శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ త్రయోవింశస్సర్గః ।
ఇతి బ్రువతి రామే తు లక్ష్మణోఽధశ్శిరా ముహుః ।
శ్రృత్వా మధ్యం జగామేవ మనసా దుఃఖహర్షయోః ॥ 1 ॥
తదా తు బధ్ద్వా భ్రుకుటీం భ్రువోర్మధ్యే నరర్షభః ।
నిశశ్వాస మహాసర్పో బిలస్థ ఇవ రోషితః ॥ 2 ॥
తస్య దుష్ప్రతివీక్షం తద్భ్రుకుటీసహితం తదా ।
బభౌ క్రుద్ధస్య సింహస్య ముఖస్య సదృశం ముఖమ్ ॥ 3 ॥
అగ్రహస్తం విధున్వంస్తు హస్తీ హస్తమివాత్మనః ।
తిర్యగూర్ధ్వం శరీరే చ పాతయిత్వా శిరోధరామ్ ॥ 4 ॥
అగ్రాక్ష్ణా వీక్షమాణస్తు తిర్యగ్భ్రాతరమబ్రవీత్ ।
అస్థానే సమ్భ్రమో యస్య జాతో వై సుమహానయమ్ ॥ 5 ॥
ధర్మదోష ప్రసఙ్గేన లోకస్యానతిశఙ్కయా ।
కథంహ్యేతదసమ్భ్రాన్తస్త్వద్విధో వక్తుమర్హతి ॥ 6 ॥
యథా దైవమశౌడీరం శౌణ్డీర క్షత్రియర్షభ ।
కిన్నామ కృపణం దైవమశక్తమభిశంససి ॥ 7 ॥
పాపయోస్తే కథం నామ తయోశ్శఙ్కా న విద్యతే ।
సన్తి ధర్మోపధా శ్లక్ష్ణాః ధర్మాత్మన్కిం న బుధ్యసే ॥ 8 ॥
తయోస్సుచరితం స్వార్థం శాఠ్యాత్పరిజిహీర్షతోః ।
యది నైవం వ్యవసితం స్యాద్ధి ప్రాగేవ రాఘవ ॥ 9 ॥
తయోః ప్రాగేవ దత్తశ్చ స్యాద్వరః ప్రకృతశ్చ సః ।
లోకవిద్విష్టమారబ్ధం త్వదన్యస్యాభిషేచనమ్ ।
నోత్సహే సహితుం వీర తత్ర మే క్షన్తుమర్హసి ॥ 10 ॥
యేనేయ మాగతా ద్వైధం తవ బుద్ధిర్మహామతే ।
స హి ధర్మో మమ ద్వేష్యః ప్రసఙ్గాద్యస్య ముహ్యసి ॥ 11 ॥
కథం త్వం కర్మణా శక్తః కైకేయీవశవర్తినః ।
కరిష్యసి పితుర్వాక్యమధర్మిష్ఠం విగర్హితమ్ ॥ 12 ॥
యద్యయం కిల్బిషాద్భేదః కృతోఽప్యేవం న గృహ్యతే ।
జాయతే తత్ర మే దుఃఖం ధర్మసఙ్గశ్చ గర్హితః ॥ 13 ॥
మనసాఽపి కథం కామం కుర్యాస్త్వం కామవృత్తయోః ।
తయోస్త్వహితయోర్నిత్యం శత్ర్వోః పిత్రభిధానయోః ॥ 14 ॥
యద్యపి ప్రతిపత్తిస్తే దైవీ చాపి తయోర్మతమ్ ।
తథాప్యుపేక్షణీయం తే న మే తదపి రోచతే ॥ 15 ॥
విక్లబో వీర్యహీనో యస్స దైవమనువర్తతే ।
వీరాస్సమ్భావితాత్మానో న దైవం పర్యుపాసతే ॥ 16 ॥
దైవం పురుషకారేణ యః సమర్థః ప్రబాధితుమ్ ।
న దైవేన విపన్నార్థః పురుషస్సోఽవసీదతి ॥ 17 ॥
ద్రక్ష్యన్తి త్వద్య దైవస్య పౌరుషం పురుషస్య చ ।
దైవమానుషయోరద్య వ్యక్తా వ్యక్తిర్భవిష్యతి ॥ 18 ॥
అద్య మత్పౌరుషహతం దైవం ద్రక్ష్యన్తి వై జనాః ।
యద్దైవాదాహతం తేఽద్య దృష్టం రాజ్యాభిషేచనమ్ ॥ 19 ॥
అత్యఙ్కుశమివోద్దామం గజం మదబలోద్ధతమ్ ।
ప్రధావితమహం దైవం పౌరుషేణ నివర్తయే ॥ 20 ॥
లోకపాలాస్సమస్తా స్తే నాద్య రామాభిషేచనమ్ ।
న చ కృత్స్నాస్త్రయో లోకా విహన్యుః కిం పునః పితా ॥ 21 ॥
యైర్నివాసస్తవారణ్యే మిథో రాజన్సమర్థితః ।
అరణ్యే తే నివత్స్యన్తి చతుర్దశ సమాస్తథా ॥ 22 ॥
అహం తదాశాం ఛేత్స్యామి పితుస్తస్యాశ్చ యా తవ ।
అభిషేకవిఘాతేన పుత్రరాజ్యాయ వర్తతే ॥ 23 ॥
మద్బలేన విరుద్ధాయ న స్యాద్దైవబలం తథా ।
ప్రభవిష్యతి దుఃఖాయ యథోగ్రం పౌరుషం మమ ॥ 24 ॥
ఊర్ధ్వం వర్షసహస్రాన్తే ప్రజాపాల్యమనన్తరమ్ ।
ఆర్యపుత్రాః కరిష్యన్తి వనవాసం గతే త్వయి ॥ 25 ॥
పూర్వం రాజర్షివృత్త్యా హి వనవాసో విధీయతే ।
ప్రజా నిక్షిప్య పుత్రేషు పుత్రవత్పరిపాలనే ॥ 26 ॥
స చేద్రాజన్యనేకాగ్రే రాజ్యవిభ్రమశఙ్కయా ।
నైవమిచ్ఛసి ధర్మాత్మన్ రాజ్యం రామ త్వమాత్మని ॥ 27 ॥
ప్రతిజానే చ తే వీర మాఽభూవం వీరలోకభాక్ ।
రాజ్యం చ తవ రక్షేయమహం వేలేవ సాగరమ్ ॥ 28 ॥
మఙ్గలైరభిషిఞ్చస్వ తత్ర త్వం వ్యాపృతో భవ ।
అహమేకో మహీపాలానలం వారయితుం బలాత్ ॥ 29 ॥
న శోభార్థావిమౌ బాహూ న ధనుర్భూషణాయ మే ।
నాఽసిరాబన్ధనార్థాయ న శరాస్తమ్భహేతవః ॥ 30 ॥
అమిత్రదమనార్థం మే సర్వమేతచ్చతుష్టయమ్ ।
న చాహం కామయేఽత్యర్థం యస్స్యాచ్ఛత్రుర్మతో మమ ॥ 31 ॥
అసినా తీక్ష్ణధారేణ విద్యుచ్చలితవర్చసా ।
ప్రగృహీతేన వై శత్రుం వజ్రిణం వా న కల్పయే ॥ 32 ॥
ఖడ్గనిష్పేషనిష్పిష్టైర్గహనా దుశ్చరా చ మే ।
హస్త్యశ్వనరహస్తోరుశిరోభిర్భవితా మహీ ॥ 33 ॥
ఖడ్గధారాహతా మేఽద్య దీప్యమానా ఇవాద్రయః ।
పతిష్యన్తి ద్విపా భూమౌ మేఘా ఇవ సవిద్యుతః ॥ 34 ॥
బద్ధగోధాఙ్గులిత్రాణే ప్రగృహీతశరాసనే ।
కథం పురుషమానీ స్యాత్పురుషాణాం మయి స్థితే ॥ 35 ॥
బహుభిశ్చైకమత్యస్యన్నేకేన చ బహూన్జనాన్ ।
వినియోక్ష్యామ్యహం బాణాన్నృవాజిగజమర్మసు ॥ 36 ॥
అద్య మేఽస్త్రప్రభావస్య ప్రభావః ప్రభవిష్యతి ।
రాజ్ఞశ్చాప్రభుతాం కర్తుం ప్రభుత్వం తవ చ ప్రభోః ॥ 37 ॥
అద్య చన్దనసారస్య కేయూరామోక్షణస్య చ ।
వసూనాం చ విమోక్షస్య సుహృదాం పాలనస్య చ ॥ 38 ॥
అనురూపావిమౌ బాహూ రామ కర్మ కరిష్యతః ।
అభిషేచనవిఘ్నస్య కర్తృణాం తే నివారణే ॥ 39 ॥
బ్రవీహి కోఽద్యైవ మయా వియుజ్యతాం తవా సుహృత్ప్రాణయశస్సుహృజ్జనైః ।
యథా తవేయం వసుధా వశే భవే త్తథైవ మాం శాధి తవాస్మి కిఙ్కరః ॥ 40 ॥
విమృజ్య బాష్పం పరిసాన్త్వ్యచాసకృత్ స లక్ష్మణం రాఘవవంశవర్ధనః ।
ఉవాచ పిత్ర్యే వచనే వ్యవస్థితం నిబోధ మామేష హి సౌమ్య సత్పథః ॥ 41 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే త్రయోవింశస్సర్గః ॥
