શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ।
સીતાયા વચનં શ્રુત્વા પરુષં રાક્ષસાધિપઃ ।
પ્રત્યુવાચ તતઃ સીતાં વિપ્રિયં પ્રિયદર્શનામ્ ॥ 1 ॥
યથા યથા સાંત્વયિતા વશ્યઃ સ્ત્રીણાં તથા તથા ।
યથા યથા પ્રિયં વક્તા પરિભૂતસ્તથા તથા ॥ 2 ॥
સન્નિયચ્છતિ મે ક્રોધં ત્વયિ કામઃ સમુત્થિતઃ ।
દ્રવતોઽમાર્ગમાસાદ્ય હયાનિવ સુસારથિઃ ॥ 3 ॥
વામઃ કામો મનુષ્યાણાં યસ્મિન્ કિલ નિબધ્યતે ।
જને તસ્મિંસ્ત્વનુક્રોશઃ સ્નેહશ્ચ કિલ જાયતે ॥ 4 ॥
એતસ્માત્કારણાન્ન ત્વાં ઘાતયામિ વરાનને ।
વધાર્હામવમાનાર્હાં મિથ્યાપ્રવ્રજિતે રતામ્ ॥ 5 ॥
પરુષાણીહ વાક્યાનિ યાનિ યાનિ બ્રવીષિ મામ્ ।
તેષુ તેષુ વધો યુક્તસ્તવ મૈથિલિ દારુણઃ ॥ 6 ॥
એવમુક્ત્વા તુ વૈદેહીં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ।
ક્રોધસંરંભસંયુક્તઃ સીતામુત્તરમબ્રવીત્ ॥ 7 ॥
દ્વૌ માસૌ રક્ષિતવ્યૌ મે યોઽવધિસ્તે મયા કૃતઃ ।
તતઃ શયનમારોહ મમ ત્વં વરવર્ણિનિ ॥ 8 ॥
ઊર્ધ્વં દ્વાભ્યાં તુ માસાભ્યાં ભર્તારં મામનિચ્છતીમ્ ।
મમ ત્વાં પ્રાતરાશાર્થમાલભંતે મહાનસે ॥ 9 ॥
તાં તર્જ્યમાનાં સંપ્રેક્ષ્ય રાક્ષસેંદ્રેણ જાનકીમ્ ।
દેવગંધર્વકન્યાસ્તા વિષેદુર્વિકૃતેક્ષણાઃ ॥ 10 ॥
ઓષ્ઠપ્રકારૈરપરા વક્ત્રનેત્રૈસ્તથાપરાઃ ।
સીતામાશ્વાસયામાસુસ્તર્જિતાં તેન રક્ષસા ॥ 11 ॥
તાભિરાશ્વાસિતા સીતા રાવણં રાક્ષસાધિપમ્ ।
ઉવાચાત્મહિતં વાક્યં વૃત્તશૌંડીર્યગર્વિતમ્ ॥ 12 ॥
નૂનં ન તે જનઃ કશ્ચિદસ્તિ નિઃશ્રેયસે સ્થિતઃ ।
નિવારયતિ યો ન ત્વાં કર્મણોઽસ્માદ્વિગર્હિતાત્ ॥ 13 ॥
માં હિ ધર્માત્મનઃ પત્નીં શચીમિવ શચીપતેઃ ।
ત્વદન્યસ્ત્રિષુ લોકેષુ પ્રાર્થયેન્મનસાપિ કઃ ॥ 14 ॥
રાક્ષસાધમ રામસ્ય ભાર્યામમિતતેજસઃ ।
ઉક્તવાનસિ યત્પાપં ક્વ ગતસ્તસ્ય મોક્ષ્યસે ॥ 15 ॥
યથા દૃપ્તશ્ચ માતંગઃ શશશ્ચ સદ્દૃશો યુધિ ।
તથા માતંગવદ્રામસ્ત્વં નીચઃ શશવત્ સ્મૃતઃ ॥ 16 ॥
સ ત્વમિક્ષ્વાકુનાથં વૈ ક્ષિપન્નિહ ન લજ્જસે ।
ચક્ષુષોર્વિષયં તસ્ય ન તાવદુપગચ્છસિ ॥ 17 ॥
ઇમે તે નયને ક્રૂરે વિરૂપે કૃષ્ણપિંગલે ।
ક્ષિતૌ ન પતિતે કસ્માન્મામનાર્ય નિરીક્ષિતઃ ॥ 18 ॥
તસ્ય ધર્માત્મનઃ પત્નીં સ્નુષાં દશરથસ્ય ચ ।
કથં વ્યાહરતો માં તે ન જિહ્વા વ્યવશીર્યતે ॥ 19 ॥
અસંદેશાત્તુ રામસ્ય તપસશ્ચાનુપાલનાત્ ।
ન ત્વાં કુર્મિ દશગ્રીવ ભસ્મ ભર્માર્હ તેજસા ॥ 20 ॥
નાપહર્તુમહં શક્યા ત્વયા રામસ્ય ધીમતઃ ।
વિધિસ્તવ વધાર્થાય વિહિતો નાત્ર સંશયઃ ॥ 21 ॥
શૂરેણ ધનદભ્રાત્રા બલૈઃ સમુદિતેન ચ ।
અપોહ્ય રામં કસ્માદ્ધિ દારચૌર્યં ત્વયા કૃતમ્ ॥ 22 ॥
સીતાયા વચનં શ્રુત્વા રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ।
વિવૃત્ય નયને ક્રૂરે જાનકીમન્વવૈક્ષત ॥ 23 ॥
નીલજીમૂતસંકાશો મહાભુજશિરોધરઃ ।
સિંહસત્ત્વગતિઃ શ્રીમાન્ દીપ્ત જિહ્વાગ્રલોચનઃ ॥ 24 ॥
ચલાગ્રમકુટપ્રાંશુશ્ચિત્રમાલ્યાનુલેપનઃ ।
રક્તમાલ્યાંબરધર તત્સંગદવિભૂષણઃ ॥ 25 ॥
શ્રોણિસૂત્રેણ મહતા મેચકેન સુસંવૃતઃ ।
અમૃતોત્પાદનદ્ધેન ભુજગેનેવ મંદરઃ ॥ 26 ॥
તાભ્યાં સ પરિપૂર્ણાભ્યાં ભુજાભ્યાં રાક્ષસેશ્વરઃ ।
શુશુભેઽચલસંકાશઃ શૃંગાભ્યામિવ મંદરઃ ॥ 27 ॥
તરુણાદિત્યવર્ણાભ્યાં કુંડલાભ્યાં વિભૂષિતઃ ।
રક્તપલ્લવપુષ્પાભ્યામશોકાભ્યામિવાચલઃ ॥ 28 ॥
સ કલ્પવૃક્ષપ્રતિમો વસંત ઇવ મૂર્તિમાન્ ।
શ્મશાનચૈત્યપ્રતિમો ભૂષિતોઽપિ ભયંકરઃ ॥ 29 ॥
અવેક્ષમાણો વૈદેહીં કોપસંરક્તલોચનઃ ।
ઉવાચ રાવણઃ સીતાં ભુજંગ ઇવ નિઃશ્વસન્ ॥ 30 ॥
અનયેનાભિસંપન્નમર્થહીનમનુવ્રતે ।
નાશયામ્યહમદ્ય ત્વાં સૂર્યઃ સંધ્યામિવૌજસા ॥ 31 ॥
ઇત્યુક્ત્વા મૈથિલીં રાજા રાવણઃ શત્રુરાવણઃ ।
સંદિદેશ તતઃ સર્વા રાક્ષસીર્ઘોરદર્શનાઃ ॥ 32 ॥
એકાક્ષીમેકકર્ણાં ચ કર્ણપ્રાવરણાં તથા ।
ગોકર્ણીં હસ્તિકર્ણીં ચ લંબકર્ણીમકર્ણિકામ્ ॥ 33 ॥
હસ્તિપાદ્યશ્વપાદ્યૌ ચ ગોપાદીં પાદચૂલિકામ્ ।
એકાક્ષીમેકપાદીં ચ પૃથુપાદીમપાદિકામ્ ॥ 34 ॥
અતિમાત્રશિરોગ્રીવામતિમાત્રકુચોદરીમ્ ।
અતિમાત્રાસ્યનેત્રાં ચ દીર્ઘજિહ્વામજિહ્વિકામ્ ॥ 35 ॥
અનાસિકાં સિંહમુખીં ગોમુખીં સૂકરીમુખીમ્ ।
યથા મદ્વશગા સીતા ક્ષિપ્રં ભવતિ જાનકી ॥ 36 ॥
તથા કુરુત રાક્ષસ્યઃ સર્વાઃ ક્ષિપ્રં સમેત્ય ચ ।
પ્રતિલોમાનુલોમૈશ્ચ સામદાનાદિભેદનૈઃ ॥ 37 ॥
આવર્જયત વૈદેહીં દંડસ્યોદ્યમનેન ચ ।
ઇતિ પ્રતિસમાદિશ્ય રાક્ષસેંદ્રઃ પુનઃ પુનઃ ॥ 38 ॥
કામમન્યુપરીતાત્મા જાનકીં પર્યતર્જયત્ ।
ઉપગમ્ય તતઃ શીઘ્રં રાક્ષસી ધાન્યમાલિની ॥ 39 ॥
પરિષ્વજ્ય દશગ્રીવમિદં વચનમબ્રવીત્ ।
મયા ક્રીડ મહારાજ સીતયા કિં તવાનયા ॥ 40 ॥
વિવર્ણયા કૃપણયા માનુષ્યા રાક્ષસેશ્વર ।
નૂનમસ્યા મહારાજ ન દિવ્યાન્ ભોગસત્તમાન્ ॥ 41 ॥
વિદધાત્યમરશ્રેષ્ઠસ્તવ બાહુબલાર્જિતાન્ ।
અકામાં કામયાનસ્ય શરીરમુપતપ્યતે ॥ 42 ॥
ઇચ્છંતીં કામયાનસ્ય પ્રીતિર્ભવતિ શોભના ।
એવમુક્તસ્તુ રાક્ષસ્યા સમુત્ક્ષિપ્તસ્તતો બલી ॥ 43 ॥
પ્રહસન્મેઘસંકાશો રાક્ષસઃ સ ન્યવર્તત ।
પ્રસ્થિતઃ સ દશગ્રીવઃ કંપયન્નિવ મેદિનીમ્ ॥ 44 ॥
જ્વલદ્ભાસ્કરવર્ણાભં પ્રવિવેશ નિવેશનમ્ ।
દેવગંધર્વકન્યાશ્ચ નાગકન્યાશ્ચ સર્વતઃ ॥ 45 ॥
પરિવાર્ય દશગ્રીવં વિવિશુસ્તં ગૃહોત્તમમ્ ।
સ મૈથિલીં ધર્મપરામવસ્થિતાં પ્રપેપમાનાં પરિભર્ત્સ્ય રાવણઃ ।
વિહાય સીતાં મદનેન મોહિતઃ સ્વમેવ વેશ્મ પ્રવિવેશ ભાસ્વરમ્ ॥ 46 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ॥
