ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅରଣ୍ୟକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସା ତୁ ତାରାଧିପମୁଖୀ ରାଵଣେନ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ତମ୍ ।
ଗୃଧ୍ରରାଜଂ ଵିନିହତଂ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତା ॥ 1 ॥
ନିମିତ୍ତଂ ଲକ୍ଷଣଜ୍ଞାନଂ ଶକୁନିସ୍ଵରଦର୍ଶନମ୍ ।
ଅଵଶ୍ୟଂ ସୁଖଦୁଃଖେଷୁ ନରାଣାଂ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ୟତେ ॥ 2 ॥
ନୂନଂ ରାମ ନ ଜାନାସି ମହଦ୍ଵ୍ୟସନମାତ୍ମନଃ ।
ଧାଵଂତି ନୂନଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ମଦର୍ଥଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ ॥ 3 ॥
ଅୟଂ ହି ପାପଚାରେଣ ମାଂ ତ୍ରାତୁମଭିସଂଗତଃ ।
ଶେତେ ଵିନିହତୋ ଭୂମୌ ମମାଭାଗ୍ୟାଦ୍ଵିହଂଗମଃ ॥ 4 ॥
ତ୍ରାହି ମାମଦ୍ୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଵରାଂଗନା ।
ସୁସଂତ୍ରସ୍ତା ସମାକ୍ରଂଦଚ୍ଛୃଣ୍ଵତାଂ ତୁ ୟଥାଂତିକେ ॥ 5 ॥
ତାଂ କ୍ଲିଷ୍ଟମାଲ୍ୟାଭରଣାଂ ଵିଲପଂତୀମନାଥଵତ୍ ।
ଅଭ୍ୟଧାଵତ୍ ଵୈଦେହୀଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ॥ 6 ॥
ତାଂ ଲତାମିଵ ଵେଷ୍ଟଂତୀମାଲିଂଗଂତୀଂ ମହାଦ୍ରୁମାନ୍ ।
ମୁଂଚ ମୁଂଚେତି ବହୁଶଃ ପ୍ରଵଦନ୍ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ॥ 7 ॥
କ୍ରୋଶଂତୀଂ ରାମ ରାମେତି ରାମେଣ ରହିତାଂ ଵନେ ।
ଜୀଵିତାଂତାୟ କେଶେଷୁ ଜଗ୍ରାହାଂତକସନ୍ନିଭଃ ॥ 8 ॥
ପ୍ରଧର୍ଷିତାୟାଂ ସୀତାୟାଂ ବଭୂଵ ସଚରାଚରମ୍ ।
ଜଗତ୍ସର୍ଵମମର୍ୟାଦଂ ତମସାଂଧେନ ସଂଵୃତମ୍ ॥ 9 ॥
ନ ଵାତି ମାରୁତସ୍ତତ୍ର ନିଷ୍ପ୍ରଭୋଽଭୂଦ୍ଦିଵାକରଃ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୀତାଂ ପରାମୃଷ୍ଟାଂ ଦୀନାଂ ଦିଵ୍ୟେନ ଚକ୍ଷୁଷା ॥ 10 ॥
କୃତଂ କାର୍ୟମିତି ଶ୍ରୀମାନ୍ଵ୍ୟାଜହାର ପିତାମହଃ ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଵ୍ୟଥିତାଶ୍ଚାସନ୍ସର୍ଵେ ତେ ପରମର୍ଷୟଃ ॥ 11 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୀତାଂ ପରାମୃଷ୍ଟାଂ ଦଂଡକାରଣ୍ୟଵାସିନଃ ।
ରାଵଣସ୍ୟ ଵିନାଶଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ୟଦୃଚ୍ଛୟା ॥ 12 ॥
ସ ତୁ ତାଂ ରାମ ରାମେତି ରୁଦଂତୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ।
ଜଗାମାଦାୟ ଚାକାଶଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ॥ 13 ॥
ତପ୍ତାଭରଣଜୁଷ୍ଟାଂଗୀ ପୀତକୌଶେୟଵାସିନୀ ।
ରରାଜରାଜପୁତ୍ରୀ ତୁଵିଦ୍ୟୁତ୍ସୌଦାମିନୀ ୟଥା ॥ 14 ॥
ଉଦ୍ଧୂତେନ ଚ ଵସ୍ତ୍ରେଣ ତସ୍ୟାଃ ପୀତେନ ରାଵଣଃ ।
ଅଧିକଂ ପରିବଭ୍ରାଜ ଗିରିର୍ଦୀପ୍ତ ଇଵାଗ୍ନିନା ॥ 15 ॥
ତସ୍ୟାଃ ପରମକଲ୍ୟାଣ୍ୟାସ୍ତାମ୍ରାଣି ସୁରଭୀଣି ଚ ।
ପଦ୍ମପତ୍ରାଣି ଵୈଦେହ୍ୟା ଅଭ୍ୟକୀର୍ୟଂତ ରାଵଣମ୍ ॥ 16 ॥
ତସ୍ୟାଃ କୌଶେୟମୁଦ୍ଧୂତମାକାଶେ କନକପ୍ରଭମ୍ ।
ବଭୌ ଚାଦିତ୍ୟରାଗେଣ ତାମ୍ରମଭ୍ରମିଵାତପେ ॥ 17 ॥
ତସ୍ୟାସ୍ତତ୍ସୁନସଂ ଵକ୍ତ୍ରମାକାଶେ ରାଵଣାଂକଗମ୍ ।
ନ ରରାଜ ଵିନା ରାମଂ ଵିନାଲମିଵ ପଂକଜମ୍ ॥ 18 ॥
ବଭୂଵ ଜଲଦଂ ନୀଲଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଚଂଦ୍ର ଇଵୋଦିତଃ ।
ସୁଲଲାଟଂ ସୁକେଶାଂତଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭାଭମଵ୍ରଣମ୍ ॥ 19 ॥
ଶୁକ୍ଲୈସ୍ସୁଵିମଲୈର୍ଦଂତୈ ପ୍ରଭାଵଦ୍ଭିରଲଂକୃତମ୍ ।
ତସ୍ୟାସ୍ତଦ୍ଵିମଲଂ ଵକ୍ତ୍ରମାକାଶେ ରାଵଣାଂକଗମ୍ ॥ 20 ॥
ରୁଦିତଂ ଵ୍ୟପମୃଷ୍ଟାସ୍ରଂ ଚଂଦ୍ରଵତ୍ପ୍ରିୟଦର୍ଶନମ୍ ।
ସୁନାସଂ ଚାରୁତାମ୍ରୋଷ୍ଠମାକାଶେ ହାଟକପ୍ରଭମ୍ ॥ 21 ॥
ରାକ୍ଷସେନ ସମାଧୂତଂ ତସ୍ୟାସ୍ତଦ୍ଵଦନଂ ଶୁଭମ୍ ।
ଶୁଶୁଭେ ନ ଵିନା ରାମଂଦିଵା ଚଂଦ୍ର ଇଵୋଦିତଃ ॥ 22 ॥
ସା ହେମଵର୍ଣା ନୀଲାଂଗଂ ମୈଥିଲୀ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ।
ଶୁଶୁଭେ କାଂଚନୀ କାଂଚୀ ନୀଲଂ ମଣିମିଵାଶ୍ରିତା ॥ 23 ॥
ସା ପଦ୍ମଗୌରୀ ହେମାଭା ରାଵଣଂ ଜନକାତ୍ମଜା ।
ଵିଦ୍ୟୁଦ୍ଘନମିଵାଵିଶ୍ୟ ଶୁଶୁଭେ ତପ୍ତଭୂଷଣା ॥ 24 ॥
ତସ୍ୟା ଭୂଷଣଘୋଷେଣ ଵୈଦେହ୍ୟା ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।
ବଭୌ ସଚପଲୋ ନୀଲସ୍ସଘୋଷ ଇଵ ତୋୟଦଃ ॥ 25 ॥
ଉତ୍ତମାଂଗାଚ୍ଚ୍ୟୁତା ତସ୍ୟାଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିସ୍ସମଂତତଃ ।
ସୀତାୟା ହ୍ରିମମାଣାୟାଃ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ ॥ 26 ॥
ସା ତୁ ରାଵଣଵେଗେନ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ସମଂତତଃ ।
ସମାଧୂତା ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପୁନରେଵାଭ୍ୟଵର୍ତତ ॥ 27 ॥
ଅଭ୍ୟଵର୍ତତ ପୁଷ୍ପାଣାଂ ଧାରା ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜମ୍ ।
ନକ୍ଷତ୍ରମାଲା ଵିମଲା ମେରୁଂ ନଗମିଵୋନ୍ନତମ୍ ॥ 28 ॥
ଚରଣାନ୍ନୂପୁରଂ ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ଵୈଦେହ୍ୟା ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍ ।
ଵିଦ୍ୟୁନ୍ମଂଡଲସଂକାଶଂ ପପାତ ମଧୁରସ୍ଵନମ୍ ॥ 29 ॥
ତରୁପ୍ରଵାଲରକ୍ତା ସା ନୀଲାଂଗଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍ ।
ପ୍ରାଶୋଭୟତ ଵୈଦେହୀ ଗଜଂ କକ୍ଷ୍ୟେଵ କାଂଚନୀ ॥ 30 ॥
ତାଂ ମହୋଲ୍କାମିଵାକାଶେ ଦୀପ୍ୟମାନାଂ ସ୍ଵତେଜସା ।
ଜହାରାଽକାଶମାଵିସ୍ୟ ସୀତାଂ ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜଃ ॥ 31 ॥
ତସ୍ୟାସ୍ତାନ୍ୟଗ୍ନିଵର୍ଣାନି ଭୂଷଣାନି ମହୀତଲେ ।
ସଘୋଷାଣ୍ୟଵକୀର୍ୟଂତ କ୍ଷୀଣାସ୍ତାରା ଇଵାଂବରାତ୍ ॥ 32 ॥
ତସ୍ୟାସ୍ସ୍ତନାଂତରାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ହାରସ୍ତାରାଧିପଦ୍ୟୁତିଃ ।
ଵୈଦେହ୍ୟା ନିପତନ୍ଭାତି ଗଂଗେଵ ଗଗନାଚ୍ଚ୍ୟୁତା ॥ 33 ॥
ଉତ୍ପାତଵାତାଭିହତା ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣାୟୁତାଃ ।
ମାଭୈରିତି ଵିଧୂତାଗ୍ରା ଵ୍ୟାଜହ୍ରୁରିଵ ପାଦପାଃ ॥ 34 ॥
ନଲିନ୍ୟୋ ଧ୍ଵସ୍ତକମଲାସ୍ତ୍ରସ୍ତମୀନଜଲେଚରାଃ ।
ସଖୀମିଵ ଗତୋଚ୍ଛ୍ଵାସାମନ୍ଵଶୋଚଂତ ମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 35 ॥
ସମଂତାଦଭିସଂପତ୍ୟ ସିଂହଵ୍ୟାଘ୍ରମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ ।
ଅନ୍ଵଧାଵଂସ୍ତଦା ରୋଷାତ୍ସୀତାଂ ଛାୟାନୁଗାମିନଃ ॥ 36 ॥
ଜଲପ୍ରପାତାସ୍ରମୁଖାଶ୍ଶୃଂଗୈରୁଚ୍ଛ୍ରିତବାହୁଭିଃ ।
ସୀତାୟାଂ ହ୍ରିୟମାଣାୟାଂ ଵିକ୍ରୋଶଂତୀଵ ପର୍ଵତାଃ ॥ 37 ॥
ହ୍ରିୟମାଣାଂ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୀନୋ ଦିଵାକରଃ ।
ପ୍ରତିଧ୍ଵସ୍ତପ୍ରଭଶ୍ଶ୍ରୀମାନାସୀତ୍ପାଂଡରମଂଡଲଃ ॥ 38 ॥
ନାସ୍ତି ଧର୍ମଃ କୁତସ୍ସତ୍ୟଂ ନାର୍ଜଵଂ ନାନୃଶଂସତା ।
ୟତ୍ର ରାମସ୍ୟ ଵୈଦେହୀଂ ଭାର୍ୟାଂ ହରତି ରାଵଣଃ ॥ 39 ॥
ଇତି ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଗଣଶଃ ପର୍ୟଦେଵୟନ୍ ।
ଵିତ୍ରସ୍ତକା ଦୀନମୁଖା ରୁରୁଦୁର୍ମୃଗପୋତକାଃ ॥ 40 ॥
ଉଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ୟୋଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ୟ ନୟନୈରସ୍ରପାତାଵିଲେକ୍ଷଣାଃ ।
ସୁପ୍ରଵେପିତଗାତ୍ରାଶ୍ଚ ବଭୂଵୁର୍ଵନଦେଵତାଃ ॥ 41 ॥
ଵିକ୍ରୋଶଂତୀଂ ଦୃଢଂ ସୀତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖଂ ତଥା ଗତାମ୍ ।
ତାଂ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମେତି କ୍ରୋଶଂତୀଂ ମଧୁରସ୍ଵରମ୍ ॥ 42 ॥
ଅଵେକ୍ଷମାଣାଂ ବହୁଶୋ ଵୈଦେହୀଂ ଧରଣୀତଲମ୍ ।
ସ ତାମାକୁଲକେଶାଂତାଂ ଵିପ୍ରମୃଷ୍ଟଵିଶେଷକାମ୍ ॥ 43 ॥
ଜହାରାତ୍ମ ଵିନାଶାୟ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମନସ୍ସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ତତସ୍ତୁ ସା ଚାରୁଦତୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା ଵିନାକୃତା ବଂଧୁଜନେନ ମୈଥିଲୀ ।
ଅପଶ୍ୟତୀ ରାଘଵଲକ୍ଷ୍ମଣାଵୁଭୌ ଵିଵର୍ଣଵକ୍ତ୍ରାଭୟଭାରପୀଡିତା ॥ 44 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅରଣ୍ୟକାଂଡେ ଦ୍ଵିପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
