View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 3.16 Aranya Kanda - Sarga 16

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē araṇyakāṇḍam ।
atha ṣōḍaśassargaḥ ।

vasatastasya tu sukhaṃ rāghavasya mahātmanaḥ ।
śaradvyapāyē hēmantaṛturiṣṭaḥ pravartata ॥ 1 ॥

sa kadāchitprabhātāyāṃ śarvaryāṃ raghunandanaḥ ।
prayayāvabhiṣēkārthaṃ ramyāṃ gōdāvarīṃ nadīm ॥ 2 ॥

prahvaḥ kalaśahastastaṃ sītayā saha vīryavān ।
pṛṣṭhatō'nuvrajanbhrātā saumitriridamabravīt ॥ 3 ॥

ayaṃ sa kālaḥ samprāptaḥ priyō yastē priyaṃvada ।
alaṅkṛta ivābhāti yēna saṃvatsaraḥ śubhaḥ ॥ 4 ॥

nīhāraparuṣō lōkaḥ pṛthivī sasyaśālinī ।
jalānyanupabhōgyāni subhagō havyavāhanaḥ ॥ 5 ॥

navāgrayaṇapūjābhirabhyarchya pitṛdēvatāḥ ।
kṛtāgrayaṇakāḥ kālē santō vigatakalmaṣāḥ ॥ 6 ॥

prājyakāmā janapadāssampannataragōrasāḥ ।
vicharanti mahīpālā yātrāsthā vijigīṣavaḥ ॥ 7 ॥

sēvamānē dṛḍhaṃ sūryē diśamantaka sēvitām ।
vihīnatilakēva strī nōttarā dikprakāśatē ॥ 8 ॥

prakṛtyā himakōśāḍhyō dūrasūryaścha sāmpratam ।
yathārthanāmā suvyaktaṃ himavānhimavāngiriḥ ॥ 9 ॥

atyantasukhasañchārā madhyāhnē sparśatassukhāḥ ।
divasāssubhagādityāśchāyāsaliladurbhagāḥ ॥ 10 ॥

mṛdusūryāssanīhārāḥ paṭuśītāssamārutāḥ ।
śūnyāraṇyā himadhvastā divasā bhāntisāmpratam ॥ 11 ॥

nivṛttākāśaśayanāḥ puṣyanītā himāruṇāḥ ।
śītā vṛddhatarāyāmāstriyāmā yānti sāmpratam ॥ 12 ॥

ravisaṅkrāntasaubhāgya stuṣārāruṇamaṇḍalaḥ ।
niśśvāsāndha ivādarśanChandramā na prakāśatē ॥ 13 ॥

jyōtsna tuṣāramalinā paurṇamāsyāṃ na rājatē ।
sītēva chātapaśyāmā lakṣyatē na tu śōbhatē ॥ 14 ॥

prakṛtyā śītalasparśō himaviddhaścha sāmpratam ।
pravāti paśchimō vāyuḥ kālē dviguṇaśītalaḥ ॥ 15 ॥

bāṣpachChannānyaraṇyāni yavagōdhūmavanti cha ।
śōbhantē'bhyuditē sūryē nadbhi krauñchasārasaiḥ ॥ 16 ॥

kharjūrapuṣpākṛtibhiśśirōbhiḥ pūrṇataṇḍulaiḥ ।
śōbhantē kiñchidānamrāśśālayaḥ kanakaprabhāḥ ॥ 17 ॥

mayūkhairupasarpadbhirhimanīhārasaṃvṛtaiḥ ।
dūramabhyuditassūryaśśaśāṅka iva lakṣyatē ॥ 18 ॥

agrāhyavīryaḥ pūrvāhṇē madhyāhnē sparśatassukhaḥ ।
saṃraktaḥ kiñchidāpāṇḍurātapaśśōbhatē kṣitau ॥ 19 ॥

avaśyāyanipātēna kiñchitpraklinnaśādvalā ।
vanānāṃ śōbhatē bhūmirniviṣṭataruṇātapā ॥ 20 ॥

spṛśaṃstu vimalaṃ śītamudakaṃ dviradassukham ।
atyantatṛṣitō vanyaḥ pratisaṃharatē karam ॥ 21 ॥

ētē hi samupāsīnā vihagā jalachāriṇaḥ ।
nāvagāhanti salilamapragalbhā ivāhavam ॥ 22 ॥

avaśyāyatamōnaddhā nīhāratamasā'vṛtāḥ ।
prasuptā iva lakṣyantē vipuṣpā vanarājayaḥ ॥ 23 ॥

bāṣpasañChannasalilā rutavijñēyasārasāḥ ।
himārdravālukaistīraissaritō bhānti sāmpratam ॥ 24 ॥

tuṣārapatanāchchaiva mṛdutvādbhāskarasya cha ।
śaityādagāgrasthamapi prāyēṇa rasavajjalam ॥ 25 ॥

jarājarjaritaiḥ padmaiśaśīrṇakēsarakarṇikaiḥ ।
nālaṣērhimadhvassairna bhanti kamalākarāḥ ॥ 26 ॥

asmiṃstu puruṣavyāghraḥ kālē duḥkhasamanvitaḥ ।
tapaścharati dharmātmā tvadbhaktyā bharataḥ purē ॥ 27 ॥

tyaktvā rājyaṃ cha mānaṃ cha bhōgāṃścha vividhānbahūn ।
tapassvī niyatāhāraśśētē śītē mahītalē ॥ 28 ॥

sō'pi vēlāmimāṃ nūnamabhiṣēkārthamudyataḥ ।
vṛtaḥ prakṛtibhirnityaṃ prayāti sarayūṃ nadīm ॥ 29 ॥

atyantasukhasaṃvṛddhassukumārassukhōchitaḥ ।
kathaṃ nvapararātrēṣu sarayūmavagāhatē ॥ 30 ॥

padmapatrēkṣaṇō vīraśśyāmō nirudarō mahān ।
dharmajña ssatyavādī cha hrīniṣēdhō jitēndriyaḥ ॥ 31 ॥

priyābhibhāṣī madhurō dīrghabāhurarindamaḥ ।
santyajya vividhānbhōgānāryaṃ sarvātmanā śritaḥ ॥ 32 ॥

jitassvargastava bhrātrā bharatēna mahātmanā ।
vanasthamapi tāpasyē yastvāmanuvidhīyatē ॥ 33 ॥

na pitryamanuvartantē mātṛkaṃ dvipadā iti ।
khyātō lōkapravādō'yaṃ bharatēnānyathā kṛtaḥ ॥ 34 ॥

bhartā daśarathō yasyāssādhuścha bharatassutaḥ ।
kathaṃ nu sā'mbā kaikēyī tādṛśī krūraśīlinī ॥ 35 ॥

ityēvaṃ lakṣmaṇē vākyaṃ snēhādbruvati dhārmikē ।
parivādaṃ jananyāstamasahanrāghavō'bravīt ॥ 36 ॥

sa tē'mbā madhyamā tāta garhitavyā kathañchana ।
tāmēvēkṣvākunāthasya bharatasya kathāṃ kuru ॥ 37 ॥

niśchitā'pi hi mē buddhirvanavāsē dṛḍhavratā ।
bharatasnēhasantaptā bāliśīkriyatē punaḥ ॥ 38 ॥

saṃsmarāmyasya vākyāni priyāṇi madhurāṇi cha ।
hṛdyānyamṛtakalpāni manaḥprahlādanāni cha ॥ 39 ॥

kadānvahaṃ samēṣyāmi bharatēna mahātmanā ।
śatrughnēna cha vīrēṇa tvayā cha raghunandana ॥ 40 ॥

ityēvaṃ vilapaṃstatra prāpya gōdāvarīṃ nadīm ।
chakrē'bhiṣēkaṃ kākutsthassānujassaha sītayā ॥ 41 ॥

tarpayitvā'tha salilaistē pitṛndaivatāni cha ।
stuvanti smōditaṃ sūryaṃ dēvatāścha samāhitāḥ ॥ 42 ॥

kṛtābhiṣēkassararāja rāmaḥ sītādvitīyassaha lakṣmaṇēna ।
kṛtābhiṣēkō girirājaputryā rudrassanandī bhagavānivēśaḥ ॥ 43 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē ṣōḍaśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: