ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാംഡമ് ।
അഥ ത്രിസപ്തതിതമസ്സര്ഗഃ ।
നിദര്ശയിത്വാ രാമായ സീതായാഃ പ്രതിപാദനേ ।
വാക്യമന്വര്ഥമര്ഥജ്ഞഃ കബംധഃ പുനരബ്രവീത് ॥ 1 ॥
ഏഷ രാമ ശിവഃ പംഥാ യത്രൈതേ പുഷ്പിതാ ദ്രുമാഃ ।
പ്രതീചീം ദിശമാശ്രിത്യ പ്രകാശംതേ മനോരമാഃ ॥ 2 ॥
ജംബൂപ്രിയാലപനസപ്ലക്ഷന്യഗ്രോധതിംധുകാഃ ।
അശ്വത്ഥാഃ കര്ണികാരാശ്ച ചൂതാശ്ചാന്യേ ച പാദാപാഃ ॥ 3 ॥
ധന്വനാ നാഗവൃക്ഷാശ്ച തിലകാ നക്തമാലകാഃ ।
നീലാശോകാഃ കദംബാശ്ച കരവീരാശ്ച പുഷ്പിതാഃ ॥ 4 ॥
അഗ്നിമുഖ്യാ അശോകാശ്ച സുരക്താഃ പാരിഭദ്രകാഃ ।
താനാരുഹ്യാഥവാ ഭൂമൌ പാതയിത്വാ ച താന്ബലാത് ॥ 5 ॥
ഫലാന്യമൃതകല്പാനി ഭക്ഷയംതൌ ഗമിഷ്യഥഃ ।
തദതിക്രമ്യ കാകുത്സ്ഥ വനം പുഷ്പിതപാദപമ് ॥ 6 ॥
നംദനപ്രതിമം ചാന്യത്കുരവോ ഹ്യുത്തരാ ഇവ ।
സർവകാലഫലാ യത്ര പാദപാസ്തു മധുസ്രവാഃ ॥ 7 ॥
സർവേ ച ഋതവസ്തത്ര വനേ ചൈത്രരഥേ യഥാ ।
ഫലഭാരാനതാസ്തത്ര മഹാവിടപധാരിണഃ ॥ 8 ॥
ശോഭംതേ സർവതസ്തത്ര മേഘപർവതസന്നിഭാഃ ।
താനാരുഹ്യാഥവാ ഭൂമൌ പാതയിത്വാ യഥാസുഖമ് ॥ 9 ॥
ഫലാന്യമൃതകല്പാനി ലക്ഷ്മണസ്തേ പ്രദാസ്യതി ।
ചംക്രമംതൌ വരാംദേശാന്ശൈലാച്ഛൈലം വനാദ്വനമ് ॥ 10 ॥
തതഃ പുഷ്കരിണീം വീരൌ പംപാം നാമ ഗമിഷ്യഥഃ ।
അശര്കരാമവിഭ്രംശാം സമതീര്ഥാമശൈവലാമ് ॥ 11 ॥
രാമ സംജാതവാലൂകാം കമലോത്പലശാലിനീമ് ।
തത്ര ഹംസാഃ പ്ലവാഃ ക്രൌംചാഃ കുരരാശ്ചൈവ രാഘവ ॥ 12 ॥
വല്ഗുസ്വനാ വികൂജംതി പംപാസലിലഗോചരാഃ ।
നോദ്വിജംതേ നരാംദൃഷ്ട്വാ വധസ്യാകോവിദാശ്ശുഭാഃ ॥ 13 ॥
ഘൃതപിംഡോപമാന് സ്ഥൂലാംസ്താംദ്വിജാന്ഭക്ഷയിഷ്യഥഃ ।
രോഹിതാന്വക്രതുംഡാംശ്ച നഡമീനാംശ്ച രാഘവ ॥ 14 ॥
പംപായാമിഷുഭിര്മത്സ്യാംസ്തത്ര രാമ വരാന്ഹതാന് ।
നിസ്ത്വക്പക്ഷാനയസ്തപ്താനകൃശാനേകകംടകാന് ॥ 15 ॥
തവ ഭക്ത്യാ സമായുക്തോ ലക്ഷ്മണസ്സംപ്രദാസ്യതി ।
ഭൃശതേ ഖാദതോ മത്സ്യാന്പംപായാഃ പുഷ്പസംചയേ ॥ 16 ॥
പദ്മഗംധി ശിവം വാരി സുഖശീതമനാമയമ് ।
ഉദ്ധൃത്യ സതതാക്ലിഷ്ടം രൌപ്യസ്ഫാടികസന്നിഭമ് ॥ 17 ॥
അസൌ പുഷ്കരപര്ണേന ലക്ഷ്മണഃ പായയിഷ്യതി ।
സ്ഥൂലാന്ഗിരിഗുഹാശയ്യാന്വരാഹാന്വനചാരിണഃ ॥ 18 ॥
അപാം ലോഭാദുപാവൃത്താന്വൃഷഭാനിവ നര്ദതഃ ।
രൂപാവനിതാംശ്ച പംപായാംദ്രക്ഷ്യസി ത്വം നരോത്തമ ॥ 19 ॥
സായാഹ്നേ വിചരന്രാമ വിടപീന്മാല്യധാരിണഃ ।
ശീതോദകം ച പംപായാ ദൃഷ്ട്വാ ശോകം വിഹാസ്യസി ॥ 20 ॥
സുമനോഭിശ്ചിതാംസ്തത്ര തിലകാന്നക്തമാലകാന് ।
ഉത്പലാനി ച ഫുല്ലാനി പംകജാനി ച രാഘവ ॥ 21 ॥
ന താനി കശ്ചിന്മാല്യാനി തത്രാരോപയിതാ നരഃ ।
ന ച വൈ മ്ലാനതാം യാംതി ന ച ശീര്യംതി രാഘവ ॥ 22 ॥
മതംഗശിഷ്യാസ്തത്രാഽസന്നൃഷയസ്സുസമാഹിതാഃ ।
തേഷാം ഭാരാഭിതപ്താനാം വന്യമാഹരതാം ഗുരോഃ ॥ 23 ॥
യേ പ്രപേതുര്മഹീം തൂര്ണം ശരീരാത്സ്വേദബിംദവഃ ।
താനി ജാതാനി മാല്യാനി മുനീനാം തപസാ തദാ ॥ 24 ॥
സ്വേദബിംദുസമുത്ഥാനി ന വിനശ്യംതി രാഘവ ।
തേഷാം ഗതാനാമദ്യാപി ദൃശ്യതേ പരിചാരിണീ ॥ 25 ॥
ശ്രമണീ ശബരീ നാമ കാകുത്സ്ഥ ചിരജീവിനീ ।
ത്വാം തു ധര്മേ സ്ഥിതാ നിത്യം സർവഭൂതനമസ്കൃതമ് ॥ 26 ॥
ദൃഷ്ട്വാ ദേവോപമം രാമ സ്വര്ഗലോകം ഗമിഷ്യതി ।
തതസ്തദ്രാമ പംപായാസ്തീരമാസാദ്യ പശ്ചിമമ് ॥ 27 ॥
ആശ്രമസ്ഥാനമതുലം ഗുഹ്യം കാകുത്സ്ഥ പശ്യസി ।
ന തത്രാക്രമിതും നാഗാശ്ശക്നുവംതി തമാശ്രമമ് ॥ 28 ॥
വിവിധാസ്തത്ര വൈ നാഗാ വനേ തസ്മിംശ്ച പർവതേ ।
ഋഷേസ്തത്ര മതംഗസ്യ വിധാനാത്തച്ച കാനനമ് ॥ 29 ॥
തസ്മിന്നംദനസംകാശേ ദേവാരണ്യോപമേ വനേ ।
നാനാവിഹഗസംകീര്ണേ രംസ്യസേ രാമ നിർവൃതഃ ॥ 30 ॥
ഋഷ്യമൂകശ്ച പംപായാഃ പുരസ്താത്പുഷ്പിതദ്രുമഃ ।
സുദുഃഖാരോഹണോ നാമ ശിശുനാഗാഭിരക്ഷിതഃ ॥ 31 ॥
ഉദാരോ ബ്രഹ്മണാ ചൈവ പൂർവകാലേ വിനിര്മിതഃ ।
ശയാനഃ പുരുഷോ രാമ തസ്യ ശൈലസ്യ മൂര്ധനി ॥ 32 ॥
യത്സ്വപ്നേ ലഭതേ വിത്തം തത്പ്രബുദ്ധോഽധിഗച്ഛതി ।
നത്വേനം വിഷമാചാര പാപകര്മാഽധിരോഹതി ॥ 33 ॥
യസ്തു തം വിഷമാചാരഃ പാപകര്മാഽധിരോഹതി ।
തത്രൈവ പ്രഹറംത്യേനം സുപ്തമാദായ രാക്ഷസാഃ ॥ 34 ॥
തത്രാപി ശിശുനാഗാനാമാക്രംധശ്ശ്രൂയതേ മഹാന് ।
ക്രീഡതാം രാമ പംപായാം മതംഗാരണ്യവാസിനാമ് ॥ 35 ॥
സിക്താ രുധിരധാരാഭിസ്സംഹൃത്യ പരമദ്വിപാഃ ।
പ്രചരംതി പൃഥക്കീര്ണാ മേഘവര്ണാസ്തരസ്വിനഃ ॥ 36 ॥
തേ തത്ര പീത്വാ പാനീയം വിമലം ശീതമവ്യയമ് ।
നിർവൃതാസ്സംവിഗാഹംതേ വനാനി വനഗോചരാഃ ॥ 37 ॥
ഋക്ഷാംശ്ച ദ്വീപിനശ്ചൈവ നീലകോമലകപ്രഭാന് ।
രുരൂനപേതാപജയാന് ദൃഷ്ട്വാ ശോകം ജയിഷ്യസി ॥ 38 ॥
രാമ തസ്യ തു ശൈലസ്യ മഹതീ ശോഭതേ ഗുഹാ ।
ശിലാപിധാനാ കാകുത്സ്ഥ ദുഃഖം ചാസ്യാഃ പ്രവേശനമ് ॥ 39 ॥
തസ്യാ ഗുഹായാഃ പ്രാഗ്ദ്വാരേ മഹാന്ശീതോദകോ ഹ്രദഃ ।
ഫലമൂലാന്വിതോ രമ്യോ നാനാമൃഗസമാവൃതഃ ॥ 40 ॥
തസ്യാം വസതി സുഗ്രീവശ്ചതുര്ഭിസ്സഹ വാനരൈഃ ।
കദാചിച്ഛിഖരേ തസ്യ പർവതസ്യാവതിഷ്ഠതേ ॥ 41 ॥
കബംധസ്ത്വനുശാസ്യൈവം താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ।
സ്രഗ്വീ ഭാസ്കരവര്ണാഭഃ ഖേ വ്യരോചത വീര്യവാന് ॥ 42 ॥
തം തു ഖസ്ഥം മഹാഭാഗം കബംധം രാമലക്ഷ്മണൌ ।
പ്രസ്ഥിതൌ ത്വം വ്രജസ്വേതി വാക്യമൂചതുരംതികേ ॥ 43 ॥
ഗമ്യതാം കാര്യസിദ്ധ്യര്ഥമിതി താവബ്രവീത്സ ച ।
സുപ്രീതൌ താവനുജ്ഞാപ്യ കബംധഃ പ്രസ്ഥിതസ്തദാ ॥ 44 ॥
സ തത്കബംധഃ പ്രതിപദ്യ രൂപം വൃതശ്ശ്രിയാ ഭാസ്കരതുല്യദേഹഃ ।
നിദര്ശയന്രാമമവേക്ഷ്യ ഖസ്ഥഃ സഖ്യം കുരുഷ്വേതി തദാഭ്യുവാച ॥ 45 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാംഡേ ത്രിസപ്തതിതമസ്സര്ഗഃ ॥
