శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ త్రయోదశస్సర్గః ।
అతదర్హం మహారాజం శయానమతథోచితమ్ ।
యయాతిమివ పుణ్యాన్తే దేవలోకాత్పరిచ్యుతమ్ ॥ 1 ॥
అనర్థరూపా సిద్ధార్థా హ్యభీతా భయదర్శినీ ।
పునరాకారయామాస తమేవ వరమఙ్గనా ॥ 2 ॥
అతదర్హం మహారాజం శయానమతథోచితమ్ ।
యయాతిమివ పుణ్యాన్తే దేవలోకాత్పరిచ్యుతమ్ ॥ 3 ॥
అనర్థరూపా సిద్ధార్థా హ్యభీతా భయదర్శినీ ।
పునరాకారయామాస తమేవ వరమఙ్గనా ॥ 4 ॥
త్వం కత్థసే మహారాజ సత్యవాదీ దృఢవ్రతః ।
మమ చేమం వరం కస్మాద్విధారయితుమిచ్ఛసి ॥ 5 ॥
ఏవముక్తస్తు కైకేయ్యా రాజా దశరథస్తదా ।
ప్రత్యువాచ తతః క్రుద్ధో ముహూర్తం విహ్వలన్నివ ॥ 6 ॥
మృతే మయి గతే రామే వనం మనుజపుఙ్గవే ।
హన్తానార్యే మమామిత్రే సకామా సుఖినీ భవ ॥ 7 ॥
స్వర్గేఽపి ఖలు రామస్య కుశలం దైవతైరహమ్ ।
ప్రత్యాదేశాదభిహితం ధారయిష్యే కథం బత ॥ 8 ॥
కైకేయ్యాః ప్రియకామేన రామః ప్రవ్రాజితో మయా ।
యది సత్యం బ్రవీమ్యేతత్తదసత్యం భవిష్యతి ॥ 9 ॥
అపుత్రేణ మయా పుత్రశ్శ్రమేణ మహతా మహాన్ ।
రామో లబ్ధో మహాబాహు స్సకథం త్యజ్యతే మయా ॥ 10 ॥
శూరశ్చ కృతవిద్యశ్చ జితక్రోధో క్షమాపరః ।
కథం కమలపత్రాక్షో మయా రామో వివాస్యతే ॥ 11 ॥
కథమిన్దీవరశ్యామం దీర్ఘబాహుం మహాబలమ్ ।
అభిరామమహం రామం ప్రేషయిష్యామి దణ్డకాన్ ॥ 12 ॥
సుఖానాముచితస్యైవ దుఃఖైరనుచితస్య చ ।
దుఖం నామానుపశ్యేయం కథం రామస్య ధీమతః ॥ 13 ॥
యది దుఃఖమకృత్వాఽద్య మమ సఙ్క్రమణం భవేత్ ।
అదుఃఖార్హస్య రామస్య తత స్సుఖమవాప్నుయామ్ ॥ 14 ॥
నృశంసే పాపసఙ్కల్పే రామం సత్యపరాక్రమమ్ ।
కిం విప్రియేణ కైకేయి ప్రియం యోజయసే మమ ॥ 15 ॥
అకీర్తిరతులా లోకే ధ్రువం పరిభవశ్చ మే ।
తథా విలపతస్తస్య పరిభ్రమితచేతసః ॥ 16 ॥
అస్తమభ్యగమత్సూర్యో రజనీ చాభ్యవర్తత ।
సా త్రియామా తథార్త్తస్య చన్ద్రమణ్డలమణ్డితా ॥ 17 ॥
రాజ్ఞో విలపమానస్య న వ్యభాసత శర్వరీ ।
తథైవోష్ణం వినిశ్వస్య వృద్ధో దశరథో నృపః ॥ 18 ॥
విలలాపార్తవద్యుఖం గగనాసక్తలోచనః ।
న ప్రభాతం త్వయేచ్ఛామి నిశే నక్షత్రభూషణే ॥ 19 ॥
క్రియతాం మే దయా భద్రే మయాఽయం రచితోఽఞ్జలిః ।
అథవా గమ్యతాం శీఘ్రం నాహమిచ్ఛామి నిర్ఘృణామ్ ॥ 20 ॥
నృశంసాం కైకయీం ద్రష్టుం యత్కృతే వ్యసనం మహత్ ।
ఏవముక్త్వా తతో రాజా కైకేయీం సంయతాఞ్జలిః ॥ 21 ॥
ప్రసాదః క్రియతాం దేవి భద్రే రాజ్ఞో విశేషతః ।
శూన్యే న ఖలు సుశ్రోణి మయేదం సముదాహృతమ్ ॥ 22 ॥
కురు సాధు ప్రసాదం మే బాలే సహృదయా హ్యసి ।
ప్రసీద దేవి రామోమేత్వద్దత్తం రాజ్యమవ్యమ్ ॥ 23 ॥
లభతామసితాపాఙ్గే యశః పరమవాప్ను హి ।
మమ రామస్య లోకస్య గురూణాం భరతస్య చ ॥ 24 ॥
ప్రియమేతద్గురుశ్రోణి కురు చారుముఖేక్షణే విశుద్ధభావస్య సుదుష్టభావా తామ్రేక్షణస్యాశ్రుకలస్య రాజ్ఞః ।
శ్రుత్వా విచిత్రం కరుణం విలాపం భర్తుర్నృశంసా న చకార వాక్యమ్ ॥ 25 ॥
తతస్స రాజా పునరేవ మూర్ఛితః ప్రియామతుష్టాం ప్రతికూలభాషిణీమ్ ।
సమీక్ష్య పుత్రస్య వివాసనం ప్రతి క్షితౌ విసఞ్జ్ఞో నిపపాత దుఖితః ॥ 26 ॥
ఇతీవ రాజ్ఞో వ్యథితస్య సా నిశా జగామ ఘోరం శ్వసతో మనస్వినః విబోధ్యమానః ప్రతిబోధనం తదా నివారయామాస స రాజసత్తమః ॥ 27 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే త్రయోదశస్సర్గః ॥
