śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha pañchādhikaśatatamassargaḥ ।
tataḥ puruṣasiṃhānāṃ vṛtānāṃ tai ssuhṛdgaṇaiḥ ।
śōchatāmēva rajanī duḥkhēna vyatyavartata ॥ 1 ॥
rajanyāṃ suprabhātāyāṃ bhrātarastē suhṛdvṛtāḥ ।
mandākinyāṃ hutaṃ japyaṃ kṛtvā rāmamupāgaman ॥ 2 ॥
tūṣṇīṃ tē samupāsīnā na kaśchitkiñchidabravīt ।
bharatastu suhṛnmadhyē rāmaṃ vachanamabravīt ॥ 3 ॥
sāntvitā māmikā mātā dattaṃ rājyamidaṃ mama ।
taddadāmi tavaivāhaṃ bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam ॥ 4 ॥
mahatēvāmbuvēgēna bhinnassēturjalāgamē ।
durāvāraṃ tvadanyēna rājyakhaṇḍamidaṃ mahat ॥ 5 ॥
gatiṃ khara ivāśvasya tārkṣyasyēva patatriṇaḥ ।
anugantuṃ na śaktirmē gatiṃ tava mahīpatē ॥ 6 ॥
sujīvaṃ nityaśastasya yaḥ parairupajīvyatē ।
rāma tēna tu durjīvaṃ yaḥ parānupajīvati ॥ 7 ॥
yathā tu rōpitō vṛkṣaḥ puruṣēṇa vivardhitaḥ ।
hrasvakēṇa durārōhō rūḍhaskandhō mahādrumaḥ ॥ 8 ॥
sa yadā puṣpitō bhūtvā phalāni na vidarśayēt ।
sa tāṃ nānubhavētprītiṃ yasya hētōḥ prarōpitaḥ ॥ 9 ॥
ēṣōpamā mahābāhō tamarthaṃ vēttu marhasi ।
yadi tvamasmānvṛṣabhō bhartā bhṛtyānna śādhi hi ॥ 10 ॥
śrēṇayastvāṃ mahārāja paśyantvagyrāścha sarvaśaḥ ।
pratapantamivādityaṃ rājyē sthita marindamam ॥ 11 ॥
tavānuyānē kākutstha mattā nardantu kuñjarāḥ ।
antaḥpuragatā nāryō nandantu susamāhitāḥ ॥ 12 ॥
tasya sādhvityamanyanta nāgarā vividhā janāḥ ।
bharatasya vacha śśrutvā rāmaṃ pratyanuyāchataḥ ॥ 13 ॥
tamēvaṃ duḥkhitaṃ prēkṣya vilapantaṃ yaśasvinam ।
rāmaḥ kṛtātmā bharataṃ samāśvāsayadātmavān ॥ 14 ॥
nā'tmanaḥ kāmakārō'sti puruṣō'yamanīśvaraḥ ।
itaśchētarataśchainaṃ kṛtāntaḥ parikarṣati ॥ 15 ॥
sarvē kṣayāntāḥ nichayāḥ patanāntā samuchChrayāḥ ।
saṃyōgā viprayōgāntā maraṇāntaṃ cha jīvitam ॥ 16 ॥
yathā phalānāṃ pakvānāṃ nānyatra patanādbhayam ।
ēvaṃ narasya jātasya nānyatra maraṇādbhayam ॥ 17 ॥
yathā'gāraṃ dṛḍhasthūṇaṃ jīrṇaṃ bhūtvā'vasīdati ।
tathaiva sīdanti narā jarāmṛtyuvaśaṃ gatāḥ ॥ 18 ॥
atyēti rajanī yā tu sā na pratinivartatē ।
yātyēva yamunā pūrṇā samudramudakākulam ॥ 19 ॥
ahō rātrāṇi gagchChanti sarvēṣāṃ prāṇināṃ iha ।
āyūmṣi kṣapayanty āśu grīṣmē jalaṃ iva aṃśavaḥ ॥ 20 ॥
ātmānamanuśōcha tvaṃ kimanyamanuśōchasi ।
āyustē hīyatē yasya sthitasya cha gatasya cha ॥ 21 ॥
sahaiva mṛtyurvrajati saha mṛtyurniṣīdati ।
gatvāsudīrghamadhvānaṃ sahamṛtyurnivartatē ॥ 22 ॥
gātrēṣu valayaḥ prāptā śśvētāśchaiva śirōruhāḥ ।
jarayā puruṣō jīrṇaḥ kiṃ hi kṛtvā prabhāvayēt ॥ 23 ॥
nandantyudita ādityē nandantyastamitē'hani ।
ātmanō nāvabudhyantē manuṣyā jīvitakṣayam ॥ 24 ॥
hṛṣyantyṛtumukhaṃ dṛṣṭvā navaṃ navamihāgatam ।
ṛtūnāṃ parivartēna prāṇināṃ prāṇasaṅkṣayaḥ ॥ 25 ॥
yathā kāṣṭhaṃ cha kāṣṭhaṃ cha samēyātāṃ mahārṇavē ।
samētya cha vyapēyātāṃ kālamāsādya kañchana ॥ 26 ॥
ēvaṃ bhāryāśchaputrāścha jñātayaścha dhanāni cha ।
samētya vyavadhāvanti dhruvō hyēṣāṃ vinābhavaḥ ॥ 27 ॥
yathā kāṣṭhaṃ cha kāṣṭhaṃ cha samēyātāṃ mahārṇavē ।
samētya cha vyapēyātāṃ kālamāsādya kañchana ॥ 28 ॥
ēvaṃ bhāryāśchaputrāścha jñātayaścha dhanāni cha ।
samētya vyavadhāvanti dhruvō hyēṣāṃ vinābhavaḥ ॥ 29 ॥
nātra kaśchidyathābhāvaṃ prāṇī samabhivartatē ।
tēna tasminna sāmarthyaṃ prētasyā styanuśōchataḥ ॥ 30 ॥
yathā hi sārthaṃ gachChantaṃ brūyātkaśchitpathi sthitaḥ ।
ahamapyāgamiṣyāmi pṛṣṭhatō bhavatā miti ॥ 31 ॥
ēvaṃ pūrvairgatō mārgaḥ pitṛpaitāmahō dhruvaḥ ।
tamāpannaḥ kathaṃ śōchēdyasya nāsti vyatikramaḥ ॥ 32 ॥
vayasaḥ patamānasya srōtasō vā'nivartinaḥ ।
ātmā sukhē niyōktavyassukhabhājaḥ prajāḥ smṛtāḥ ॥ 33 ॥
dharmātmā sa śubhaiḥ kṛtsnaiḥ kratubhiśchāptadakṣiṇaiḥ ।
svargaṃ daśarathaḥ prāptaḥ pitā naḥ pṛthivīpatiḥ ॥ 34 ॥
bhṛtyānāṃ bharaṇātsamyakprajānāṃ paripālanāt ।
arthādānāchcha dharmēṇa pitā na stridivaṅgataḥ ॥ 35 ॥
karmabhi stu śubhairiṣṭaiḥ kratubhiśchāptadakṣiṇaiḥ ।
svargaṃ daśarathaḥ prāptaḥ pitā naḥ pṛthivīpatiḥ ॥ 36 ॥
iṣṭvā bahuvidhairyajñairbhōgāṃ śchāvāpya puṣkalān ।
uttamaṃ chāyurāsādya svargataḥ pṛthivīpatiḥ ॥ 37 ॥
āyuruttamamāsādya bhōgānapi cha rāghavaḥ ।
sa na śōchyaḥ pitā tāta svargata ssatkṛta ssatām ॥ 38 ॥
sa jīrṇaṃ mānuṣaṃ dēhaṃ parityajya pitā hi naḥ ।
daivīmṛddhimanuprāptō brahmalōkavihāriṇīm ॥ 39 ॥
taṃ tu naivaṃvidhaḥ kaśchitprājña śśōchitumarhati ।
tatvidhō madvidhaśchāpi śrutavānbuddhimattaraḥ ॥ 40 ॥
ētē bahuvidhā śōkā vilāparuditē tathā ।
varjanīyā hi dhīrēṇa sarvāvasthāsu dhīmatā ॥ 41 ॥
sa svasthō bhava mā śōchēryātvā chāvasatāṃ purīm ।
tathā pitrā niyuktō'si vaśinā vadatāṃ vara ॥ 42 ॥
yatrāhamapi tēnaiva niyuktaḥ puṇyakarmaṇā ।
tatraivāhaṃ kariṣyāmi piturāryasya śāsanam ॥ 43 ॥
na mayā śāsanaṃ tasya tyaktuṃ nyāyya marindama ।
sa tvayāpi sadā mānyaṃ sa vai bandhu sa naḥ pitā ॥ 44 ॥
tadvachaḥ piturēvāhaṃ sammataṃ dharmachāriṇaḥ ।
karmaṇā pālayiṣyāmi vanavāsēna rāghava ॥ 45 ॥
dhārmikēṇānṛśaṃsēna narēṇa guruvartinā ।
bhavitavyaṃ naravyāghra paralōkaṃ jigīṣatā ॥ 46 ॥
ātmānamanutiṣṭhatvaṃ svabhāvēna nararṣabha ।
niśāmyatu śubhaṃ vṛttaṃ piturdaśarathasya naḥ ॥ 47 ॥
ityēvamuktvā vachanaṃ mahātmā piturnidēśa pratipālanārtham ।
yavīyasaṃ bhrātaramarthavachcha prabhurmuhūrtādvirarāma rāmaḥ ॥ 48 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañchādhikaśatatamassargaḥ ॥