శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకోనసప్తతితమస్సర్గః ।
ఏవంవిలపమానస్యరావణస్యదురాత్మనః ।
శ్రుత్వాశోకాభితప్తస్యత్రిశిరావాక్యమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
ఏవమేవమహావీర్యోహతోనస్తాతమధ్యమః ।
న తుసత్పురుషారాజన్విలపన్తియథాభవాన్ ॥ 2 ॥
నూనం త్రిభువనస్య అపి పర్యాప్తస్ త్వం అసి ప్రభో ।
స కస్మాత్ ప్రాకృత;ఇవ శోకస్య ఆత్మానం ఈదృశమ్ ॥ 3 ॥
బ్రహ్మదత్తాఽస్తితేశక్తిఃకవచస్సాయకోధనుః ।
సహస్రఖరసంయుక్తోరథోమేఘస్వనోమహాన్ ॥ 4 ॥
త్వయాఽసకృద్విశస్త్రేణవిశస్తాదేవదానవాః ।
స సర్వాయుధసమ్పన్నోరాఘవంశాస్తుమర్హసి ॥ 5 ॥
కామన్తిష్ఠమహారాజనిర్గమిష్యామ్యహంరణమ్ ।
ఉద్ధరిష్యామితేశత్రూన్న్గరుడఃపన్నగానివ ॥ 6 ॥
శమ్బరోదేవరాజేననరకోవిష్ణువాయథా ।
తథాఽద్యశయితారామోమయాయుధినిపాతితః ॥ 7 ॥
శ్రుత్వాత్రిశిరసోవాక్యంరావణోరాక్షసాధిపః ।
పునర్జాతమివాత్మానమ్మన్యతేకాలచోదితః ॥ 8 ॥
శ్రుత్వాత్రిశిరసోవాక్యన్దేవాన్తకనరాన్తకౌ ।
అతికాయశ్చతేజస్వీబభూవుర్యుద్ధహర్షితాః ॥ 9 ॥
తతోఽహమహమిత్యేవగర్జన్తోనైరృతర్షభాః ।
రావణస్యసుతావీరాశ్శక్రతుల్యపరాక్రమాః ॥ 10 ॥
అన్తరిక్షగతాస్సర్వేసర్వేమాయావిశారదాః ।
సర్వేత్రిదశదర్పఘ్నాస్సర్వే చ రణదుర్జయాః ॥ 11 ॥
సర్వేసుబలసమ్పన్నాస్సర్వేవిస్తీర్ణకీర్తయః ।
సర్వేసమరమాసాద్య న శ్రూయన్తేస్మపరాజితాః ॥ 12 ॥
దేవైరపిసగన్ధర్వైస్సకిన్నరమహోరగైః ।
సర్వేస్త్రవిదుషోవీరాస్సర్వేయుద్ధవిశారదాః ॥ 13 ॥
సర్వేప్రసవరవిజ్ఞానాస్సర్వేలబ్ధవరాస్తథా ।
సతైస్తథాభాస్కరతుల్యవర్చసైఃపుస్త్రైర్వృతశ్శత్రుబలప్రమార్దనైః ।
రరాజరాజామఘవాన్యథామరై ।
ర్వృతోమహాదానవదర్పనాశనైః ॥ 14 ॥
స పుత్రాన్ సమ్పరిష్వజ్యభూషయిత్వా చ భూషణైః ।
ఆశీర్భిశ్చప్రశస్తాభిఃప్రేషయామాససమ్యుగే ॥ 15 ॥
యుద్ధోన్మత్తం చ మత్తం చ భ్రాతరౌచాపిరావణః ।
రక్షణార్థఙ్కుమారాణామ్ప్రేషయామాససంయుగే ॥ 16 ॥
తేఽభివాద్యమహాత్మానంరావణంరిపురావణమ్ ।
కృత్వాప్రదక్షిణఞ్చైవమహాకాయాఃప్రతస్థిరే ॥ 17 ॥
సర్వౌషధీభిర్గన్ధైశ్చసమాలభ్యమహాబలాః ।
నిర్జగ్ముర్నైరృతశ్రేష్ఠాషడేతేయుద్ధకాఙ్క్షిణః ॥ 18 ॥
త్రిశిరాశ్చాతికాయశ్చదేవాన్తకనరాన్తకౌ ।
మహోదరమహాపార్శ్వౌనిర్జగ్ముఃకాలచోదితాః ॥ 19 ॥
తతస్సుదర్శనన్నాగన్నీలజీమూతసన్నిభమ్ ।
ఐరావతకులేజాతమారురోహమహోదరః ॥ 20 ॥
సర్వాయుధసమాయుక్తన్తూణీభిశ్చస్వలఙ్కృతమ్ ।
రరాజగజమాస్థాయసవితేవాస్తమూర్ధని ॥ 21 ॥
హయోత్తమసమాయుక్తంసర్వాయుధసమాకులమ్ ।
ఆరురోహరథశ్రేష్ఠన్త్రిశిరారావణాత్మజః ॥ 22 ॥
త్రిభిః కిరీటైస్ త్రిశిరాః శుశుభే స రథ ఉత్తమే ।
హిమవాన్ ఇవ శైల ఇన్ద్రస్ త్రిభిః కాన్చన పర్వతైః ॥ 23 ॥
త్రిభిఃకిరీటైశ్శుశుభేత్రిశిరాస్సరథోత్తమే ।
హిమవానిశైలేన్ద్రస్త్రిభిఃకాఞ్చనపర్వతైః ॥ 24 ॥
అతికాయోఽపితితేజస్వీరాక్షసేన్ద్రసుతస్తదా ।
ఆరురోహరథశ్రేష్ఠంశ్రేష్ఠస్సర్వధనుష్మతామ్ ॥ 25 ॥
సుచక్రాక్షంసుసంయుక్తంస్వనుకర్షంసుకూబరమ్ ।
తూణీబాణాసనైర్దీప్తమ్ప్రాసాసిపరిఘాకులమ్ ॥ 26 ॥
సకాఞ్చనవిచిత్రేణమకుటేనవిరాజతా ।
భూషణైశ్చబభౌమేరుఃప్రభాభిరివభాసయన్ ॥ 27 ॥
స రరాజరథేతస్మిన్ రాజసూనుర్మహాబలః ।
వృతోనైరృతశార్దూలైర్వజ్రపాణిరివామరైః ॥ 28 ॥
హయముచ్చైశ్శ్రవఃప్రఖ్యంశ్వేతఙ్కనకభూషణమ్ ।
మనోజవమ్మహాకాయమారురోహనరాన్తకః ॥ 29 ॥
గృహీత్వాప్రాసముల్కాభంవిరరాజనరాన్తకః ।
శక్తిమాదాయతేజస్వీగుహశశిఖిగతోయథా ॥ 30 ॥
దేవాన్కకస్సమాదాయపరిఘంవజ్రభూషణమ్ ।
పరిగృహ్యగిరిన్దోర్భ్యాంవపుర్విష్ణోర్విడమ్బయన్ ॥ 31 ॥
తే ప్రతస్థుర్ మహాత్మానో బలైర్ అప్రతిమైర్ వృతాః ।
తాన్ గజైసః చ తురమ్గైసః చ రథైసః చ అమ్బుద నిస్వనైః ॥ 32 ॥
తేప్రతస్థుర్మహాత్మానోఽమరావత్యాస్సురాఇవ ।
తాన్ గజైశ్చతురఙ్గైశ్చరథైశ్చామ్బున్దిస్స్వనైః ॥ 33 ॥
అనూత్పేతుర్మహాత్మానోరాక్షసాఃప్రవరాయుధాః ।
తేవిరేజుర్మహాత్మానఃకుమారాస్సూర్యవర్చసః ॥ 34 ॥
శారద అభ్ర ప్రతీకాశాం హంస ఆవలిర్ ఇవ అమ్బరే ।
మరణం వా అపి నిశ్చిత్య శత్రూణాం వా పరాజయమ్ ॥ 35 ॥
ఇతి కృత్వా మతిం వీరా నిర్జగ్ముః సమ్యుగ అర్థినః ।
జగర్జుసః చ ప్రణేదుసః చ చిక్షిపుసః చ అపి సాయకాన్ ॥ 36 ॥
ఇతికృత్వామతింవీరానిర్జగ్ముస్సంయుగార్థినః ।
జగర్జుశ్చప్రణేదుశ్చచిక్షిపుశ్చాపిసాయకాన్ ॥ 37 ॥
రక్షసాం సిమ్హ నాదైసః చ పుస్ఫోట ఇవ తదా అమ్బరమ్ ।
తే అభినిష్క్రమ్య ముదితా రాక్షస ఇన్ద్రా మహా బలాః ॥ 38 ॥
రక్షసాంసింహనాదైశ్చసంస్ఫోటేవతదామ్బరమ్ ।
అభినిష్క్రమ్యముదితారాక్షసేన్ద్రామహాబలాః ॥ 39 ॥
దదృశుర్వానరానీకంసముద్యతశిలానగమ్ ।
హరయోపిమహాత్మానోదదృశుర్నేరృతమ్ ॥ 40 ॥
హస్త్యశ్వరథసమ్బాధఙ్కిఙ్కిణీశతనాదితమ్ ।
నీలజీమూతసఙ్కాశంసముద్యతమహాయుధమ్ ॥ 41 ॥
దీప్తానలరవిప్రఖ్యైస్సర్వతోనైరృతైర్వృతమ్ ।
తద్దృష్టవాబలమాయాన్తంలబ్ధలక్షాఃప్లవఙ్గమాః ॥ 42 ॥
సముద్యతమహాశైలాస్సమ్ప్రణేదుర్మహాబలా ।
అమృష్యమాణారక్షాంసిప్రతినర్దన్తవానరాః ॥ 43 ॥
తతస్సముద్ఘుష్టరవన్నిశమ్య ।
రక్షోగణావానరయూథపానామ్ ।
అమృష్యమాణాఃపరహర్షముగ్రమ్ ।
మహాబలాఃభీమతరంవినేదుః ॥ 44 ॥
తేరాక్షసబలఙ్ఘోరమ్ప్రవిశ్యహరియూథపాః ।
విచేరురుద్యతైశ్శైలైర్నగాశ్శిఖరిణోయథా ॥ 45 ॥
కేచిదాకాశమావిశ్యకేచిదుర్వ్యామ్ప్లవఙ్గమాః ।
రక్షస్సైన్యేషుసఙ్కృద్ధాఃశ్చేరుర్ద్రుమశిలాయుధాః ॥ 46 ॥
ద్రుమాంశ్చవిపులస్కన్థాన్ గృహ్యవానరపుఙ్గవాః ।
తద్యుద్ధమభవద్ఘోరంరక్షోవానరసఙ్కులమ్ ॥ 47 ॥
తేపాదపశిలాశ్శైలైశ్చక్రుర్వృష్టిమనూపమామ్ ।
బాణౌఘైర్వార్యమాణాశ్చహరయోభీమవిక్రమాః ॥ 48 ॥
సింహనాదాన్వినేదుశ్చరణేరాక్షసవానరాః ।
శిలాభిశ్చూర్ణయామాసుర్యాతుధానాన్ ప్లవఙ్గమాః ॥ 49 ॥
నర్జఘ్నుస్సంయుగేక్రుద్ధాఃకవచాభరణావృతాన్ ।
కేచిద్రథగతావనీరాన్గజవాజిగతానపి ॥ 50 ॥
నిర్జఘ్నుస్సహసాఽప్లుత్యయాతుధానాన్ ప్లవఙ్గమాః ।
శైలశృఙ్గాచితాఙ్గాశ్చముష్టిభిర్వాన్తలోచనాః ॥ 51 ॥
చేరుఃపేతుశ్చనేదుశ్చతత్రరాక్షసపుఙ్గవాః ।
రాక్షసాశ్చశరైస్తీక్ష్ణైర్బిదుఃకపికుఞ్జరాన్ ॥ 52 ॥
శూలముద్గరఖడగైశ్చజఘ్నుఃప్రాసైశ్చశక్తిభిః ।
అన్యోన్యమ్పాతయామాసుఃపరస్పరజయైషిణః ॥ 53 ॥
రిపుశోణితదిగ్ధాఙ్గాస్తత్రవానరరాక్షసాః తతశ్శైలైశ్చఖడగైశ్చవిసృష్టైర్హరిరాక్షసైః ॥ 54 ॥
ముహూర్తేనావృతాభూమిరభవచ్ఛోణితాప్లుతా ।
వికీర్ణైఃపర్వతాకారైరక్షోభిరరిమర్దనైః ॥ 55 ॥
ఆసీద్వసుమతీపూర్ణాతదాయుద్ధమదాన్వితైః ।
ఆక్షిప్తాఃక్షిప్యమాణాశ్చభగ్నశూలాశ్చవానరైః ॥ 56 ॥
పునరఙ్గైస్తదాచక్రురాసన్నాయుద్ధమద్భుతమ్ ।
వానరాన్వానరైరేవజఘ్నుస్తేనైరృతర్షభాః ॥ 57 ॥
రాక్షసాన్రాక్షసైరేవజఘ్నుస్తేవానరాఅపి ।
ఆక్షిప్య చ శిలాస్తేషాన్నిజఘ్నారాక్షసాహరీన్ ॥ 58 ॥
తేషాఞ్చాఛచిద్యశస్త్రాణిజఘ్నూరక్షాంసివానరాః ।
నిజఘ్నుశ్శైలశూలార్స్సైర్భిభిదుశ్చపరస్పరమ్ ॥ 59 ॥
సింహనాదాన్వినేదుశ్చరణేరాక్షసావానరాః ।
ఛిన్నవర్ణతనుత్రాణారాక్షసావానరైర్హతాః ॥ 60 ॥
రుధిరమ్ప్రసృతాస్తత్రరససారమివద్రుమాః ।
రథేన చ రథఞ్చాపివారణేనైవవారణమ్ ॥ 61 ॥
హయేన చ హయఙ్కేచిన్నిజఘ్నుర్వానరారణే ।
క్షురప్రైరర్ధచన్ద్రైశ్చభల్లైశ్చనిశితైశ్శరైః ॥ 62 ॥
రాక్షసావానరేన్ద్రాణామ్బిభిదుఃపాదపాన్ శిలాః ।
వికీర్ణైపర్వతాగ్రైశ్చద్రుమైఛశినైశ్చసంయుగే ॥ 63 ॥
హతైశ్చకపిరక్షోభిర్దుర్గమావసుధాఽభవత్ ।
తేవానరాగర్వితహృష్టచేష్టాస్సఙ్గ్రామమాసాద్యభయంవిమ ।
యుద్ధంస్మసర్వేసహరాక్షసైస్సైయుధాశ్చక్రురదీనసత్త్వాః ॥ 64 ॥
తస్మిన్ప్రవృత్తేతుములేవిమర్దేప్రహృష్యమాణేషువలీముఖేషు ।
నిపాత్యమానేషు చ రాక్షసేషుమహర్షయోదేవగణాశ్చనేదుః ॥ 65 ॥
స వానరాన్ సప్త శతాని వీరః ।
ప్రాసేన దీప్తేన వినిర్బిభేద ।
ఏకః క్షణేన ఇన్ద్ర రిపుర్ మహాత్మా ।
జఘాన సైన్యం హరి పుమ్గవానామ్ ॥ 66 ॥
దదృశుసః చ మహాత్మానం హయ పృష్ఠే ప్రతిష్ఠితమ్ ।
చరన్తం హరి సైన్యేషు విద్యా ధర మహర్షయః ॥ 67 ॥
దదృశుశ్చమహాత్మానంహయపృష్ఠేప్రతిష్ఠితమ్ ।
చరన్తంహరిసైన్యేషువిద్యాధరమహర్షయః ॥ 68 ॥
స తస్యదదృశేమార్గోమాంసశోణితకర్దమః ।
పతితైఃపర్వతాకారైర్వానరైరభిసంవృతః ॥ 69 ॥
యావద్విక్రమితుమ్బుధదిఞ్చక్రుఃప్లవగపుఙ్గవాః ।
తావదేతానతిక్రమ్యనిర్బిభేదనరాన్తకః ॥ 70 ॥
దదాహహరిసైన్యానివనానీవవిభావసుః ।
యావదుత్పాటయామాసుర్వృక్షాన్శైలాన్వనౌకసః ॥ 71 ॥
తావత్ప్రాసహతాఃపేతుర్వజ్రకృత్తాఇవాచలాః ।
జ్వలన్తమ్ప్రాసముద్యమ్యసఙ్గ్రామాన్తేనరాన్తకః ॥ 72 ॥
దిక్షుసర్వాసుబలవాన్ విచచారనరాన్తకః ।
ప్రమృద్నన్సర్వతోయుద్ధేప్రావృటకాలేయథానిలః ॥ 73 ॥
న శేకుర్భాషితుంవీరా న స్థాతుంస్పన్దితుమ్భయాత్ ।
ఉత్పతన్తంస్థితంయాన్తంసర్వాన్వివ్యాధవీర్యవాన్ ॥ 74 ॥
ఏకేనానన్తకల్పేనప్రాసేనాదిత్యతేజసా ।
భగ్నానిహరిసైన్యానినిపేతుర్ధరణీతలే ॥ 75 ॥
వజ్రనిష్పేషదృశమ్ప్రాసస్యాభినిపాతనమ్ ।
న శేకుర్వానరాస్సోఢున్తేవినేదుర్మహాస్వనమ్ ॥ 76 ॥
పతతాంహరివీరాణాంరూపాణిప్రచకాశిరే ।
వజ్రభిన్నాగ్రకూటానాంశైలానామ్పతతామివ ॥ 77 ॥
యేతుపూర్వమ్మహాత్మానఃకుమ్భకర్ణేనపాతితాః ।
తేస్వస్థావానరశ్రేష్ఠాస్సుగ్రీవముపతస్థిరే ॥ 78 ॥
విప్రేక్షమాణస్సుగ్రీవోదదర్శహరివాహినీమ్ ।
నరాన్తకభయత్రస్తాంవిద్రవన్తీమితస్తతః ॥ 79 ॥
విద్రుతాంవాహినీన్దృష్టవా స దదర్శనరాన్తకమ్ ।
గృహీతప్రాసమాయాన్తంహయపృష్ఠేప్రతిష్ఠితమ్ ॥ 80 ॥
అథోవాచమహాతేజాస్సుగ్రీవోవానరాధిపః ।
కుమారమఙ్గదంవీరంశక్రతుల్యపరాక్రమమ్ ॥ 81 ॥
గచ్ఛత్వంరాక్షసంవీరోయోఽసౌతురగమాస్థితః ।
క్షోభయన్తహరిబలఙ్క్షిప్రమ్ప్రాణైర్వియోజయ ॥ 82 ॥
స భర్తుర్వచనంశ్రుత్వానిష్పపాతాఙ్గదతః ।
అనీకాన్మేఘసఙ్కాశాదంశుమానివవీర్యవాన్ ॥ 83 ॥
శైలసఙ్ఘాతసఙ్కాశోహరీణాముత్తమోఽఙ్గదః ।
రరాజాఙ్గదసన్నద్ధస్సధాతురివపర్వతః ॥ 84 ॥
నిరాయుధోమహాతేజాఃకేవలన్నఖదంష్ట్రవాన్ ।
నరాన్తకమభిక్రమ్యవాలిపుత్రోఽబ్రవీద్వచః ॥ 85 ॥
తిష్ఠకిమ్ప్రాకృతైరేభిర్హరిభిస్త్వఙ్కరిష్యసి ।
అస్మిన్వజ్రసమస్పర్శమ్ప్రాసఙ్క్షిపమమోరసి ॥ 86 ॥
అభిగమ్యాఙ్గదం క్రుద్ధో వాలిపుత్రం నరాన్తకః ।
స ప్రాసమావిధ్య తదాఙ్గదాయ ।
స ప్రాసం ఆవిధ్య తదా అన్గదాయ ।
సముజ్జ్వలన్తం సహసా ఉత్ససర్జ ।
స వాలి పుత్రోర్ అసి వజ్ర కల్పే ।
బభూవ భగ్నో న్యపతచ్ చ ॥ 87 ॥
అభిగమ్యాఙ్గదఙ్క్రుద్ధోవాలిపుత్రన్నరాన్తకః ।
ప్రాసంసమావిధ్యతదాఙ్గదాయసముజ్జ్వలన్తంసహసోత్ససర్జ ।
స వాలిపుత్రోరసివజ్రకల్పేబభూవభగ్నోన్యపతచ్చభూమౌ ॥ 88 ॥
తమ్ప్రాసమాలోక్యతదావిభగ్నంసుపర్ణకృత్తోరగభోగకల్పమ్ ।
తలంసముద్యమ్య స వాలిపుత్రస్తురఙ్గమతస్యజఘానమూర్ధ్ని ॥ 89 ॥
నిమగ్నతాలుస్ఫ్సుటితాక్షితారోనిష్క్రాన్తజిహ్వోఽచలసన్నికాశః ।
స తస్యవాజీనిపపాతభూమౌతలప్రహారేణవిశీర్ణమూర్ధా ॥ 90 ॥
నరాన్తకఃక్రోధవశఞ్జగామహతన్తురఙ్గమ్పతితన్నిరీక్ష్య ।
స ముష్టిముద్యమ్యమహాప్రభావోజఘానశీర్షేయుధి వాలిపుత్రమ్ ॥ 91 ॥
అథాఙ్గదోముష్టివిశీర్ణమూర్ధాసుస్రావతీవ్రంరుధిరమ్భృశోష్ణమ్ ।
ముహుర్విజజ్వాలముమోహచాపిసఞ్జ్ఞాంసమాసాద్యవిసిష్మియే చ ॥ 92 ॥
అథాఙ్గదోమృత్యుసమానవేగంసంవర్త్యముష్టిఙ్గిరిశృఙ్గకల్పమ్ ।
నిపాతయామాసతదామహాత్మానరాన్తకస్యోరసివాలిపుత్రః ॥ 93 ॥
స ముష్టినిష్పిష్టవిభిన్నవక్షాజ్వాలావమన్శోణితదిగ్ధగాత్రః ।
నరాన్తకోభూమితలేపపాతయథాఽచలోవజ్రనిపాతభగ్నః ॥ 94 ॥
అథాన్తరిక్షేత్రిదశోత్తమానాంవనౌకసాఞ్చైవమహాప్రణాదః ।
బభూవతస్మిన్నిహతేఽగ్య్రవీర్యేనరాన్తకేవాలిసుతేనసఙ్ఖ్యే ॥ 95 ॥
అథాఙ్గదోరామమనఃప్రహర్షణంసుదుష్కరం త త్కృతవాహనివిక్రమమ్ ।
విసిష్మియేసోఽప్యతివీర్యవిక్రమపునశ్చయుద్ధే స బభూవహర్షితః ॥ 96 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనసప్తతితమస్సర్గః ॥
