ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാംഡമ് ।
അഥ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ।
വസതസ്തസ്യ തു സുഖം രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ ।
ശരദ്വ്യപായേ ഹേമംതഋതുരിഷ്ടഃ പ്രവര്തത ॥ 1 ॥
സ കദാചിത്പ്രഭാതായാം ശർവര്യാം രഘുനംദനഃ ।
പ്രയയാവഭിഷേകാര്ഥം രമ്യാം ഗോദാവരീം നദീമ് ॥ 2 ॥
പ്രഹ്വഃ കലശഹസ്തസ്തം സീതയാ സഹ വീര്യവാന് ।
പൃഷ്ഠതോഽനുവ്രജന്ഭ്രാതാ സൌമിത്രിരിദമബ്രവീത് ॥ 3 ॥
അയം സ കാലഃ സംപ്രാപ്തഃ പ്രിയോ യസ്തേ പ്രിയംവദ ।
അലംകൃത ഇവാഭാതി യേന സംവത്സരഃ ശുഭഃ ॥ 4 ॥
നീഹാരപരുഷോ ലോകഃ പൃഥിവീ സസ്യശാലിനീ ।
ജലാന്യനുപഭോഗ്യാനി സുഭഗോ ഹവ്യവാഹനഃ ॥ 5 ॥
നവാഗ്രയണപൂജാഭിരഭ്യര്ച്യ പിതൃദേവതാഃ ।
കൃതാഗ്രയണകാഃ കാലേ സംതോ വിഗതകല്മഷാഃ ॥ 6 ॥
പ്രാജ്യകാമാ ജനപദാസ്സംപന്നതരഗോരസാഃ ।
വിചരംതി മഹീപാലാ യാത്രാസ്ഥാ വിജിഗീഷവഃ ॥ 7 ॥
സേവമാനേ ദൃഢം സൂര്യേ ദിശമംതക സേവിതാമ് ।
വിഹീനതിലകേവ സ്ത്രീ നോത്തരാ ദിക്പ്രകാശതേ ॥ 8 ॥
പ്രകൃത്യാ ഹിമകോശാഢ്യോ ദൂരസൂര്യശ്ച സാംപ്രതമ് ।
യഥാര്ഥനാമാ സുവ്യക്തം ഹിമവാന്ഹിമവാന്ഗിരിഃ ॥ 9 ॥
അത്യംതസുഖസംചാരാ മധ്യാഹ്നേ സ്പര്ശതസ്സുഖാഃ ।
ദിവസാസ്സുഭഗാദിത്യാശ്ചായാസലിലദുര്ഭഗാഃ ॥ 10 ॥
മൃദുസൂര്യാസ്സനീഹാരാഃ പടുശീതാസ്സമാരുതാഃ ।
ശൂന്യാരണ്യാ ഹിമധ്വസ്താ ദിവസാ ഭാംതിസാംപ്രതമ് ॥ 11 ॥
നിവൃത്താകാശശയനാഃ പുഷ്യനീതാ ഹിമാരുണാഃ ।
ശീതാ വൃദ്ധതരായാമാസ്ത്രിയാമാ യാംതി സാംപ്രതമ് ॥ 12 ॥
രവിസംക്രാംതസൌഭാഗ്യ സ്തുഷാരാരുണമംഡലഃ ।
നിശ്ശ്വാസാംധ ഇവാദര്ശന്ഛംദ്രമാ ന പ്രകാശതേ ॥ 13 ॥
ജ്യോത്സ്ന തുഷാരമലിനാ പൌര്ണമാസ്യാം ന രാജതേ ।
സീതേവ ചാതപശ്യാമാ ലക്ഷ്യതേ ന തു ശോഭതേ ॥ 14 ॥
പ്രകൃത്യാ ശീതലസ്പര്ശോ ഹിമവിദ്ധശ്ച സാംപ്രതമ് ।
പ്രവാതി പശ്ചിമോ വായുഃ കാലേ ദ്വിഗുണശീതലഃ ॥ 15 ॥
ബാഷ്പച്ഛന്നാന്യരണ്യാനി യവഗോധൂമവംതി ച ।
ശോഭംതേഽഭ്യുദിതേ സൂര്യേ നദ്ഭി ക്രൌംചസാരസൈഃ ॥ 16 ॥
ഖര്ജൂരപുഷ്പാകൃതിഭിശ്ശിരോഭിഃ പൂര്ണതംഡുലൈഃ ।
ശോഭംതേ കിംചിദാനമ്രാശ്ശാലയഃ കനകപ്രഭാഃ ॥ 17 ॥
മയൂഖൈരുപസര്പദ്ഭിര്ഹിമനീഹാരസംവൃതൈഃ ।
ദൂരമഭ്യുദിതസ്സൂര്യശ്ശശാംക ഇവ ലക്ഷ്യതേ ॥ 18 ॥
അഗ്രാഹ്യവീര്യഃ പൂർവാഹ്ണേ മധ്യാഹ്നേ സ്പര്ശതസ്സുഖഃ ।
സംരക്തഃ കിംചിദാപാംഡുരാതപശ്ശോഭതേ ക്ഷിതൌ ॥ 19 ॥
അവശ്യായനിപാതേന കിംചിത്പ്രക്ലിന്നശാദ്വലാ ।
വനാനാം ശോഭതേ ഭൂമിര്നിവിഷ്ടതരുണാതപാ ॥ 20 ॥
സ്പൃശംസ്തു വിമലം ശീതമുദകം ദ്വിരദസ്സുഖമ് ।
അത്യംതതൃഷിതോ വന്യഃ പ്രതിസംഹരതേ കരമ് ॥ 21 ॥
ഏതേ ഹി സമുപാസീനാ വിഹഗാ ജലചാരിണഃ ।
നാവഗാഹംതി സലിലമപ്രഗല്ഭാ ഇവാഹവമ് ॥ 22 ॥
അവശ്യായതമോനദ്ധാ നീഹാരതമസാഽവൃതാഃ ।
പ്രസുപ്താ ഇവ ലക്ഷ്യംതേ വിപുഷ്പാ വനരാജയഃ ॥ 23 ॥
ബാഷ്പസംഛന്നസലിലാ രുതവിജ്ഞേയസാരസാഃ ।
ഹിമാര്ദ്രവാലുകൈസ്തീരൈസ്സരിതോ ഭാംതി സാംപ്രതമ് ॥ 24 ॥
തുഷാരപതനാച്ചൈവ മൃദുത്വാദ്ഭാസ്കരസ്യ ച ।
ശൈത്യാദഗാഗ്രസ്ഥമപി പ്രായേണ രസവജ്ജലമ് ॥ 25 ॥
ജരാജര്ജരിതൈഃ പദ്മൈശശീര്ണകേസരകര്ണികൈഃ ।
നാലഷേര്ഹിമധ്വസ്സൈര്ന ഭംതി കമലാകരാഃ ॥ 26 ॥
അസ്മിംസ്തു പുരുഷവ്യാഘ്രഃ കാലേ ദുഃഖസമന്വിതഃ ।
തപശ്ചരതി ധര്മാത്മാ ത്വദ്ഭക്ത്യാ ഭരതഃ പുരേ ॥ 27 ॥
ത്യക്ത്വാ രാജ്യം ച മാനം ച ഭോഗാംശ്ച വിവിധാന്ബഹൂന് ।
തപസ്സ്വീ നിയതാഹാരശ്ശേതേ ശീതേ മഹീതലേ ॥ 28 ॥
സോഽപി വേലാമിമാം നൂനമഭിഷേകാര്ഥമുദ്യതഃ ।
വൃതഃ പ്രകൃതിഭിര്നിത്യം പ്രയാതി സരയൂം നദീമ് ॥ 29 ॥
അത്യംതസുഖസംവൃദ്ധസ്സുകുമാരസ്സുഖോചിതഃ ।
കഥം ന്വപരരാത്രേഷു സരയൂമവഗാഹതേ ॥ 30 ॥
പദ്മപത്രേക്ഷണോ വീരശ്ശ്യാമോ നിരുദരോ മഹാന് ।
ധര്മജ്ഞ സ്സത്യവാദീ ച ഹ്രീനിഷേധോ ജിതേംദ്രിയഃ ॥ 31 ॥
പ്രിയാഭിഭാഷീ മധുരോ ദീര്ഘബാഹുരരിംദമഃ ।
സംത്യജ്യ വിവിധാന്ഭോഗാനാര്യം സർവാത്മനാ ശ്രിതഃ ॥ 32 ॥
ജിതസ്സ്വര്ഗസ്തവ ഭ്രാത്രാ ഭരതേന മഹാത്മനാ ।
വനസ്ഥമപി താപസ്യേ യസ്ത്വാമനുവിധീയതേ ॥ 33 ॥
ന പിത്ര്യമനുവര്തംതേ മാതൃകം ദ്വിപദാ ഇതി ।
ഖ്യാതോ ലോകപ്രവാദോഽയം ഭരതേനാന്യഥാ കൃതഃ ॥ 34 ॥
ഭര്താ ദശരഥോ യസ്യാസ്സാധുശ്ച ഭരതസ്സുതഃ ।
കഥം നു സാഽംബാ കൈകേയീ താദൃശീ ക്രൂരശീലിനീ ॥ 35 ॥
ഇത്യേവം ലക്ഷ്മണേ വാക്യം സ്നേഹാദ്ബ്രുവതി ധാര്മികേ ।
പരിവാദം ജനന്യാസ്തമസഹന്രാഘവോഽബ്രവീത് ॥ 36 ॥
സ തേഽംബാ മധ്യമാ താത ഗര്ഹിതവ്യാ കഥംചന ।
താമേവേക്ഷ്വാകുനാഥസ്യ ഭരതസ്യ കഥാം കുരു ॥ 37 ॥
നിശ്ചിതാഽപി ഹി മേ ബുദ്ധിർവനവാസേ ദൃഢവ്രതാ ।
ഭരതസ്നേഹസംതപ്താ ബാലിശീക്രിയതേ പുനഃ ॥ 38 ॥
സംസ്മരാമ്യസ്യ വാക്യാനി പ്രിയാണി മധുരാണി ച ।
ഹൃദ്യാന്യമൃതകല്പാനി മനഃപ്രഹ്ലാദനാനി ച ॥ 39 ॥
കദാന്വഹം സമേഷ്യാമി ഭരതേന മഹാത്മനാ ।
ശത്രുഘ്നേന ച വീരേണ ത്വയാ ച രഘുനംദന ॥ 40 ॥
ഇത്യേവം വിലപംസ്തത്ര പ്രാപ്യ ഗോദാവരീം നദീമ് ।
ചക്രേഽഭിഷേകം കാകുത്സ്ഥസ്സാനുജസ്സഹ സീതയാ ॥ 41 ॥
തര്പയിത്വാഽഥ സലിലൈസ്തേ പിതൃംദൈവതാനി ച ।
സ്തുവംതി സ്മോദിതം സൂര്യം ദേവതാശ്ച സമാഹിതാഃ ॥ 42 ॥
കൃതാഭിഷേകസ്സരരാജ രാമഃ സീതാദ്വിതീയസ്സഹ ലക്ഷ്മണേന ।
കൃതാഭിഷേകോ ഗിരിരാജപുത്ര്യാ രുദ്രസ്സനംദീ ഭഗവാനിവേശഃ ॥ 43 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാംഡേ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ॥
