శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాండమ్ ।
అథ త్రిసప్తతితమస్సర్గః ।
నిదర్శయిత్వా రామాయ సీతాయాః ప్రతిపాదనే ।
వాక్యమన్వర్థమర్థజ్ఞః కబంధః పునరబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
ఏష రామ శివః పంథా యత్రైతే పుష్పితా ద్రుమాః ।
ప్రతీచీం దిశమాశ్రిత్య ప్రకాశంతే మనోరమాః ॥ 2 ॥
జంబూప్రియాలపనసప్లక్షన్యగ్రోధతింధుకాః ।
అశ్వత్థాః కర్ణికారాశ్చ చూతాశ్చాన్యే చ పాదాపాః ॥ 3 ॥
ధన్వనా నాగవృక్షాశ్చ తిలకా నక్తమాలకాః ।
నీలాశోకాః కదంబాశ్చ కరవీరాశ్చ పుష్పితాః ॥ 4 ॥
అగ్నిముఖ్యా అశోకాశ్చ సురక్తాః పారిభద్రకాః ।
తానారుహ్యాథవా భూమౌ పాతయిత్వా చ తాన్బలాత్ ॥ 5 ॥
ఫలాన్యమృతకల్పాని భక్షయంతౌ గమిష్యథః ।
తదతిక్రమ్య కాకుత్స్థ వనం పుష్పితపాదపమ్ ॥ 6 ॥
నందనప్రతిమం చాన్యత్కురవో హ్యుత్తరా ఇవ ।
సర్వకాలఫలా యత్ర పాదపాస్తు మధుస్రవాః ॥ 7 ॥
సర్వే చ ఋతవస్తత్ర వనే చైత్రరథే యథా ।
ఫలభారానతాస్తత్ర మహావిటపధారిణః ॥ 8 ॥
శోభంతే సర్వతస్తత్ర మేఘపర్వతసన్నిభాః ।
తానారుహ్యాథవా భూమౌ పాతయిత్వా యథాసుఖమ్ ॥ 9 ॥
ఫలాన్యమృతకల్పాని లక్ష్మణస్తే ప్రదాస్యతి ।
చంక్రమంతౌ వరాందేశాన్శైలాచ్ఛైలం వనాద్వనమ్ ॥ 10 ॥
తతః పుష్కరిణీం వీరౌ పంపాం నామ గమిష్యథః ।
అశర్కరామవిభ్రంశాం సమతీర్థామశైవలామ్ ॥ 11 ॥
రామ సంజాతవాలూకాం కమలోత్పలశాలినీమ్ ।
తత్ర హంసాః ప్లవాః క్రౌంచాః కురరాశ్చైవ రాఘవ ॥ 12 ॥
వల్గుస్వనా వికూజంతి పంపాసలిలగోచరాః ।
నోద్విజంతే నరాందృష్ట్వా వధస్యాకోవిదాశ్శుభాః ॥ 13 ॥
ఘృతపిండోపమాన్ స్థూలాంస్తాంద్విజాన్భక్షయిష్యథః ।
రోహితాన్వక్రతుండాంశ్చ నడమీనాంశ్చ రాఘవ ॥ 14 ॥
పంపాయామిషుభిర్మత్స్యాంస్తత్ర రామ వరాన్హతాన్ ।
నిస్త్వక్పక్షానయస్తప్తానకృశానేకకంటకాన్ ॥ 15 ॥
తవ భక్త్యా సమాయుక్తో లక్ష్మణస్సంప్రదాస్యతి ।
భృశతే ఖాదతో మత్స్యాన్పంపాయాః పుష్పసంచయే ॥ 16 ॥
పద్మగంధి శివం వారి సుఖశీతమనామయమ్ ।
ఉద్ధృత్య సతతాక్లిష్టం రౌప్యస్ఫాటికసన్నిభమ్ ॥ 17 ॥
అసౌ పుష్కరపర్ణేన లక్ష్మణః పాయయిష్యతి ।
స్థూలాన్గిరిగుహాశయ్యాన్వరాహాన్వనచారిణః ॥ 18 ॥
అపాం లోభాదుపావృత్తాన్వృషభానివ నర్దతః ।
రూపావనితాంశ్చ పంపాయాంద్రక్ష్యసి త్వం నరోత్తమ ॥ 19 ॥
సాయాహ్నే విచరన్రామ విటపీన్మాల్యధారిణః ।
శీతోదకం చ పంపాయా దృష్ట్వా శోకం విహాస్యసి ॥ 20 ॥
సుమనోభిశ్చితాంస్తత్ర తిలకాన్నక్తమాలకాన్ ।
ఉత్పలాని చ ఫుల్లాని పంకజాని చ రాఘవ ॥ 21 ॥
న తాని కశ్చిన్మాల్యాని తత్రారోపయితా నరః ।
న చ వై మ్లానతాం యాంతి న చ శీర్యంతి రాఘవ ॥ 22 ॥
మతంగశిష్యాస్తత్రాఽసన్నృషయస్సుసమాహితాః ।
తేషాం భారాభితప్తానాం వన్యమాహరతాం గురోః ॥ 23 ॥
యే ప్రపేతుర్మహీం తూర్ణం శరీరాత్స్వేదబిందవః ।
తాని జాతాని మాల్యాని మునీనాం తపసా తదా ॥ 24 ॥
స్వేదబిందుసముత్థాని న వినశ్యంతి రాఘవ ।
తేషాం గతానామద్యాపి దృశ్యతే పరిచారిణీ ॥ 25 ॥
శ్రమణీ శబరీ నామ కాకుత్స్థ చిరజీవినీ ।
త్వాం తు ధర్మే స్థితా నిత్యం సర్వభూతనమస్కృతమ్ ॥ 26 ॥
దృష్ట్వా దేవోపమం రామ స్వర్గలోకం గమిష్యతి ।
తతస్తద్రామ పంపాయాస్తీరమాసాద్య పశ్చిమమ్ ॥ 27 ॥
ఆశ్రమస్థానమతులం గుహ్యం కాకుత్స్థ పశ్యసి ।
న తత్రాక్రమితుం నాగాశ్శక్నువంతి తమాశ్రమమ్ ॥ 28 ॥
వివిధాస్తత్ర వై నాగా వనే తస్మింశ్చ పర్వతే ।
ఋషేస్తత్ర మతంగస్య విధానాత్తచ్చ కాననమ్ ॥ 29 ॥
తస్మిన్నందనసంకాశే దేవారణ్యోపమే వనే ।
నానావిహగసంకీర్ణే రంస్యసే రామ నిర్వృతః ॥ 30 ॥
ఋష్యమూకశ్చ పంపాయాః పురస్తాత్పుష్పితద్రుమః ।
సుదుఃఖారోహణో నామ శిశునాగాభిరక్షితః ॥ 31 ॥
ఉదారో బ్రహ్మణా చైవ పూర్వకాలే వినిర్మితః ।
శయానః పురుషో రామ తస్య శైలస్య మూర్ధని ॥ 32 ॥
యత్స్వప్నే లభతే విత్తం తత్ప్రబుద్ధోఽధిగచ్ఛతి ।
నత్వేనం విషమాచార పాపకర్మాఽధిరోహతి ॥ 33 ॥
యస్తు తం విషమాచారః పాపకర్మాఽధిరోహతి ।
తత్రైవ ప్రహఱంత్యేనం సుప్తమాదాయ రాక్షసాః ॥ 34 ॥
తత్రాపి శిశునాగానామాక్రంధశ్శ్రూయతే మహాన్ ।
క్రీడతాం రామ పంపాయాం మతంగారణ్యవాసినామ్ ॥ 35 ॥
సిక్తా రుధిరధారాభిస్సంహృత్య పరమద్విపాః ।
ప్రచరంతి పృథక్కీర్ణా మేఘవర్ణాస్తరస్వినః ॥ 36 ॥
తే తత్ర పీత్వా పానీయం విమలం శీతమవ్యయమ్ ।
నిర్వృతాస్సంవిగాహంతే వనాని వనగోచరాః ॥ 37 ॥
ఋక్షాంశ్చ ద్వీపినశ్చైవ నీలకోమలకప్రభాన్ ।
రురూనపేతాపజయాన్ దృష్ట్వా శోకం జయిష్యసి ॥ 38 ॥
రామ తస్య తు శైలస్య మహతీ శోభతే గుహా ।
శిలాపిధానా కాకుత్స్థ దుఃఖం చాస్యాః ప్రవేశనమ్ ॥ 39 ॥
తస్యా గుహాయాః ప్రాగ్ద్వారే మహాన్శీతోదకో హ్రదః ।
ఫలమూలాన్వితో రమ్యో నానామృగసమావృతః ॥ 40 ॥
తస్యాం వసతి సుగ్రీవశ్చతుర్భిస్సహ వానరైః ।
కదాచిచ్ఛిఖరే తస్య పర్వతస్యావతిష్ఠతే ॥ 41 ॥
కబంధస్త్వనుశాస్యైవం తావుభౌ రామలక్ష్మణౌ ।
స్రగ్వీ భాస్కరవర్ణాభః ఖే వ్యరోచత వీర్యవాన్ ॥ 42 ॥
తం తు ఖస్థం మహాభాగం కబంధం రామలక్ష్మణౌ ।
ప్రస్థితౌ త్వం వ్రజస్వేతి వాక్యమూచతురంతికే ॥ 43 ॥
గమ్యతాం కార్యసిద్ధ్యర్థమితి తావబ్రవీత్స చ ।
సుప్రీతౌ తావనుజ్ఞాప్య కబంధః ప్రస్థితస్తదా ॥ 44 ॥
స తత్కబంధః ప్రతిపద్య రూపం వృతశ్శ్రియా భాస్కరతుల్యదేహః ।
నిదర్శయన్రామమవేక్ష్య ఖస్థః సఖ్యం కురుష్వేతి తదాభ్యువాచ ॥ 45 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాండే త్రిసప్తతితమస్సర్గః ॥
