ ସ୍ସୁତୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠୋ ୟୌଵରାଜ୍ୟମତୋଽର୍ହତି ॥ 14 ॥
ଭ୍ରାତୃନ୍ଭୃତ୍ୟାଂଶ୍ଚ ଦୀର୍ଘାୟୁଃ ପିତୃଵତ୍ପାଲୟିଷ୍ୟତି ।
ସଂତପ୍ସ୍ୟସେ କଥଂ କୁବ୍ଜେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମାଭିଷେଚନମ୍ ॥ 15 ॥
ଭରତଶ୍ଚାପି ରାମସ୍ୟ ଧ୍ରୁଵଂ ଵର୍ଷଶତାତ୍ପରମ୍ ।
ପିତୃପୈତାମହଂ ରାଜ୍ୟମଵାପ୍ତା ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ॥ 16 ॥
ସା ତ୍ଵମଭ୍ୟୁଦୟେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵର୍ତମାନେ ଚ ମଂଥରେ ।
ଭଵିଷ୍ୟତି ଚ କଲ୍ୟାଣେ କିମର୍ଥଂ ପରିତପ୍ୟସେ ॥ 17 ॥
ୟଥା ମେ ଭରତୋ ମାନ୍ୟସ୍ତଥା ଭୂୟୋଽପି ରାଘଵଃ ।
କୌଶଲ୍ୟାତୋଽତିରିକ୍ତଂ ଚ ସୋଽନୁଶୁଶ୍ରୂଷତେ ହି ମାମ୍ ॥ 18 ॥
ରାଜ୍ୟଂ ୟଦି ହି ରାମସ୍ୟ ଭରତସ୍ୟାପି ତତ୍ତଦା ।
ମନ୍ୟତେ ହି ୟଥାତ୍ମାନଂ ତଥା ଭ୍ରାତୃଂଶ୍ଚ ରାଘଵଃ ॥ 19 ॥
କୈକେୟୀଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଂଥରା ଭୃଶଦୁଃଖିତା ।
ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଚ ଵିନିଶ୍ଵସ୍ୟ କୈକେୟୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 20 ॥
ଅନର୍ଥଦର୍ଶିନୀ ମୌର୍ଖ୍ୟାନ୍ନାତ୍ମାନମଵବୁଧ୍ୟସେ ।
ଶୋକଵ୍ୟସନଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ମଜ୍ଜଂତୀ ଦୁଃଖସାଗରେ ॥ 21 ॥
ଭଵିତା ରାଘଵୋ ରାଜା ରାଘଵସ୍ୟାନୁ ୟସ୍ସୁତଃ ।
ରାଜଵଂଶାତ୍ତୁ କୈକେୟି ଭରତଃପରିହାସ୍ୟତେ ॥ 22 ॥
ନ ହି ରାଜ୍ଞସ୍ସୁତା ସ୍ସର୍ଵେ ରାଜ୍ୟେ ତିଷ୍ଠଂତି ଭାମିନି ।
ସ୍ଥାପ୍ୟମାନେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସୁମହାନନୟୋ ଭଵେତ୍ ॥ 23 ॥
ତସ୍ମାଜ୍ଜ୍ୟେଷ୍ଠେ ହି କୈକେୟି ରାଜ୍ୟତଂତ୍ରାଣି ପାର୍ଥିଵାଃ ।
ସ୍ଥାପୟଂତ୍ୟନଵଦ୍ୟାଂଗି ଗୁଣଵତ୍ସ୍ଵିତରେଷ୍ଵପି ॥ 24 ॥
ଅସାଵତ୍ୟଂତନିର୍ଭଗ୍ନସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ୟତି ।
ଅନାଥଵତ୍ସୁଖେଭ୍ୟଶ୍ଚ ରାଜଵଂଶାଚ୍ଚ ଵତ୍ସଲେ ॥ 25 ॥
ସାଽହଂ ତ୍ଵଦର୍ଥେ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ତ୍ଵଂ ତୁ ମାଂ ନାଵବୁଦ୍ଧ୍ୟସେ ।
ସପତ୍ନି ଵୃଦ୍ଧୌ ୟା ମେ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଦେୟଂ ଦାତୁମିଚ୍ଛସି ॥ 26 ॥
ଧ୍ରୁଵଂ ତୁ ଭରତଂ ରାମଃ ପ୍ରାପ୍ୟ ରାଜ୍ୟମକଂଟକମ୍ ।
ଦେଶାଂତରଂ ଵା ନୟିତା ଲୋକାଂତରମଥାଽପି ଵା ॥ 27 ॥
ବାଲ ଏଵ ହି ମାତୁଲ୍ୟଂ ଭରତୋ ନାୟିତସ୍ତ୍ଵୟା ।
ସନ୍ନିକର୍ଷାଚ୍ଚ ସୌହାର୍ଦଂ ଜାୟତେ ସ୍ଥାଵରେଷ୍ଵପି ॥ 28 ॥
ଭରତସ୍ୟାପ୍ୟନୁଵଶଶ୍ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋଽପି ସମଂ ଗତଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ହି ୟଥା ରାମଂ ତଥାଽସୌ ଭରତଂ ଗତଃ ॥ 29 ॥
ଶ୍ରୂୟତେ ହି ଦ୍ରୁମଃ କଶ୍ଚିଚ୍ଛେତ୍ତଵ୍ୟୋ ଵନଜୀଵିଭିଃ ।
ସନ୍ନିକର୍ଷାଦିଷୀକାଭିର୍ମୋଚିତଃ ପରମାଦ୍ଭୟାତ୍ ॥ 30 ॥
ଗୋପ୍ତା ହି ରାମଂ ସୌମିତ୍ରିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାପି ରାଘଵଃ ।
ଅଶ୍ଵିନୋରିଵ ସୌଭ୍ରାତ୍ରଂ ତୟୋର୍ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ॥ 31 ॥
ତସ୍ମାନ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ରାମଃ ପାପଂ କିଂଚିତ୍କରିଷ୍ୟତି ।
ରାମସ୍ତୁ ଭରତେ ପାପଂ କୁର୍ୟାଦିତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ 32 ॥
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜଗୃହାଦେଵ ଵନଂ ଗଚ୍ଛତୁ ତେ ସୁତଃ ।
ଏତଦ୍ଧି ରୋଚତେ ମହ୍ୟଂ ଭୃଶଂ ଚାପି ହିତଂ ତଵ ॥ 33 ॥
ଏଵଂ ତେ ଜ୍ଞାତିପକ୍ଷସ୍ୟ ଶ୍ରେୟଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ୟତି ।
ୟଦି ଚେଦ୍ଭରତୋ ଧର୍ମାତ୍ପିତ୍ର୍ୟଂ ରାଜ୍ୟମଵାପ୍ସ୍ୟସି ॥ 34 ॥
ସ ତେ ସୁଖୋଚିତୋ ବାଲୋ ରାମସ୍ୟ ସହଜୋ ରିପୁଃ ।
ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥସ୍ୟ ନଷ୍ଟାର୍ଥୋ ଜୀଵିଷ୍ୟତି କଥଂ ଵଶେ ॥ 35 ॥
ଅଭିଦ୍ରୁତମିଵାରଣ୍ୟେ ସିଂହେନ ଗଜୟୂଥପମ୍ ।
ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ୟମାନଂ ରାମେଣ ଭରତଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ॥ 36 ॥
ଦର୍ପାନ୍ନିରାକୃତା ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵୟା ସୌଭାଗ୍ୟଵତ୍ତୟା ।
ରାମମାତା ସପତ୍ନୀ ତେ କଥଂ ଵୈରଂ ନ ଶାତୟେତ୍ ॥ 37 ॥
ୟଦା ହି ରାମଃ ପୃଥିଵୀମଵାପ୍ସ୍ୟତି ପ୍ରଭୂତରତ୍ନାକରଶୈଲପତ୍ତନାମ୍ ।
ତଦା ଗମିଷ୍ୟସ୍ୟଶୁଭଂ ପରାଭଵଂ ସହୈଵ ଦୀନା ଭରତେନ ଭାମିନି ॥ 38 ॥
ୟଦା ହି ରାମଃ ପୃଥିଵୀମଵାପ୍ସ୍ୟତି ଧ୍ରୁଵଂ ପ୍ରଣଷ୍ଟୋ ଭରତୋ ଭଵିଷ୍ୟତି ।
ଅତୋ ହି ସଂଚିଂତୟ ରାଜ୍ୟମାତ୍ମଜେ ପରସ୍ୟ ଚୈଵାଦ୍ୟ ଵିଵାସକାରଣମ୍ ॥ 39 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଅଷ୍ଟମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
