ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅରଣ୍ୟକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ନିଦର୍ଶୟିତ୍ଵା ରାମାୟ ସୀତାୟାଃ ପ୍ରତିପାଦନେ ।
ଵାକ୍ୟମନ୍ଵର୍ଥମର୍ଥଜ୍ଞଃ କବଂଧଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଏଷ ରାମ ଶିଵଃ ପଂଥା ୟତ୍ରୈତେ ପୁଷ୍ପିତା ଦ୍ରୁମାଃ ।
ପ୍ରତୀଚୀଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତ୍ୟ ପ୍ରକାଶଂତେ ମନୋରମାଃ ॥ 2 ॥
ଜଂବୂପ୍ରିୟାଲପନସପ୍ଲକ୍ଷନ୍ୟଗ୍ରୋଧତିଂଧୁକାଃ ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାଃ କର୍ଣିକାରାଶ୍ଚ ଚୂତାଶ୍ଚାନ୍ୟେ ଚ ପାଦାପାଃ ॥ 3 ॥
ଧନ୍ଵନା ନାଗଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ତିଲକା ନକ୍ତମାଲକାଃ ।
ନୀଲାଶୋକାଃ କଦଂବାଶ୍ଚ କରଵୀରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ ॥ 4 ॥
ଅଗ୍ନିମୁଖ୍ୟା ଅଶୋକାଶ୍ଚ ସୁରକ୍ତାଃ ପାରିଭଦ୍ରକାଃ ।
ତାନାରୁହ୍ୟାଥଵା ଭୂମୌ ପାତୟିତ୍ଵା ଚ ତାନ୍ବଲାତ୍ ॥ 5 ॥
ଫଲାନ୍ୟମୃତକଲ୍ପାନି ଭକ୍ଷୟଂତୌ ଗମିଷ୍ୟଥଃ ।
ତଦତିକ୍ରମ୍ୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵନଂ ପୁଷ୍ପିତପାଦପମ୍ ॥ 6 ॥
ନଂଦନପ୍ରତିମଂ ଚାନ୍ୟତ୍କୁରଵୋ ହ୍ୟୁତ୍ତରା ଇଵ ।
ସର୍ଵକାଲଫଲା ୟତ୍ର ପାଦପାସ୍ତୁ ମଧୁସ୍ରଵାଃ ॥ 7 ॥
ସର୍ଵେ ଚ ଋତଵସ୍ତତ୍ର ଵନେ ଚୈତ୍ରରଥେ ୟଥା ।
ଫଲଭାରାନତାସ୍ତତ୍ର ମହାଵିଟପଧାରିଣଃ ॥ 8 ॥
ଶୋଭଂତେ ସର୍ଵତସ୍ତତ୍ର ମେଘପର୍ଵତସନ୍ନିଭାଃ ।
ତାନାରୁହ୍ୟାଥଵା ଭୂମୌ ପାତୟିତ୍ଵା ୟଥାସୁଖମ୍ ॥ 9 ॥
ଫଲାନ୍ୟମୃତକଲ୍ପାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତେ ପ୍ରଦାସ୍ୟତି ।
ଚଂକ୍ରମଂତୌ ଵରାଂଦେଶାନ୍ଶୈଲାଚ୍ଛୈଲଂ ଵନାଦ୍ଵନମ୍ ॥ 10 ॥
ତତଃ ପୁଷ୍କରିଣୀଂ ଵୀରୌ ପଂପାଂ ନାମ ଗମିଷ୍ୟଥଃ ।
ଅଶର୍କରାମଵିଭ୍ରଂଶାଂ ସମତୀର୍ଥାମଶୈଵଲାମ୍ ॥ 11 ॥
ରାମ ସଂଜାତଵାଲୂକାଂ କମଲୋତ୍ପଲଶାଲିନୀମ୍ ।
ତତ୍ର ହଂସାଃ ପ୍ଲଵାଃ କ୍ରୌଂଚାଃ କୁରରାଶ୍ଚୈଵ ରାଘଵ ॥ 12 ॥
ଵଲ୍ଗୁସ୍ଵନା ଵିକୂଜଂତି ପଂପାସଲିଲଗୋଚରାଃ ।
ନୋଦ୍ଵିଜଂତେ ନରାଂଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଧସ୍ୟାକୋଵିଦାଶ୍ଶୁଭାଃ ॥ 13 ॥
ଘୃତପିଂଡୋପମାନ୍ ସ୍ଥୂଲାଂସ୍ତାଂଦ୍ଵିଜାନ୍ଭକ୍ଷୟିଷ୍ୟଥଃ ।
ରୋହିତାନ୍ଵକ୍ରତୁଂଡାଂଶ୍ଚ ନଡମୀନାଂଶ୍ଚ ରାଘଵ ॥ 14 ॥
ପଂପାୟାମିଷୁଭିର୍ମତ୍ସ୍ୟାଂସ୍ତତ୍ର ରାମ ଵରାନ୍ହତାନ୍ ।
ନିସ୍ତ୍ଵକ୍ପକ୍ଷାନୟସ୍ତପ୍ତାନକୃଶାନେକକଂଟକାନ୍ ॥ 15 ॥
ତଵ ଭକ୍ତ୍ୟା ସମାୟୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ସଂପ୍ରଦାସ୍ୟତି ।
ଭୃଶତେ ଖାଦତୋ ମତ୍ସ୍ୟାନ୍ପଂପାୟାଃ ପୁଷ୍ପସଂଚୟେ ॥ 16 ॥
ପଦ୍ମଗଂଧି ଶିଵଂ ଵାରି ସୁଖଶୀତମନାମୟମ୍ ।
ଉଦ୍ଧୃତ୍ୟ ସତତାକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ରୌପ୍ୟସ୍ଫାଟିକସନ୍ନିଭମ୍ ॥ 17 ॥
ଅସୌ ପୁଷ୍କରପର୍ଣେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପାୟୟିଷ୍ୟତି ।
ସ୍ଥୂଲାନ୍ଗିରିଗୁହାଶୟ୍ୟାନ୍ଵରାହାନ୍ଵନଚାରିଣଃ ॥ 18 ॥
ଅପାଂ ଲୋଭାଦୁପାଵୃତ୍ତାନ୍ଵୃଷଭାନିଵ ନର୍ଦତଃ ।
ରୂପାଵନିତାଂଶ୍ଚ ପଂପାୟାଂଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟସି ତ୍ଵଂ ନରୋତ୍ତମ ॥ 19 ॥
ସାୟାହ୍ନେ ଵିଚରନ୍ରାମ ଵିଟପୀନ୍ମାଲ୍ୟଧାରିଣଃ ।
ଶୀତୋଦକଂ ଚ ପଂପାୟା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋକଂ ଵିହାସ୍ୟସି ॥ 20 ॥
ସୁମନୋଭିଶ୍ଚିତାଂସ୍ତତ୍ର ତିଲକାନ୍ନକ୍ତମାଲକାନ୍ ।
ଉତ୍ପଲାନି ଚ ଫୁଲ୍ଲାନି ପଂକଜାନି ଚ ରାଘଵ ॥ 21 ॥
ନ ତାନି କଶ୍ଚିନ୍ମାଲ୍ୟାନି ତତ୍ରାରୋପୟିତା ନରଃ ।
ନ ଚ ଵୈ ମ୍ଲାନତାଂ ୟାଂତି ନ ଚ ଶୀର୍ୟଂତି ରାଘଵ ॥ 22 ॥
ମତଂଗଶିଷ୍ୟାସ୍ତତ୍ରାଽସନ୍ନୃଷୟସ୍ସୁସମାହିତାଃ ।
ତେଷାଂ ଭାରାଭିତପ୍ତାନାଂ ଵନ୍ୟମାହରତାଂ ଗୁରୋଃ ॥ 23 ॥
ୟେ ପ୍ରପେତୁର୍ମହୀଂ ତୂର୍ଣଂ ଶରୀରାତ୍ସ୍ଵେଦବିଂଦଵଃ ।
ତାନି ଜାତାନି ମାଲ୍ୟାନି ମୁନୀନାଂ ତପସା ତଦା ॥ 24 ॥
ସ୍ଵେଦବିଂଦୁସମୁତ୍ଥାନି ନ ଵିନଶ୍ୟଂତି ରାଘଵ ।
ତେଷାଂ ଗତାନାମଦ୍ୟାପି ଦୃଶ୍ୟତେ ପରିଚାରିଣୀ ॥ 25 ॥
ଶ୍ରମଣୀ ଶବରୀ ନାମ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଚିରଜୀଵିନୀ ।
ତ୍ଵାଂ ତୁ ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତା ନିତ୍ୟଂ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତମ୍ ॥ 26 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୋପମଂ ରାମ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଗମିଷ୍ୟତି ।
ତତସ୍ତଦ୍ରାମ ପଂପାୟାସ୍ତୀରମାସାଦ୍ୟ ପଶ୍ଚିମମ୍ ॥ 27 ॥
ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନମତୁଲଂ ଗୁହ୍ୟଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପଶ୍ୟସି ।
ନ ତତ୍ରାକ୍ରମିତୁଂ ନାଗାଶ୍ଶକ୍ନୁଵଂତି ତମାଶ୍ରମମ୍ ॥ 28 ॥
ଵିଵିଧାସ୍ତତ୍ର ଵୈ ନାଗା ଵନେ ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ପର୍ଵତେ ।
ଋଷେସ୍ତତ୍ର ମତଂଗସ୍ୟ ଵିଧାନାତ୍ତଚ୍ଚ କାନନମ୍ ॥ 29 ॥
ତସ୍ମିନ୍ନଂଦନସଂକାଶେ ଦେଵାରଣ୍ୟୋପମେ ଵନେ ।
ନାନାଵିହଗସଂକୀର୍ଣେ ରଂସ୍ୟସେ ରାମ ନିର୍ଵୃତଃ ॥ 30 ॥
ଋଷ୍ୟମୂକଶ୍ଚ ପଂପାୟାଃ ପୁରସ୍ତାତ୍ପୁଷ୍ପିତଦ୍ରୁମଃ ।
ସୁଦୁଃଖାରୋହଣୋ ନାମ ଶିଶୁନାଗାଭିରକ୍ଷିତଃ ॥ 31 ॥
ଉଦାରୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚୈଵ ପୂର୍ଵକାଲେ ଵିନିର୍ମିତଃ ।
ଶୟାନଃ ପୁରୁଷୋ ରାମ ତସ୍ୟ ଶୈଲସ୍ୟ ମୂର୍ଧନି ॥ 32 ॥
ୟତ୍ସ୍ଵପ୍ନେ ଲଭତେ ଵିତ୍ତଂ ତତ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋଽଧିଗଚ୍ଛତି ।
ନତ୍ଵେନଂ ଵିଷମାଚାର ପାପକର୍ମାଽଧିରୋହତି ॥ 33 ॥
ୟସ୍ତୁ ତଂ ଵିଷମାଚାରଃ ପାପକର୍ମାଽଧିରୋହତି ।
ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରହଂତ୍ୟେନଂ ସୁପ୍ତମାଦାୟ ରାକ୍ଷସାଃ ॥ 34 ॥
ତତ୍ରାପି ଶିଶୁନାଗାନାମାକ୍ରଂଧଶ୍ଶ୍ରୂୟତେ ମହାନ୍ ।
କ୍ରୀଡତାଂ ରାମ ପଂପାୟାଂ ମତଂଗାରଣ୍ୟଵାସିନାମ୍ ॥ 35 ॥
ସିକ୍ତା ରୁଧିରଧାରାଭିସ୍ସଂହୃତ୍ୟ ପରମଦ୍ଵିପାଃ ।
ପ୍ରଚରଂତି ପୃଥକ୍କୀର୍ଣା ମେଘଵର୍ଣାସ୍ତରସ୍ଵିନଃ ॥ 36 ॥
ତେ ତତ୍ର ପୀତ୍ଵା ପାନୀୟଂ ଵିମଲଂ ଶୀତମଵ୍ୟୟମ୍ ।
ନିର୍ଵୃତାସ୍ସଂଵିଗାହଂତେ ଵନାନି ଵନଗୋଚରାଃ ॥ 37 ॥
ଋକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପିନଶ୍ଚୈଵ ନୀଲକୋମଲକପ୍ରଭାନ୍ ।
ରୁରୂନପେତାପଜୟାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋକଂ ଜୟିଷ୍ୟସି ॥ 38 ॥
ରାମ ତସ୍ୟ ତୁ ଶୈଲସ୍ୟ ମହତୀ ଶୋଭତେ ଗୁହା ।
ଶିଲାପିଧାନା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦୁଃଖଂ ଚାସ୍ୟାଃ ପ୍ରଵେଶନମ୍ ॥ 39 ॥
ତସ୍ୟା ଗୁହାୟାଃ ପ୍ରାଗ୍ଦ୍ଵାରେ ମହାନ୍ଶୀତୋଦକୋ ହ୍ରଦଃ ।
ଫଲମୂଲାନ୍ଵିତୋ ରମ୍ୟୋ ନାନାମୃଗସମାଵୃତଃ ॥ 40 ॥
ତସ୍ୟାଂ ଵସତି ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚତୁର୍ଭିସ୍ସହ ଵାନରୈଃ ।
କଦାଚିଚ୍ଛିଖରେ ତସ୍ୟ ପର୍ଵତସ୍ୟାଵତିଷ୍ଠତେ ॥ 41 ॥
କବଂଧସ୍ତ୍ଵନୁଶାସ୍ୟୈଵଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ସ୍ରଗ୍ଵୀ ଭାସ୍କରଵର୍ଣାଭଃ ଖେ ଵ୍ୟରୋଚତ ଵୀର୍ୟଵାନ୍ ॥ 42 ॥
ତଂ ତୁ ଖସ୍ଥଂ ମହାଭାଗଂ କବଂଧଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜସ୍ଵେତି ଵାକ୍ୟମୂଚତୁରଂତିକେ ॥ 43 ॥
ଗମ୍ୟତାଂ କାର୍ୟସିଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥମିତି ତାଵବ୍ରଵୀତ୍ସ ଚ ।
ସୁପ୍ରୀତୌ ତାଵନୁଜ୍ଞାପ୍ୟ କବଂଧଃ ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ତଦା ॥ 44 ॥
ସ ତତ୍କବଂଧଃ ପ୍ରତିପଦ୍ୟ ରୂପଂ ଵୃତଶ୍ଶ୍ରିୟା ଭାସ୍କରତୁଲ୍ୟଦେହଃ ।
ନିଦର୍ଶୟନ୍ରାମମଵେକ୍ଷ୍ୟ ଖସ୍ଥଃ ସଖ୍ୟଂ କୁରୁଷ୍ଵେତି ତଦାଭ୍ୟୁଵାଚ ॥ 45 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅରଣ୍ୟକାଂଡେ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
