ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ പംചാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
തതഃ പുരുഷസിംഹാനാം വൃതാനാം തൈ സ്സുഹൃദ്ഗണൈഃ ।
ശോചതാമേവ രജനീ ദുഃഖേന വ്യത്യവര്തത ॥ 1 ॥
രജന്യാം സുപ്രഭാതായാം ഭ്രാതരസ്തേ സുഹൃദ്വൃതാഃ ।
മംദാകിന്യാം ഹുതം ജപ്യം കൃത്വാ രാമമുപാഗമന് ॥ 2 ॥
തൂഷ്ണീം തേ സമുപാസീനാ ന കശ്ചിത്കിംചിദബ്രവീത് ।
ഭരതസ്തു സുഹൃന്മധ്യേ രാമം വചനമബ്രവീത് ॥ 3 ॥
സാംത്വിതാ മാമികാ മാതാ ദത്തം രാജ്യമിദം മമ ।
തദ്ദദാമി തവൈവാഹം ഭുംക്ഷ്വ രാജ്യമകംടകമ് ॥ 4 ॥
മഹതേവാംബുവേഗേന ഭിന്നസ്സേതുര്ജലാഗമേ ।
ദുരാവാരം ത്വദന്യേന രാജ്യഖംഡമിദം മഹത് ॥ 5 ॥
ഗതിം ഖര ഇവാശ്വസ്യ താര്ക്ഷ്യസ്യേവ പതത്രിണഃ ।
അനുഗംതും ന ശക്തിര്മേ ഗതിം തവ മഹീപതേ ॥ 6 ॥
സുജീവം നിത്യശസ്തസ്യ യഃ പരൈരുപജീവ്യതേ ।
രാമ തേന തു ദുര്ജീവം യഃ പരാനുപജീവതി ॥ 7 ॥
യഥാ തു രോപിതോ വൃക്ഷഃ പുരുഷേണ വിവര്ധിതഃ ।
ഹ്രസ്വകേണ ദുരാരോഹോ രൂഢസ്കംധോ മഹാദ്രുമഃ ॥ 8 ॥
സ യദാ പുഷ്പിതോ ഭൂത്വാ ഫലാനി ന വിദര്ശയേത് ।
സ താം നാനുഭവേത്പ്രീതിം യസ്യ ഹേതോഃ പ്രരോപിതഃ ॥ 9 ॥
ഏഷോപമാ മഹാബാഹോ തമര്ഥം വേത്തു മര്ഹസി ।
യദി ത്വമസ്മാന്വൃഷഭോ ഭര്താ ഭൃത്യാന്ന ശാധി ഹി ॥ 10 ॥
ശ്രേണയസ്ത്വാം മഹാരാജ പശ്യംത്വഗ്യ്രാശ്ച സർവശഃ ।
പ്രതപംതമിവാദിത്യം രാജ്യേ സ്ഥിത മരിംദമമ് ॥ 11 ॥
തവാനുയാനേ കാകുത്സ്ഥ മത്താ നര്ദംതു കുംജരാഃ ।
അംതഃപുരഗതാ നാര്യോ നംദംതു സുസമാഹിതാഃ ॥ 12 ॥
തസ്യ സാധ്വിത്യമന്യംത നാഗരാ വിവിധാ ജനാഃ ।
ഭരതസ്യ വച ശ്ശ്രുത്വാ രാമം പ്രത്യനുയാചതഃ ॥ 13 ॥
തമേവം ദുഃഖിതം പ്രേക്ഷ്യ വിലപംതം യശസ്വിനമ് ।
രാമഃ കൃതാത്മാ ഭരതം സമാശ്വാസയദാത്മവാന് ॥ 14 ॥
നാഽത്മനഃ കാമകാരോഽസ്തി പുരുഷോഽയമനീശ്വരഃ ।
ഇതശ്ചേതരതശ്ചൈനം കൃതാംതഃ പരികര്ഷതി ॥ 15 ॥
സർവേ ക്ഷയാംതാഃ നിചയാഃ പതനാംതാ സമുച്ഛ്രയാഃ ।
സംയോഗാ വിപ്രയോഗാംതാ മരണാംതം ച ജീവിതമ് ॥ 16 ॥
യഥാ ഫലാനാം പക്വാനാം നാന്യത്ര പതനാദ്ഭയമ് ।
ഏവം നരസ്യ ജാതസ്യ നാന്യത്ര മരണാദ്ഭയമ് ॥ 17 ॥
യഥാഽഗാരം ദൃഢസ്ഥൂണം ജീര്ണം ഭൂത്വാഽവസീദതി ।
തഥൈവ സീദംതി നരാ ജരാമൃത്യുവശം ഗതാഃ ॥ 18 ॥
അത്യേതി രജനീ യാ തു സാ ന പ്രതിനിവര്തതേ ।
യാത്യേവ യമുനാ പൂര്ണാ സമുദ്രമുദകാകുലമ് ॥ 19 ॥
അഹോ രാത്രാണി ഗഗ്ച്ഛംതി സർവേഷാം പ്രാണിനാം ഇഹ ।
ആയൂമ്ഷി ക്ഷപയംത്യ് ആശു ഗ്രീഷ്മേ ജലം ഇവ അംശവഃ ॥ 20 ॥
ആത്മാനമനുശോച ത്വം കിമന്യമനുശോചസി ।
ആയുസ്തേ ഹീയതേ യസ്യ സ്ഥിതസ്യ ച ഗതസ്യ ച ॥ 21 ॥
സഹൈവ മൃത്യുർവ്രജതി സഹ മൃത്യുര്നിഷീദതി ।
ഗത്വാസുദീര്ഘമധ്വാനം സഹമൃത്യുര്നിവര്തതേ ॥ 22 ॥
ഗാത്രേഷു വലയഃ പ്രാപ്താ ശ്ശ്വേതാശ്ചൈവ ശിരോരുഹാഃ ।
ജരയാ പുരുഷോ ജീര്ണഃ കിം ഹി കൃത്വാ പ്രഭാവയേത് ॥ 23 ॥
നംദംത്യുദിത ആദിത്യേ നംദംത്യസ്തമിതേഽഹനി ।
ആത്മനോ നാവബുധ്യംതേ മനുഷ്യാ ജീവിതക്ഷയമ് ॥ 24 ॥
ഹൃഷ്യംത്യൃതുമുഖം ദൃഷ്ട്വാ നവം നവമിഹാഗതമ് ।
ഋതൂനാം പരിവര്തേന പ്രാണിനാം പ്രാണസംക്ഷയഃ ॥ 25 ॥
യഥാ കാഷ്ഠം ച കാഷ്ഠം ച സമേയാതാം മഹാര്ണവേ ।
സമേത്യ ച വ്യപേയാതാം കാലമാസാദ്യ കംചന ॥ 26 ॥
ഏവം ഭാര്യാശ്ചപുത്രാശ്ച ജ്ഞാതയശ്ച ധനാനി ച ।
സമേത്യ വ്യവധാവംതി ധ്രുവോ ഹ്യേഷാം വിനാഭവഃ ॥ 27 ॥
യഥാ കാഷ്ഠം ച കാഷ്ഠം ച സമേയാതാം മഹാര്ണവേ ।
സമേത്യ ച വ്യപേയാതാം കാലമാസാദ്യ കംചന ॥ 28 ॥
ഏവം ഭാര്യാശ്ചപുത്രാശ്ച ജ്ഞാതയശ്ച ധനാനി ച ।
സമേത്യ വ്യവധാവംതി ധ്രുവോ ഹ്യേഷാം വിനാഭവഃ ॥ 29 ॥
നാത്ര കശ്ചിദ്യഥാഭാവം പ്രാണീ സമഭിവര്തതേ ।
തേന തസ്മിന്ന സാമര്ഥ്യം പ്രേതസ്യാ സ്ത്യനുശോചതഃ ॥ 30 ॥
യഥാ ഹി സാര്ഥം ഗച്ഛംതം ബ്രൂയാത്കശ്ചിത്പഥി സ്ഥിതഃ ।
അഹമപ്യാഗമിഷ്യാമി പൃഷ്ഠതോ ഭവതാ മിതി ॥ 31 ॥
ഏവം പൂർവൈര്ഗതോ മാര്ഗഃ പിതൃപൈതാമഹോ ധ്രുവഃ ।
തമാപന്നഃ കഥം ശോചേദ്യസ്യ നാസ്തി വ്യതിക്രമഃ ॥ 32 ॥
വയസഃ പതമാനസ്യ സ്രോതസോ വാഽനിവര്തിനഃ ।
ആത്മാ സുഖേ നിയോക്തവ്യസ്സുഖഭാജഃ പ്രജാഃ സ്മൃതാഃ ॥ 33 ॥
ധര്മാത്മാ സ ശുഭൈഃ കൃത്സ്നൈഃ ക്രതുഭിശ്ചാപ്തദക്ഷിണൈഃ ।
സ്വര്ഗം ദശരഥഃ പ്രാപ്തഃ പിതാ നഃ പൃഥിവീപതിഃ ॥ 34 ॥
ഭൃത്യാനാം ഭരണാത്സമ്യക്പ്രജാനാം പരിപാലനാത് ।
അര്ഥാദാനാച്ച ധര്മേണ പിതാ ന സ്ത്രിദിവംഗതഃ ॥ 35 ॥
കര്മഭി സ്തു ശുഭൈരിഷ്ടൈഃ ക്രതുഭിശ്ചാപ്തദക്ഷിണൈഃ ।
സ്വര്ഗം ദശരഥഃ പ്രാപ്തഃ പിതാ നഃ പൃഥിവീപതിഃ ॥ 36 ॥
ഇഷ്ട്വാ ബഹുവിധൈര്യജ്ഞൈര്ഭോഗാം ശ്ചാവാപ്യ പുഷ്കലാന് ।
ഉത്തമം ചായുരാസാദ്യ സ്വര്ഗതഃ പൃഥിവീപതിഃ ॥ 37 ॥
ആയുരുത്തമമാസാദ്യ ഭോഗാനപി ച രാഘവഃ ।
സ ന ശോച്യഃ പിതാ താത സ്വര്ഗത സ്സത്കൃത സ്സതാമ് ॥ 38 ॥
സ ജീര്ണം മാനുഷം ദേഹം പരിത്യജ്യ പിതാ ഹി നഃ ।
ദൈവീമൃദ്ധിമനുപ്രാപ്തോ ബ്രഹ്മലോകവിഹാരിണീമ് ॥ 39 ॥
തം തു നൈവംവിധഃ കശ്ചിത്പ്രാജ്ഞ ശ്ശോചിതുമര്ഹതി ।
തത്വിധോ മദ്വിധശ്ചാപി ശ്രുതവാന്ബുദ്ധിമത്തരഃ ॥ 40 ॥
ഏതേ ബഹുവിധാ ശോകാ വിലാപരുദിതേ തഥാ ।
വര്ജനീയാ ഹി ധീരേണ സർവാവസ്ഥാസു ധീമതാ ॥ 41 ॥
സ സ്വസ്ഥോ ഭവ മാ ശോചേര്യാത്വാ ചാവസതാം പുരീമ് ।
തഥാ പിത്രാ നിയുക്തോഽസി വശിനാ വദതാം വര ॥ 42 ॥
യത്രാഹമപി തേനൈവ നിയുക്തഃ പുണ്യകര്മണാ ।
തത്രൈവാഹം കരിഷ്യാമി പിതുരാര്യസ്യ ശാസനമ് ॥ 43 ॥
ന മയാ ശാസനം തസ്യ ത്യക്തും ന്യായ്യ മരിംദമ ।
സ ത്വയാപി സദാ മാന്യം സ വൈ ബംധു സ നഃ പിതാ ॥ 44 ॥
തദ്വചഃ പിതുരേവാഹം സമ്മതം ധര്മചാരിണഃ ।
കര്മണാ പാലയിഷ്യാമി വനവാസേന രാഘവ ॥ 45 ॥
ധാര്മികേണാനൃശംസേന നരേണ ഗുരുവര്തിനാ ।
ഭവിതവ്യം നരവ്യാഘ്ര പരലോകം ജിഗീഷതാ ॥ 46 ॥
ആത്മാനമനുതിഷ്ഠത്വം സ്വഭാവേന നരര്ഷഭ ।
നിശാമ്യതു ശുഭം വൃത്തം പിതുര്ദശരഥസ്യ നഃ ॥ 47 ॥
ഇത്യേവമുക്ത്വാ വചനം മഹാത്മാ പിതുര്നിദേശ പ്രതിപാലനാര്ഥമ് ।
യവീയസം ഭ്രാതരമര്ഥവച്ച പ്രഭുര്മുഹൂര്താദ്വിരരാമ രാമഃ ॥ 48 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ പംചാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
