ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ପଂଚାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଃ ପୁରୁଷସିଂହାନାଂ ଵୃତାନାଂ ତୈ ସ୍ସୁହୃଦ୍ଗଣୈଃ ।
ଶୋଚତାମେଵ ରଜନୀ ଦୁଃଖେନ ଵ୍ୟତ୍ୟଵର୍ତତ ॥ 1 ॥
ରଜନ୍ୟାଂ ସୁପ୍ରଭାତାୟାଂ ଭ୍ରାତରସ୍ତେ ସୁହୃଦ୍ଵୃତାଃ ।
ମଂଦାକିନ୍ୟାଂ ହୁତଂ ଜପ୍ୟଂ କୃତ୍ଵା ରାମମୁପାଗମନ୍ ॥ 2 ॥
ତୂଷ୍ଣୀଂ ତେ ସମୁପାସୀନା ନ କଶ୍ଚିତ୍କିଂଚିଦବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଭରତସ୍ତୁ ସୁହୃନ୍ମଧ୍ୟେ ରାମଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 3 ॥
ସାଂତ୍ଵିତା ମାମିକା ମାତା ଦତ୍ତଂ ରାଜ୍ୟମିଦଂ ମମ ।
ତଦ୍ଦଦାମି ତଵୈଵାହଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ରାଜ୍ୟମକଂଟକମ୍ ॥ 4 ॥
ମହତେଵାଂବୁଵେଗେନ ଭିନ୍ନସ୍ସେତୁର୍ଜଲାଗମେ ।
ଦୁରାଵାରଂ ତ୍ଵଦନ୍ୟେନ ରାଜ୍ୟଖଂଡମିଦଂ ମହତ୍ ॥ 5 ॥
ଗତିଂ ଖର ଇଵାଶ୍ଵସ୍ୟ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟସ୍ୟେଵ ପତତ୍ରିଣଃ ।
ଅନୁଗଂତୁଂ ନ ଶକ୍ତିର୍ମେ ଗତିଂ ତଵ ମହୀପତେ ॥ 6 ॥
ସୁଜୀଵଂ ନିତ୍ୟଶସ୍ତସ୍ୟ ୟଃ ପରୈରୁପଜୀଵ୍ୟତେ ।
ରାମ ତେନ ତୁ ଦୁର୍ଜୀଵଂ ୟଃ ପରାନୁପଜୀଵତି ॥ 7 ॥
ୟଥା ତୁ ରୋପିତୋ ଵୃକ୍ଷଃ ପୁରୁଷେଣ ଵିଵର୍ଧିତଃ ।
ହ୍ରସ୍ଵକେଣ ଦୁରାରୋହୋ ରୂଢସ୍କଂଧୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ ॥ 8 ॥
ସ ୟଦା ପୁଷ୍ପିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଫଲାନି ନ ଵିଦର୍ଶୟେତ୍ ।
ସ ତାଂ ନାନୁଭଵେତ୍ପ୍ରୀତିଂ ୟସ୍ୟ ହେତୋଃ ପ୍ରରୋପିତଃ ॥ 9 ॥
ଏଷୋପମା ମହାବାହୋ ତମର୍ଥଂ ଵେତ୍ତୁ ମର୍ହସି ।
ୟଦି ତ୍ଵମସ୍ମାନ୍ଵୃଷଭୋ ଭର୍ତା ଭୃତ୍ୟାନ୍ନ ଶାଧି ହି ॥ 10 ॥
ଶ୍ରେଣୟସ୍ତ୍ଵାଂ ମହାରାଜ ପଶ୍ୟଂତ୍ଵଗ୍ୟ୍ରାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ।
ପ୍ରତପଂତମିଵାଦିତ୍ୟଂ ରାଜ୍ୟେ ସ୍ଥିତ ମରିଂଦମମ୍ ॥ 11 ॥
ତଵାନୁୟାନେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମତ୍ତା ନର୍ଦଂତୁ କୁଂଜରାଃ ।
ଅଂତଃପୁରଗତା ନାର୍ୟୋ ନଂଦଂତୁ ସୁସମାହିତାଃ ॥ 12 ॥
ତସ୍ୟ ସାଧ୍ଵିତ୍ୟମନ୍ୟଂତ ନାଗରା ଵିଵିଧା ଜନାଃ ।
ଭରତସ୍ୟ ଵଚ ଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଂ ପ୍ରତ୍ୟନୁୟାଚତଃ ॥ 13 ॥
ତମେଵଂ ଦୁଃଖିତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଵିଲପଂତଂ ୟଶସ୍ଵିନମ୍ ।
ରାମଃ କୃତାତ୍ମା ଭରତଂ ସମାଶ୍ଵାସୟଦାତ୍ମଵାନ୍ ॥ 14 ॥
ନାଽତ୍ମନଃ କାମକାରୋଽସ୍ତି ପୁରୁଷୋଽୟମନୀଶ୍ଵରଃ ।
ଇତଶ୍ଚେତରତଶ୍ଚୈନଂ କୃତାଂତଃ ପରିକର୍ଷତି ॥ 15 ॥
ସର୍ଵେ କ୍ଷୟାଂତାଃ ନିଚୟାଃ ପତନାଂତା ସମୁଚ୍ଛ୍ରୟାଃ ।
ସଂୟୋଗା ଵିପ୍ରୟୋଗାଂତା ମରଣାଂତଂ ଚ ଜୀଵିତମ୍ ॥ 16 ॥
ୟଥା ଫଲାନାଂ ପକ୍ଵାନାଂ ନାନ୍ୟତ୍ର ପତନାଦ୍ଭୟମ୍ ।
ଏଵଂ ନରସ୍ୟ ଜାତସ୍ୟ ନାନ୍ୟତ୍ର ମରଣାଦ୍ଭୟମ୍ ॥ 17 ॥
ୟଥାଽଗାରଂ ଦୃଢସ୍ଥୂଣଂ ଜୀର୍ଣଂ ଭୂତ୍ଵାଽଵସୀଦତି ।
ତଥୈଵ ସୀଦଂତି ନରା ଜରାମୃତ୍ୟୁଵଶଂ ଗତାଃ ॥ 18 ॥
ଅତ୍ୟେତି ରଜନୀ ୟା ତୁ ସା ନ ପ୍ରତିନିଵର୍ତତେ ।
ୟାତ୍ୟେଵ ୟମୁନା ପୂର୍ଣା ସମୁଦ୍ରମୁଦକାକୁଲମ୍ ॥ 19 ॥
ଅହୋ ରାତ୍ରାଣି ଗଗ୍ଚ୍ଛଂତି ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଇହ ।
ଆୟୂମ୍ଷି କ୍ଷପୟଂତ୍ୟ୍ ଆଶୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଜଲଂ ଇଵ ଅଂଶଵଃ ॥ 20 ॥
ଆତ୍ମାନମନୁଶୋଚ ତ୍ଵଂ କିମନ୍ୟମନୁଶୋଚସି ।
ଆୟୁସ୍ତେ ହୀୟତେ ୟସ୍ୟ ସ୍ଥିତସ୍ୟ ଚ ଗତସ୍ୟ ଚ ॥ 21 ॥
ସହୈଵ ମୃତ୍ୟୁର୍ଵ୍ରଜତି ସହ ମୃତ୍ୟୁର୍ନିଷୀଦତି ।
ଗତ୍ଵାସୁଦୀର୍ଘମଧ୍ଵାନଂ ସହମୃତ୍ୟୁର୍ନିଵର୍ତତେ ॥ 22 ॥
ଗାତ୍ରେଷୁ ଵଲୟଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଶ୍ଶ୍ଵେତାଶ୍ଚୈଵ ଶିରୋରୁହାଃ ।
ଜରୟା ପୁରୁଷୋ ଜୀର୍ଣଃ କିଂ ହି କୃତ୍ଵା ପ୍ରଭାଵୟେତ୍ ॥ 23 ॥
ନଂଦଂତ୍ୟୁଦିତ ଆଦିତ୍ୟେ ନଂଦଂତ୍ୟସ୍ତମିତେଽହନି ।
ଆତ୍ମନୋ ନାଵବୁଧ୍ୟଂତେ ମନୁଷ୍ୟା ଜୀଵିତକ୍ଷୟମ୍ ॥ 24 ॥
ହୃଷ୍ୟଂତ୍ୟୃତୁମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଵଂ ନଵମିହାଗତମ୍ ।
ଋତୂନାଂ ପରିଵର୍ତେନ ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରାଣସଂକ୍ଷୟଃ ॥ 25 ॥
ୟଥା କାଷ୍ଠଂ ଚ କାଷ୍ଠଂ ଚ ସମେୟାତାଂ ମହାର୍ଣଵେ ।
ସମେତ୍ୟ ଚ ଵ୍ୟପେୟାତାଂ କାଲମାସାଦ୍ୟ କଂଚନ ॥ 26 ॥
ଏଵଂ ଭାର୍ୟାଶ୍ଚପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତୟଶ୍ଚ ଧନାନି ଚ ।
ସମେତ୍ୟ ଵ୍ୟଵଧାଵଂତି ଧ୍ରୁଵୋ ହ୍ୟେଷାଂ ଵିନାଭଵଃ ॥ 27 ॥
ୟଥା କାଷ୍ଠଂ ଚ କାଷ୍ଠଂ ଚ ସମେୟାତାଂ ମହାର୍ଣଵେ ।
ସମେତ୍ୟ ଚ ଵ୍ୟପେୟାତାଂ କାଲମାସାଦ୍ୟ କଂଚନ ॥ 28 ॥
ଏଵଂ ଭାର୍ୟାଶ୍ଚପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତୟଶ୍ଚ ଧନାନି ଚ ।
ସମେତ୍ୟ ଵ୍ୟଵଧାଵଂତି ଧ୍ରୁଵୋ ହ୍ୟେଷାଂ ଵିନାଭଵଃ ॥ 29 ॥
ନାତ୍ର କଶ୍ଚିଦ୍ୟଥାଭାଵଂ ପ୍ରାଣୀ ସମଭିଵର୍ତତେ ।
ତେନ ତସ୍ମିନ୍ନ ସାମର୍ଥ୍ୟଂ ପ୍ରେତସ୍ୟା ସ୍ତ୍ୟନୁଶୋଚତଃ ॥ 30 ॥
ୟଥା ହି ସାର୍ଥଂ ଗଚ୍ଛଂତଂ ବ୍ରୂୟାତ୍କଶ୍ଚିତ୍ପଥି ସ୍ଥିତଃ ।
ଅହମପ୍ୟାଗମିଷ୍ୟାମି ପୃଷ୍ଠତୋ ଭଵତା ମିତି ॥ 31 ॥
ଏଵଂ ପୂର୍ଵୈର୍ଗତୋ ମାର୍ଗଃ ପିତୃପୈତାମହୋ ଧ୍ରୁଵଃ ।
ତମାପନ୍ନଃ କଥଂ ଶୋଚେଦ୍ୟସ୍ୟ ନାସ୍ତି ଵ୍ୟତିକ୍ରମଃ ॥ 32 ॥
ଵୟସଃ ପତମାନସ୍ୟ ସ୍ରୋତସୋ ଵାଽନିଵର୍ତିନଃ ।
ଆତ୍ମା ସୁଖେ ନିୟୋକ୍ତଵ୍ୟସ୍ସୁଖଭାଜଃ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 33 ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ସ ଶୁଭୈଃ କୃତ୍ସ୍ନୈଃ କ୍ରତୁଭିଶ୍ଚାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଦଶରଥଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପିତା ନଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ ॥ 34 ॥
ଭୃତ୍ୟାନାଂ ଭରଣାତ୍ସମ୍ୟକ୍ପ୍ରଜାନାଂ ପରିପାଲନାତ୍ ।
ଅର୍ଥାଦାନାଚ୍ଚ ଧର୍ମେଣ ପିତା ନ ସ୍ତ୍ରିଦିଵଂଗତଃ ॥ 35 ॥
କର୍ମଭି ସ୍ତୁ ଶୁଭୈରିଷ୍ଟୈଃ କ୍ରତୁଭିଶ୍ଚାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଦଶରଥଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପିତା ନଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ ॥ 36 ॥
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ବହୁଵିଧୈର୍ୟଜ୍ଞୈର୍ଭୋଗାଂ ଶ୍ଚାଵାପ୍ୟ ପୁଷ୍କଲାନ୍ ।
ଉତ୍ତମଂ ଚାୟୁରାସାଦ୍ୟ ସ୍ଵର୍ଗତଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ ॥ 37 ॥
ଆୟୁରୁତ୍ତମମାସାଦ୍ୟ ଭୋଗାନପି ଚ ରାଘଵଃ ।
ସ ନ ଶୋଚ୍ୟଃ ପିତା ତାତ ସ୍ଵର୍ଗତ ସ୍ସତ୍କୃତ ସ୍ସତାମ୍ ॥ 38 ॥
ସ ଜୀର୍ଣଂ ମାନୁଷଂ ଦେହଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ପିତା ହି ନଃ ।
ଦୈଵୀମୃଦ୍ଧିମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଵିହାରିଣୀମ୍ ॥ 39 ॥
ତଂ ତୁ ନୈଵଂଵିଧଃ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞ ଶ୍ଶୋଚିତୁମର୍ହତି ।
ତତ୍ଵିଧୋ ମଦ୍ଵିଧଶ୍ଚାପି ଶ୍ରୁତଵାନ୍ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତରଃ ॥ 40 ॥
ଏତେ ବହୁଵିଧା ଶୋକା ଵିଲାପରୁଦିତେ ତଥା ।
ଵର୍ଜନୀୟା ହି ଧୀରେଣ ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ଧୀମତା ॥ 41 ॥
ସ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ମା ଶୋଚେର୍ୟାତ୍ଵା ଚାଵସତାଂ ପୁରୀମ୍ ।
ତଥା ପିତ୍ରା ନିୟୁକ୍ତୋଽସି ଵଶିନା ଵଦତାଂ ଵର ॥ 42 ॥
ୟତ୍ରାହମପି ତେନୈଵ ନିୟୁକ୍ତଃ ପୁଣ୍ୟକର୍ମଣା ।
ତତ୍ରୈଵାହଂ କରିଷ୍ୟାମି ପିତୁରାର୍ୟସ୍ୟ ଶାସନମ୍ ॥ 43 ॥
ନ ମୟା ଶାସନଂ ତସ୍ୟ ତ୍ୟକ୍ତୁଂ ନ୍ୟାୟ୍ୟ ମରିଂଦମ ।
ସ ତ୍ଵୟାପି ସଦା ମାନ୍ୟଂ ସ ଵୈ ବଂଧୁ ସ ନଃ ପିତା ॥ 44 ॥
ତଦ୍ଵଚଃ ପିତୁରେଵାହଂ ସମ୍ମତଂ ଧର୍ମଚାରିଣଃ ।
କର୍ମଣା ପାଲୟିଷ୍ୟାମି ଵନଵାସେନ ରାଘଵ ॥ 45 ॥
ଧାର୍ମିକେଣାନୃଶଂସେନ ନରେଣ ଗୁରୁଵର୍ତିନା ।
ଭଵିତଵ୍ୟଂ ନରଵ୍ୟାଘ୍ର ପରଲୋକଂ ଜିଗୀଷତା ॥ 46 ॥
ଆତ୍ମାନମନୁତିଷ୍ଠତ୍ଵଂ ସ୍ଵଭାଵେନ ନରର୍ଷଭ ।
ନିଶାମ୍ୟତୁ ଶୁଭଂ ଵୃତ୍ତଂ ପିତୁର୍ଦଶରଥସ୍ୟ ନଃ ॥ 47 ॥
ଇତ୍ୟେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ମହାତ୍ମା ପିତୁର୍ନିଦେଶ ପ୍ରତିପାଲନାର୍ଥମ୍ ।
ୟଵୀୟସଂ ଭ୍ରାତରମର୍ଥଵଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁର୍ମୁହୂର୍ତାଦ୍ଵିରରାମ ରାମଃ ॥ 48 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ପଂଚାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
