శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ దశమస్సర్గః ।
విదర్శితా యదా దేవీ కుబ్జయా పాపయా భృశమ్ ।
తదా శేతే స్మ సా భూమౌ దిగ్ధవిద్ధేవ కిన్నరీ ॥ 1 ॥
నిశ్చిత్య మనసా కృత్యం సా సమ్యగితి భామినీ ।
మన్థరాయై శనైస్సర్వమాచచక్షే విచక్షణా ॥ 2 ॥
సా దీనా నిశ్చయం కృత్వా మన్థరావాక్యమోహితా ।
నాగకన్యేవ నిశ్వస్య దీర్ఘముష్ణం చ భామినీ ॥ 3 ॥
ముహూర్తం చిన్తయామాస మార్గమాత్మసుఖావహమ్ ।
సా సుహృచ్చార్థకామా చ తం నిశమ్య సునిశ్చయమ్ ॥ 4 ॥
బభూవ పరమప్రీతా సిధ్దిం ప్రాప్యేవ మన్థరా ।
అథ సా రుషితా దేవీ సమ్యక్కృత్వా వినిశ్చయమ్ ॥ 5 ॥
సంవివేశాబలా భూమౌ నివేశ్య భృకుటీం ముఖే ।
తతశ్చిత్రాణి మాల్యాని దివ్యాన్యాభరణాని చ ॥ 6 ॥
అపవిద్ధాని కైకేయ్యా తాని భూమిం ప్రపేదిరే ।
తయా తాన్యపవిద్ధాని మాల్యాన్యాభరణాని చ ॥ 7 ॥
అశోభయన్త వసుధాం నక్షత్రాణి యథా నభః ।
క్రోధాగారే నిపతితా సా బభౌ మలినామ్బరా ॥ 8 ॥
ఏకవేణీం దృఢం బద్వా గతసత్త్వేవ కిన్నరీ ।
ఆజ్ఞాప్య చ మహారాజో రాఘవస్యాభిషేచనమ్ ॥ 9 ॥
ఉపస్థానమనుజ్ఞాప్య ప్రవివేశ నివేశనమ్ ।
అద్య రామాభిషేకో వై ప్రసిద్ధ ఇతి జజ్ఞివాన్ ॥ 10 ॥
ప్రియార్హాం ప్రియమాఖ్యాతుం వివేశాన్తఃపురం వశీ ।
స కైకేయ్యా గృహం శ్రేష్ఠం ప్రవివేశ మహాయశాః ॥ 11 ॥
పాణ్డురాభ్రమివాకాశం రాహుయుక్తం నిశాకరః ।
శుకబర్హిణసఙ్ఘుష్టం క్రౌఞ్చహంసరుతాయుతమ్ ॥ 12 ॥
వాదిత్రరవసఙ్ఘుష్టం కుబ్జా వామనికాయుతమ్ ।
లతాగృహైశ్చిత్రగృహైశ్చమ్పకాశోకశోభితైః ॥ 13 ॥
దాన్తరాజతసౌవర్ణవేదికాభి స్సమాయుతమ్ ।
నిత్యపుష్పఫలైర్వృక్షైర్వాపీభిశ్చోపశోభితమ్ ॥ 14 ॥
దాన్తరజతసౌవర్ణైస్సంవృతం పరమాసనైః ।
వివిధైరన్నపానైశ్చ భక్ష్యైశ్చ వివిధైరపి ॥ 15 ॥
ఉపపన్నం మహార్హైశ్చ భూషితైస్త్రిదివోపమమ్ ।
తత్ప్రవిశ్య మహారాజస్స్వమన్తః పురమృద్ధిమత్ ॥ 16 ॥
న దదర్శ ప్రియాం రాజా కైకేయీం శయనోత్తమే ।
కామబలసంయుక్తో రత్యర్థం మనుజాధిపః ॥ 17 ॥
అపశ్యన్దయితాం భార్యాం పప్రచ్ఛ విషసాద చ ।
న హి తస్య పురా దేవీ తాం వేలామత్యవర్తత ॥ 18 ॥
న చ రాజా గృహం శూన్యం ప్రవివేశ కదాచన ।
తతో గృహగతో రాజా కైకేయీం పర్యపృచ్ఛత ॥ 19 ॥
యథా పూర్వమవిజ్ఞాయ స్వార్థలిప్సుమపణ్డితామ్ ।
ప్రతీహారీ త్వథోవాచ సన్త్రస్తా సుకృతాఞ్జలిః ॥ 20 ॥
దేవ దేవీ భృశం కృద్ధా క్రోధాగారమభిదృతా ।
ప్రతీహార్యా వచశ్శృత్వా రాజా పరమదుర్మనాః ॥ 21 ॥
విషసాద పునర్భూయో లులితవ్యాకులేన్ద్రియః ।
తత్ర తాం పతితాం భూమౌ శయానామతథోచితామ్ ॥ 22 ॥
ప్రతప్త ఇవ దుఃఖేన సోఽపశ్యజ్జగతీపతిః ।
స వృద్ధస్తరుణీం భార్యాం ప్రాణేభ్యోపి గరీయసీమ్ ॥ 23 ॥
అపాపః పాపసఙ్కల్పాం దదర్శ ధరణీతలే ।
లతామివ వినిష్కృత్తాం పతితాం దేవతామివ ॥ 24 ॥
కిన్నరీమివ నిర్ధూతాం చ్యుతామప్సరసం యథా ।
మాయామివ పరిభ్రష్టాం హరిణీమివ సంయతామ్ ॥ 25 ॥
కరేణుమివ దిగ్ధేన విద్ధాం మృగయునా వనే ।
మహాగజ ఇవారణ్యే స్నేహాత్పరిమమర్శ తామ్ ॥ 26 ॥
పరిమృశ్య చ పాణిభ్యామభిసన్త్రస్తచేతనః ।
కామీ కమలపత్రాక్షీమువాచ వనితామిదమ్ ॥ 27 ॥
న తేఽహమభిజానామి క్రోధమాత్మని సంశ్రితమ్ ।
దేవి కేనాభిశప్తాఽసి కేన వాఽసి విమానితా ॥ 28 ॥
యదిదం మమ దుఃఖాయ శేషే కల్యాణి పాంసుషు ।
భూమౌ శేషే కిమర్థం త్వం మయి కల్యాణచేతసి ॥ 29 ॥
భూతోపహతచిత్తేవ మమ చిత్తప్రమాథినీ ।
సన్తి మే కుశలా వైద్యాస్త్వభితుష్టాశ్చ సర్వశః ॥ 30 ॥
సుఖితాం త్వాం కరిష్యన్తి వ్యాధిమాచక్ష్వ భామినీ ।
కస్య వా తే ప్రియం కార్యం కేన వా విప్రియం కృతమ్ ॥ 31 ॥
కః ప్రియం లభతామద్య కో వా సుమహదప్రియమ్ ।
మా రోదీర్మా చ కార్షీస్త్వం దేవి సమ్పరిశోషణమ్ ॥ 32 ॥
అవధ్యో వధ్యతాం కో వా కో వా వధ్యో విముచ్యతామ్ ।
దరిద్రః కో భవత్వాఢ్యో ద్రవ్యవాన్వాఽప్యకిఞ్చనః ॥ 33 ॥
అహం చైవ మదీయాశ్చ సర్వే తవ వశానుగాః ।
న తే కిఞ్చిదభిప్రాయం వ్యాహన్తుమహముత్సహే ॥ 34 ॥
ఆత్మనో జీవితేనాపి బ్రూహి యన్మనసేచ్ఛసి ।
బలమాత్మని జానన్తీ న మాం శఙ్కితుమర్హసి ॥ 35 ॥
కరిష్యామి తవ ప్రీతిం సుకృతేనాపి తే శపే ।
యావదావర్తతే చక్రం తావతీ మే వసున్ధరా ॥ 36 ॥
ప్రాచీనాస్సిన్ధుసౌవీరా స్సౌరాష్ట్రా దక్షిణాపథాః ।
వఙ్గాఙ్గమగధాః మత్స్యాః సమృద్ధా కాశికోసలాః ॥ 37 ॥
తత్ర జాతం బహు ద్రవ్యం ధనధాన్యమజావికమ్ ।
తతో వృణీష్వ కైకేయి యద్యత్త్వం మనసేచ్ఛసి ॥ 38 ॥
కిమాయాసేన తే భీరు ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ శోభనే ।
తత్త్వం మే బ్రూహి కైకేయి యతస్తే భయమాగతమ్ ॥ 39 ॥
తత్తే వ్యపనయిష్యామి నీహారమివ రశ్మివాన్ ।
తథోక్తా సా సమాశ్వస్తా వక్తుకామా తదప్రియమ్ ॥ 40 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే దశమస్సర్గః ॥
