ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ସୁଂଦରକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵାଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସୀତାୟା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରୁଷଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।
ପ୍ରତ୍ୟୁଵାଚ ତତଃ ସୀତାଂ ଵିପ୍ରିୟଂ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନାମ୍ ॥ 1 ॥
ୟଥା ୟଥା ସାଂତ୍ଵୟିତା ଵଶ୍ୟଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ତଥା ତଥା ।
ୟଥା ୟଥା ପ୍ରିୟଂ ଵକ୍ତା ପରିଭୂତସ୍ତଥା ତଥା ॥ 2 ॥
ସନ୍ନିୟଚ୍ଛତି ମେ କ୍ରୋଧଂ ତ୍ଵୟି କାମଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ ।
ଦ୍ରଵତୋଽମାର୍ଗମାସାଦ୍ୟ ହୟାନିଵ ସୁସାରଥିଃ ॥ 3 ॥
ଵାମଃ କାମୋ ମନୁଷ୍ୟାଣାଂ ୟସ୍ମିନ୍ କିଲ ନିବଧ୍ୟତେ ।
ଜନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତ୍ଵନୁକ୍ରୋଶଃ ସ୍ନେହଶ୍ଚ କିଲ ଜାୟତେ ॥ 4 ॥
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାନ୍ନ ତ୍ଵାଂ ଘାତୟାମି ଵରାନନେ ।
ଵଧାର୍ହାମଵମାନାର୍ହାଂ ମିଥ୍ୟାପ୍ରଵ୍ରଜିତେ ରତାମ୍ ॥ 5 ॥
ପରୁଷାଣୀହ ଵାକ୍ୟାନି ୟାନି ୟାନି ବ୍ରଵୀଷି ମାମ୍ ।
ତେଷୁ ତେଷୁ ଵଧୋ ୟୁକ୍ତସ୍ତଵ ମୈଥିଲି ଦାରୁଣଃ ॥ 6 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।
କ୍ରୋଧସଂରଂଭସଂୟୁକ୍ତଃ ସୀତାମୁତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 7 ॥
ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ରକ୍ଷିତଵ୍ୟୌ ମେ ୟୋଽଵଧିସ୍ତେ ମୟା କୃତଃ ।
ତତଃ ଶୟନମାରୋହ ମମ ତ୍ଵଂ ଵରଵର୍ଣିନି ॥ 8 ॥
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵାଭ୍ୟାଂ ତୁ ମାସାଭ୍ୟାଂ ଭର୍ତାରଂ ମାମନିଚ୍ଛତୀମ୍ ।
ମମ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାତରାଶାର୍ଥମାଲଭଂତେ ମହାନସେ ॥ 9 ॥
ତାଂ ତର୍ଜ୍ୟମାନାଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରେଣ ଜାନକୀମ୍ ।
ଦେଵଗଂଧର୍ଵକନ୍ୟାସ୍ତା ଵିଷେଦୁର୍ଵିକୃତେକ୍ଷଣାଃ ॥ 10 ॥
ଓଷ୍ଠପ୍ରକାରୈରପରା ଵକ୍ତ୍ରନେତ୍ରୈସ୍ତଥାପରାଃ ।
ସୀତାମାଶ୍ଵାସୟାମାସୁସ୍ତର୍ଜିତାଂ ତେନ ରକ୍ଷସା ॥ 11 ॥
ତାଭିରାଶ୍ଵାସିତା ସୀତା ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ।
ଉଵାଚାତ୍ମହିତଂ ଵାକ୍ୟଂ ଵୃତ୍ତଶୌଂଡୀର୍ୟଗର୍ଵିତମ୍ ॥ 12 ॥
ନୂନଂ ନ ତେ ଜନଃ କଶ୍ଚିଦସ୍ତି ନିଃଶ୍ରେୟସେ ସ୍ଥିତଃ ।
ନିଵାରୟତି ୟୋ ନ ତ୍ଵାଂ କର୍ମଣୋଽସ୍ମାଦ୍ଵିଗର୍ହିତାତ୍ ॥ 13 ॥
ମାଂ ହି ଧର୍ମାତ୍ମନଃ ପତ୍ନୀଂ ଶଚୀମିଵ ଶଚୀପତେଃ ।
ତ୍ଵଦନ୍ୟସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରାର୍ଥୟେନ୍ମନସାପି କଃ ॥ 14 ॥
ରାକ୍ଷସାଧମ ରାମସ୍ୟ ଭାର୍ୟାମମିତତେଜସଃ ।
ଉକ୍ତଵାନସି ୟତ୍ପାପଂ କ୍ଵ ଗତସ୍ତସ୍ୟ ମୋକ୍ଷ୍ୟସେ ॥ 15 ॥
ୟଥା ଦୃପ୍ତଶ୍ଚ ମାତଂଗଃ ଶଶଶ୍ଚ ସଦ୍ଦୃଶୋ ୟୁଧି ।
ତଥା ମାତଂଗଵଦ୍ରାମସ୍ତ୍ଵଂ ନୀଚଃ ଶଶଵତ୍ ସ୍ମୃତଃ ॥ 16 ॥
ସ ତ୍ଵମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନାଥଂ ଵୈ କ୍ଷିପନ୍ନିହ ନ ଲଜ୍ଜସେ ।
ଚକ୍ଷୁଷୋର୍ଵିଷୟଂ ତସ୍ୟ ନ ତାଵଦୁପଗଚ୍ଛସି ॥ 17 ॥
ଇମେ ତେ ନୟନେ କ୍ରୂରେ ଵିରୂପେ କୃଷ୍ଣପିଂଗଲେ ।
କ୍ଷିତୌ ନ ପତିତେ କସ୍ମାନ୍ମାମନାର୍ୟ ନିରୀକ୍ଷିତଃ ॥ 18 ॥
ତସ୍ୟ ଧର୍ମାତ୍ମନଃ ପତ୍ନୀଂ ସ୍ନୁଷାଂ ଦଶରଥସ୍ୟ ଚ ।
କଥଂ ଵ୍ୟାହରତୋ ମାଂ ତେ ନ ଜିହ୍ଵା ଵ୍ୟଵଶୀର୍ୟତେ ॥ 19 ॥
ଅସଂଦେଶାତ୍ତୁ ରାମସ୍ୟ ତପସଶ୍ଚାନୁପାଲନାତ୍ ।
ନ ତ୍ଵାଂ କୁର୍ମି ଦଶଗ୍ରୀଵ ଭସ୍ମ ଭର୍ମାର୍ହ ତେଜସା ॥ 20 ॥
ନାପହର୍ତୁମହଂ ଶକ୍ୟା ତ୍ଵୟା ରାମସ୍ୟ ଧୀମତଃ ।
ଵିଧିସ୍ତଵ ଵଧାର୍ଥାୟ ଵିହିତୋ ନାତ୍ର ସଂଶୟଃ ॥ 21 ॥
ଶୂରେଣ ଧନଦଭ୍ରାତ୍ରା ବଲୈଃ ସମୁଦିତେନ ଚ ।
ଅପୋହ୍ୟ ରାମଂ କସ୍ମାଦ୍ଧି ଦାରଚୌର୍ୟଂ ତ୍ଵୟା କୃତମ୍ ॥ 22 ॥
ସୀତାୟା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।
ଵିଵୃତ୍ୟ ନୟନେ କ୍ରୂରେ ଜାନକୀମନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ ॥ 23 ॥
ନୀଲଜୀମୂତସଂକାଶୋ ମହାଭୁଜଶିରୋଧରଃ ।
ସିଂହସତ୍ତ୍ଵଗତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦୀପ୍ତ ଜିହ୍ଵାଗ୍ରଲୋଚନଃ ॥ 24 ॥
ଚଲାଗ୍ରମକୁଟପ୍ରାଂଶୁଶ୍ଚିତ୍ରମାଲ୍ୟାନୁଲେପନଃ ।
ରକ୍ତମାଲ୍ୟାଂବରଧର ତତ୍ସଂଗଦଵିଭୂଷଣଃ ॥ 25 ॥
ଶ୍ରୋଣିସୂତ୍ରେଣ ମହତା ମେଚକେନ ସୁସଂଵୃତଃ ।
ଅମୃତୋତ୍ପାଦନଦ୍ଧେନ ଭୁଜଗେନେଵ ମଂଦରଃ ॥ 26 ॥
ତାଭ୍ୟାଂ ସ ପରିପୂର୍ଣାଭ୍ୟାଂ ଭୁଜାଭ୍ୟାଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।
ଶୁଶୁଭେଽଚଲସଂକାଶଃ ଶୃଂଗାଭ୍ୟାମିଵ ମଂଦରଃ ॥ 27 ॥
ତରୁଣାଦିତ୍ୟଵର୍ଣାଭ୍ୟାଂ କୁଂଡଲାଭ୍ୟାଂ ଵିଭୂଷିତଃ ।
ରକ୍ତପଲ୍ଲଵପୁଷ୍ପାଭ୍ୟାମଶୋକାଭ୍ୟାମିଵାଚଲଃ ॥ 28 ॥
ସ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷପ୍ରତିମୋ ଵସଂତ ଇଵ ମୂର୍ତିମାନ୍ ।
ଶ୍ମଶାନଚୈତ୍ୟପ୍ରତିମୋ ଭୂଷିତୋଽପି ଭୟଂକରଃ ॥ 29 ॥
ଅଵେକ୍ଷମାଣୋ ଵୈଦେହୀଂ କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ ।
ଉଵାଚ ରାଵଣଃ ସୀତାଂ ଭୁଜଂଗ ଇଵ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ ॥ 30 ॥
ଅନୟେନାଭିସଂପନ୍ନମର୍ଥହୀନମନୁଵ୍ରତେ ।
ନାଶୟାମ୍ୟହମଦ୍ୟ ତ୍ଵାଂ ସୂର୍ୟଃ ସଂଧ୍ୟାମିଵୌଜସା ॥ 31 ॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ଵା ମୈଥିଲୀଂ ରାଜା ରାଵଣଃ ଶତ୍ରୁରାଵଣଃ ।
ସଂଦିଦେଶ ତତଃ ସର୍ଵା ରାକ୍ଷସୀର୍ଘୋରଦର୍ଶନାଃ ॥ 32 ॥
ଏକାକ୍ଷୀମେକକର୍ଣାଂ ଚ କର୍ଣପ୍ରାଵରଣାଂ ତଥା ।
ଗୋକର୍ଣୀଂ ହସ୍ତିକର୍ଣୀଂ ଚ ଲଂବକର୍ଣୀମକର୍ଣିକାମ୍ ॥ 33 ॥
ହସ୍ତିପାଦ୍ୟଶ୍ଵପାଦ୍ୟୌ ଚ ଗୋପାଦୀଂ ପାଦଚୂଲିକାମ୍ ।
ଏକାକ୍ଷୀମେକପାଦୀଂ ଚ ପୃଥୁପାଦୀମପାଦିକାମ୍ ॥ 34 ॥
ଅତିମାତ୍ରଶିରୋଗ୍ରୀଵାମତିମାତ୍ରକୁଚୋଦରୀମ୍ ।
ଅତିମାତ୍ରାସ୍ୟନେତ୍ରାଂ ଚ ଦୀର୍ଘଜିହ୍ଵାମଜିହ୍ଵିକାମ୍ ॥ 35 ॥
ଅନାସିକାଂ ସିଂହମୁଖୀଂ ଗୋମୁଖୀଂ ସୂକରୀମୁଖୀମ୍ ।
ୟଥା ମଦ୍ଵଶଗା ସୀତା କ୍ଷିପ୍ରଂ ଭଵତି ଜାନକୀ ॥ 36 ॥
ତଥା କୁରୁତ ରାକ୍ଷସ୍ୟଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସମେତ୍ୟ ଚ ।
ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମୈଶ୍ଚ ସାମଦାନାଦିଭେଦନୈଃ ॥ 37 ॥
ଆଵର୍ଜୟତ ଵୈଦେହୀଂ ଦଂଡସ୍ୟୋଦ୍ୟମନେନ ଚ ।
ଇତି ପ୍ରତିସମାଦିଶ୍ୟ ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ 38 ॥
କାମମନ୍ୟୁପରୀତାତ୍ମା ଜାନକୀଂ ପର୍ୟତର୍ଜୟତ୍ ।
ଉପଗମ୍ୟ ତତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ରାକ୍ଷସୀ ଧାନ୍ୟମାଲିନୀ ॥ 39 ॥
ପରିଷ୍ଵଜ୍ୟ ଦଶଗ୍ରୀଵମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ମୟା କ୍ରୀଡ ମହାରାଜ ସୀତୟା କିଂ ତଵାନୟା ॥ 40 ॥
ଵିଵର୍ଣୟା କୃପଣୟା ମାନୁଷ୍ୟା ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର ।
ନୂନମସ୍ୟା ମହାରାଜ ନ ଦିଵ୍ୟାନ୍ ଭୋଗସତ୍ତମାନ୍ ॥ 41 ॥
ଵିଦଧାତ୍ୟମରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଵ ବାହୁବଲାର୍ଜିତାନ୍ ।
ଅକାମାଂ କାମୟାନସ୍ୟ ଶରୀରମୁପତପ୍ୟତେ ॥ 42 ॥
ଇଚ୍ଛଂତୀଂ କାମୟାନସ୍ୟ ପ୍ରୀତିର୍ଭଵତି ଶୋଭନା ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ୍ୟା ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ତସ୍ତତୋ ବଲୀ ॥ 43 ॥
ପ୍ରହସନ୍ମେଘସଂକାଶୋ ରାକ୍ଷସଃ ସ ନ୍ୟଵର୍ତତ ।
ପ୍ରସ୍ଥିତଃ ସ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କଂପୟନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍ ॥ 44 ॥
ଜ୍ଵଲଦ୍ଭାସ୍କରଵର୍ଣାଭଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ନିଵେଶନମ୍ ।
ଦେଵଗଂଧର୍ଵକନ୍ୟାଶ୍ଚ ନାଗକନ୍ୟାଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ॥ 45 ॥
ପରିଵାର୍ୟ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ଵିଵିଶୁସ୍ତଂ ଗୃହୋତ୍ତମମ୍ ।
ସ ମୈଥିଲୀଂ ଧର୍ମପରାମଵସ୍ଥିତାଂ ପ୍ରପେପମାନାଂ ପରିଭର୍ତ୍ସ୍ୟ ରାଵଣଃ ।
ଵିହାୟ ସୀତାଂ ମଦନେନ ମୋହିତଃ ସ୍ଵମେଵ ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଵିଵେଶ ଭାସ୍ଵରମ୍ ॥ 46 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ସୁଂଦରକାଂଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
