શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાંડમ્ ।
અથ દ્વિપંચાશસ્સર્ગઃ ।
સા તુ તારાધિપમુખી રાવણેન સમીક્ષ્ય તમ્ ।
ગૃધ્રરાજં વિનિહતં વિલલાપ સુદુઃખિતા ॥ 1 ॥
નિમિત્તં લક્ષણજ્ઞાનં શકુનિસ્વરદર્શનમ્ ।
અવશ્યં સુખદુઃખેષુ નરાણાં પ્રતિદૃશ્યતે ॥ 2 ॥
નૂનં રામ ન જાનાસિ મહદ્વ્યસનમાત્મનઃ ।
ધાવંતિ નૂનં કાકુત્સ્થં મદર્થં મૃગપક્ષિણઃ ॥ 3 ॥
અયં હિ પાપચારેણ માં ત્રાતુમભિસંગતઃ ।
શેતે વિનિહતો ભૂમૌ મમાભાગ્યાદ્વિહંગમઃ ॥ 4 ॥
ત્રાહિ મામદ્ય કાકુત્સ્થ લક્ષ્મણેતિ વરાંગના ।
સુસંત્રસ્તા સમાક્રંદચ્છૃણ્વતાં તુ યથાંતિકે ॥ 5 ॥
તાં ક્લિષ્ટમાલ્યાભરણાં વિલપંતીમનાથવત્ ।
અભ્યધાવત્ વૈદેહીં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ॥ 6 ॥
તાં લતામિવ વેષ્ટંતીમાલિંગંતીં મહાદ્રુમાન્ ।
મુંચ મુંચેતિ બહુશઃ પ્રવદન્રાક્ષસાધિપઃ ॥ 7 ॥
ક્રોશંતીં રામ રામેતિ રામેણ રહિતાં વને ।
જીવિતાંતાય કેશેષુ જગ્રાહાંતકસન્નિભઃ ॥ 8 ॥
પ્રધર્ષિતાયાં સીતાયાં બભૂવ સચરાચરમ્ ।
જગત્સર્વમમર્યાદં તમસાંધેન સંવૃતમ્ ॥ 9 ॥
ન વાતિ મારુતસ્તત્ર નિષ્પ્રભોઽભૂદ્દિવાકરઃ ।
દૃષ્ટ્વા સીતાં પરામૃષ્ટાં દીનાં દિવ્યેન ચક્ષુષા ॥ 10 ॥
કૃતં કાર્યમિતિ શ્રીમાન્વ્યાજહાર પિતામહઃ ।
પ્રહૃષ્ટા વ્યથિતાશ્ચાસન્સર્વે તે પરમર્ષયઃ ॥ 11 ॥
દૃષ્ટ્વા સીતાં પરામૃષ્ટાં દંડકારણ્યવાસિનઃ ।
રાવણસ્ય વિનાશં ચ પ્રાપ્તં બુદ્ધ્વા યદૃચ્છયા ॥ 12 ॥
સ તુ તાં રામ રામેતિ રુદંતીં લક્ષ્મણેતિ ચ ।
જગામાદાય ચાકાશં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ॥ 13 ॥
તપ્તાભરણજુષ્ટાંગી પીતકૌશેયવાસિની ।
રરાજરાજપુત્રી તુવિદ્યુત્સૌદામિની યથા ॥ 14 ॥
ઉદ્ધૂતેન ચ વસ્ત્રેણ તસ્યાઃ પીતેન રાવણઃ ।
અધિકં પરિબભ્રાજ ગિરિર્દીપ્ત ઇવાગ્નિના ॥ 15 ॥
તસ્યાઃ પરમકલ્યાણ્યાસ્તામ્રાણિ સુરભીણિ ચ ।
પદ્મપત્રાણિ વૈદેહ્યા અભ્યકીર્યંત રાવણમ્ ॥ 16 ॥
તસ્યાઃ કૌશેયમુદ્ધૂતમાકાશે કનકપ્રભમ્ ।
બભૌ ચાદિત્યરાગેણ તામ્રમભ્રમિવાતપે ॥ 17 ॥
તસ્યાસ્તત્સુનસં વક્ત્રમાકાશે રાવણાંકગમ્ ।
ન રરાજ વિના રામં વિનાલમિવ પંકજમ્ ॥ 18 ॥
બભૂવ જલદં નીલં ભિત્ત્વા ચંદ્ર ઇવોદિતઃ ।
સુલલાટં સુકેશાંતં પદ્મગર્ભાભમવ્રણમ્ ॥ 19 ॥
શુક્લૈસ્સુવિમલૈર્દંતૈ પ્રભાવદ્ભિરલંકૃતમ્ ।
તસ્યાસ્તદ્વિમલં વક્ત્રમાકાશે રાવણાંકગમ્ ॥ 20 ॥
રુદિતં વ્યપમૃષ્ટાસ્રં ચંદ્રવત્પ્રિયદર્શનમ્ ।
સુનાસં ચારુતામ્રોષ્ઠમાકાશે હાટકપ્રભમ્ ॥ 21 ॥
રાક્ષસેન સમાધૂતં તસ્યાસ્તદ્વદનં શુભમ્ ।
શુશુભે ન વિના રામંદિવા ચંદ્ર ઇવોદિતઃ ॥ 22 ॥
સા હેમવર્ણા નીલાંગં મૈથિલી રાક્ષસાધિપમ્ ।
શુશુભે કાંચની કાંચી નીલં મણિમિવાશ્રિતા ॥ 23 ॥
સા પદ્મગૌરી હેમાભા રાવણં જનકાત્મજા ।
વિદ્યુદ્ઘનમિવાવિશ્ય શુશુભે તપ્તભૂષણા ॥ 24 ॥
તસ્યા ભૂષણઘોષેણ વૈદેહ્યા રાક્ષસાધિપઃ ।
બભૌ સચપલો નીલસ્સઘોષ ઇવ તોયદઃ ॥ 25 ॥
ઉત્તમાંગાચ્ચ્યુતા તસ્યાઃ પુષ્પવૃષ્ટિસ્સમંતતઃ ।
સીતાયા હ્રિમમાણાયાઃ પપાત ધરણીતલે ॥ 26 ॥
સા તુ રાવણવેગેન પુષ્પવૃષ્ટિઃ સમંતતઃ ।
સમાધૂતા દશગ્રીવં પુનરેવાભ્યવર્તત ॥ 27 ॥
અભ્યવર્તત પુષ્પાણાં ધારા વૈશ્રવણાનુજમ્ ।
નક્ષત્રમાલા વિમલા મેરું નગમિવોન્નતમ્ ॥ 28 ॥
ચરણાન્નૂપુરં ભ્રષ્ટં વૈદેહ્યા રત્નભૂષિતમ્ ।
વિદ્યુન્મંડલસંકાશં પપાત મધુરસ્વનમ્ ॥ 29 ॥
તરુપ્રવાલરક્તા સા નીલાંગં રાક્ષસેશ્વરમ્ ।
પ્રાશોભયત વૈદેહી ગજં કક્ષ્યેવ કાંચની ॥ 30 ॥
તાં મહોલ્કામિવાકાશે દીપ્યમાનાં સ્વતેજસા ।
જહારાઽકાશમાવિસ્ય સીતાં વૈશ્રવણાનુજઃ ॥ 31 ॥
તસ્યાસ્તાન્યગ્નિવર્ણાનિ ભૂષણાનિ મહીતલે ।
સઘોષાણ્યવકીર્યંત ક્ષીણાસ્તારા ઇવાંબરાત્ ॥ 32 ॥
તસ્યાસ્સ્તનાંતરાદ્ભ્રષ્ટો હારસ્તારાધિપદ્યુતિઃ ।
વૈદેહ્યા નિપતન્ભાતિ ગંગેવ ગગનાચ્ચ્યુતા ॥ 33 ॥
ઉત્પાતવાતાભિહતા નાનાદ્વિજગણાયુતાઃ ।
માભૈરિતિ વિધૂતાગ્રા વ્યાજહ્રુરિવ પાદપાઃ ॥ 34 ॥
નલિન્યો ધ્વસ્તકમલાસ્ત્રસ્તમીનજલેચરાઃ ।
સખીમિવ ગતોચ્છ્વાસામન્વશોચંત મૈથિલીમ્ ॥ 35 ॥
સમંતાદભિસંપત્ય સિંહવ્યાઘ્રમૃગદ્વિજાઃ ।
અન્વધાવંસ્તદા રોષાત્સીતાં છાયાનુગામિનઃ ॥ 36 ॥
જલપ્રપાતાસ્રમુખાશ્શૃંગૈરુચ્છ્રિતબાહુભિઃ ।
સીતાયાં હ્રિયમાણાયાં વિક્રોશંતીવ પર્વતાઃ ॥ 37 ॥
હ્રિયમાણાં તુ વૈદેહીં દૃષ્ટ્વા દીનો દિવાકરઃ ।
પ્રતિધ્વસ્તપ્રભશ્શ્રીમાનાસીત્પાંડરમંડલઃ ॥ 38 ॥
નાસ્તિ ધર્મઃ કુતસ્સત્યં નાર્જવં નાનૃશંસતા ।
યત્ર રામસ્ય વૈદેહીં ભાર્યાં હરતિ રાવણઃ ॥ 39 ॥
ઇતિ સર્વાણિ ભૂતાનિ ગણશઃ પર્યદેવયન્ ।
વિત્રસ્તકા દીનમુખા રુરુદુર્મૃગપોતકાઃ ॥ 40 ॥
ઉદ્વીક્ષ્યોદ્વીક્ષ્ય નયનૈરસ્રપાતાવિલેક્ષણાઃ ।
સુપ્રવેપિતગાત્રાશ્ચ બભૂવુર્વનદેવતાઃ ॥ 41 ॥
વિક્રોશંતીં દૃઢં સીતાં દૃષ્ટ્વા દુઃખં તથા ગતામ્ ।
તાં તુ લક્ષ્મણ રામેતિ ક્રોશંતીં મધુરસ્વરમ્ ॥ 42 ॥
અવેક્ષમાણાં બહુશો વૈદેહીં ધરણીતલમ્ ।
સ તામાકુલકેશાંતાં વિપ્રમૃષ્ટવિશેષકામ્ ॥ 43 ॥
જહારાત્મ વિનાશાય દશગ્રીવો મનસ્સ્વિનીમ્ ।
તતસ્તુ સા ચારુદતી શુચિસ્મિતા વિનાકૃતા બંધુજનેન મૈથિલી ।
અપશ્યતી રાઘવલક્ષ્મણાવુભૌ વિવર્ણવક્ત્રાભયભારપીડિતા ॥ 44 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાંડે દ્વિપંચાશસ્સર્ગઃ ॥
