śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē araṇyakāṇḍam ।
atha ṣōḍaśassargaḥ ।
vasatastasya tu sukhaṃ rāghavasya mahātmanaḥ ।
śaradvyapāyē hēmantaṛturiṣṭaḥ pravartata ॥ 1 ॥
sa kadāchitprabhātāyāṃ śarvaryāṃ raghunandanaḥ ।
prayayāvabhiṣēkārthaṃ ramyāṃ gōdāvarīṃ nadīm ॥ 2 ॥
prahvaḥ kalaśahastastaṃ sītayā saha vīryavān ।
pṛṣṭhatō'nuvrajanbhrātā saumitriridamabravīt ॥ 3 ॥
ayaṃ sa kālaḥ samprāptaḥ priyō yastē priyaṃvada ।
alaṅkṛta ivābhāti yēna saṃvatsaraḥ śubhaḥ ॥ 4 ॥
nīhāraparuṣō lōkaḥ pṛthivī sasyaśālinī ।
jalānyanupabhōgyāni subhagō havyavāhanaḥ ॥ 5 ॥
navāgrayaṇapūjābhirabhyarchya pitṛdēvatāḥ ।
kṛtāgrayaṇakāḥ kālē santō vigatakalmaṣāḥ ॥ 6 ॥
prājyakāmā janapadāssampannataragōrasāḥ ।
vicharanti mahīpālā yātrāsthā vijigīṣavaḥ ॥ 7 ॥
sēvamānē dṛḍhaṃ sūryē diśamantaka sēvitām ।
vihīnatilakēva strī nōttarā dikprakāśatē ॥ 8 ॥
prakṛtyā himakōśāḍhyō dūrasūryaścha sāmpratam ।
yathārthanāmā suvyaktaṃ himavānhimavāngiriḥ ॥ 9 ॥
atyantasukhasañchārā madhyāhnē sparśatassukhāḥ ।
divasāssubhagādityāśchāyāsaliladurbhagāḥ ॥ 10 ॥
mṛdusūryāssanīhārāḥ paṭuśītāssamārutāḥ ।
śūnyāraṇyā himadhvastā divasā bhāntisāmpratam ॥ 11 ॥
nivṛttākāśaśayanāḥ puṣyanītā himāruṇāḥ ।
śītā vṛddhatarāyāmāstriyāmā yānti sāmpratam ॥ 12 ॥
ravisaṅkrāntasaubhāgya stuṣārāruṇamaṇḍalaḥ ।
niśśvāsāndha ivādarśanChandramā na prakāśatē ॥ 13 ॥
jyōtsna tuṣāramalinā paurṇamāsyāṃ na rājatē ।
sītēva chātapaśyāmā lakṣyatē na tu śōbhatē ॥ 14 ॥
prakṛtyā śītalasparśō himaviddhaścha sāmpratam ।
pravāti paśchimō vāyuḥ kālē dviguṇaśītalaḥ ॥ 15 ॥
bāṣpachChannānyaraṇyāni yavagōdhūmavanti cha ।
śōbhantē'bhyuditē sūryē nadbhi krauñchasārasaiḥ ॥ 16 ॥
kharjūrapuṣpākṛtibhiśśirōbhiḥ pūrṇataṇḍulaiḥ ।
śōbhantē kiñchidānamrāśśālayaḥ kanakaprabhāḥ ॥ 17 ॥
mayūkhairupasarpadbhirhimanīhārasaṃvṛtaiḥ ।
dūramabhyuditassūryaśśaśāṅka iva lakṣyatē ॥ 18 ॥
agrāhyavīryaḥ pūrvāhṇē madhyāhnē sparśatassukhaḥ ।
saṃraktaḥ kiñchidāpāṇḍurātapaśśōbhatē kṣitau ॥ 19 ॥
avaśyāyanipātēna kiñchitpraklinnaśādvalā ।
vanānāṃ śōbhatē bhūmirniviṣṭataruṇātapā ॥ 20 ॥
spṛśaṃstu vimalaṃ śītamudakaṃ dviradassukham ।
atyantatṛṣitō vanyaḥ pratisaṃharatē karam ॥ 21 ॥
ētē hi samupāsīnā vihagā jalachāriṇaḥ ।
nāvagāhanti salilamapragalbhā ivāhavam ॥ 22 ॥
avaśyāyatamōnaddhā nīhāratamasā'vṛtāḥ ।
prasuptā iva lakṣyantē vipuṣpā vanarājayaḥ ॥ 23 ॥
bāṣpasañChannasalilā rutavijñēyasārasāḥ ।
himārdravālukaistīraissaritō bhānti sāmpratam ॥ 24 ॥
tuṣārapatanāchchaiva mṛdutvādbhāskarasya cha ।
śaityādagāgrasthamapi prāyēṇa rasavajjalam ॥ 25 ॥
jarājarjaritaiḥ padmaiśaśīrṇakēsarakarṇikaiḥ ।
nālaṣērhimadhvassairna bhanti kamalākarāḥ ॥ 26 ॥
asmiṃstu puruṣavyāghraḥ kālē duḥkhasamanvitaḥ ।
tapaścharati dharmātmā tvadbhaktyā bharataḥ purē ॥ 27 ॥
tyaktvā rājyaṃ cha mānaṃ cha bhōgāṃścha vividhānbahūn ।
tapassvī niyatāhāraśśētē śītē mahītalē ॥ 28 ॥
sō'pi vēlāmimāṃ nūnamabhiṣēkārthamudyataḥ ।
vṛtaḥ prakṛtibhirnityaṃ prayāti sarayūṃ nadīm ॥ 29 ॥
atyantasukhasaṃvṛddhassukumārassukhōchitaḥ ।
kathaṃ nvapararātrēṣu sarayūmavagāhatē ॥ 30 ॥
padmapatrēkṣaṇō vīraśśyāmō nirudarō mahān ।
dharmajña ssatyavādī cha hrīniṣēdhō jitēndriyaḥ ॥ 31 ॥
priyābhibhāṣī madhurō dīrghabāhurarindamaḥ ।
santyajya vividhānbhōgānāryaṃ sarvātmanā śritaḥ ॥ 32 ॥
jitassvargastava bhrātrā bharatēna mahātmanā ।
vanasthamapi tāpasyē yastvāmanuvidhīyatē ॥ 33 ॥
na pitryamanuvartantē mātṛkaṃ dvipadā iti ।
khyātō lōkapravādō'yaṃ bharatēnānyathā kṛtaḥ ॥ 34 ॥
bhartā daśarathō yasyāssādhuścha bharatassutaḥ ।
kathaṃ nu sā'mbā kaikēyī tādṛśī krūraśīlinī ॥ 35 ॥
ityēvaṃ lakṣmaṇē vākyaṃ snēhādbruvati dhārmikē ।
parivādaṃ jananyāstamasahanrāghavō'bravīt ॥ 36 ॥
sa tē'mbā madhyamā tāta garhitavyā kathañchana ।
tāmēvēkṣvākunāthasya bharatasya kathāṃ kuru ॥ 37 ॥
niśchitā'pi hi mē buddhirvanavāsē dṛḍhavratā ।
bharatasnēhasantaptā bāliśīkriyatē punaḥ ॥ 38 ॥
saṃsmarāmyasya vākyāni priyāṇi madhurāṇi cha ।
hṛdyānyamṛtakalpāni manaḥprahlādanāni cha ॥ 39 ॥
kadānvahaṃ samēṣyāmi bharatēna mahātmanā ।
śatrughnēna cha vīrēṇa tvayā cha raghunandana ॥ 40 ॥
ityēvaṃ vilapaṃstatra prāpya gōdāvarīṃ nadīm ।
chakrē'bhiṣēkaṃ kākutsthassānujassaha sītayā ॥ 41 ॥
tarpayitvā'tha salilaistē pitṛndaivatāni cha ।
stuvanti smōditaṃ sūryaṃ dēvatāścha samāhitāḥ ॥ 42 ॥
kṛtābhiṣēkassararāja rāmaḥ sītādvitīyassaha lakṣmaṇēna ।
kṛtābhiṣēkō girirājaputryā rudrassanandī bhagavānivēśaḥ ॥ 43 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē ṣōḍaśassargaḥ ॥