శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।
అథ దశమస్సర్గః ।
తత్ర దివ్యోపమం ముఖ్యం స్ఫాటికం రత్నభూషితమ్ ।
అవేక్షమాణో హనుమాన్ దదర్శ శయనాసనమ్ ॥ 1 ॥
దాన్తకాఞ్చనచిత్రాఙ్గైర్వైడూర్యైశ్చ వరాసనైః ।
మహార్హాస్తరణోపేతైరుపపన్నం మహాధనైః ॥ 2 ॥
తస్య చైకతమే దేశే సోఽగ్య్రమాలావిభూషితమ్ ।
దదర్శ పాణ్డురం ఛత్రం తారాధిపతిసన్నిభమ్ ॥ 3 ॥
జాతరూపపరిక్షిప్తం చిత్రభానుసమప్రభమ్ ।
అశోకమాలావితతం దదర్శ పరమాసనమ్ ॥ 4 ॥
వాలవ్యజనహస్తాభిర్వీజ్యమానం సమన్తతః ।
గన్ధైశ్చ వివిధైర్జుష్టం వరధూపేన ధూపితమ్ ॥ 5 ॥
పరమాస్తరణాస్తీర్ణమావికాజినసంవృతమ్ ।
దామభిర్వరమాల్యానాం సమన్తాదుపశోభితమ్ ॥ 6 ॥
తస్మిన్ జీమూతసఙ్కాశం ప్రదీప్తోత్తమకుణ్డలమ్ ।
లోహితాక్షం మహాబాహుం మహారజతవాససమ్ ॥ 7 ॥
లోహితేనానులిప్తాఙ్గం చన్దనేన సుగన్ధినా ।
సన్ధ్యారక్తమివాకాశే తోయదం సతటిద్గణమ్ ॥ 8 ॥
వృతమాభరణైర్దివ్యైః సురూపం కామరూపిణమ్ ।
సవృక్షవనగుల్మాఢ్యం ప్రసుప్తమివ మన్దరమ్ ॥ 9 ॥
క్రీడిత్వోపరతం రాత్రౌ వరాభరణభూషితమ్ ।
ప్రియం రాక్షసకన్యానాం రాక్షసానాం సుఖావహమ్ ॥ 10 ॥
పీత్వాఽప్యుపరతం చాపి దదర్శ స మహాకపిః ।
భాస్వరే శయనే వీరం ప్రసుప్తం రాక్షసాధిపమ్ ॥ 11 ॥
నిఃశ్వసన్తం యథా నాగం రావణం వానరర్షభః ।
ఆసాద్య పరమోద్విగ్నస్సోపాసర్పత్సుభీతవత్ ॥ 12 ॥
అథాఽఽరోహణమాసాద్య వేదికాఽన్తరమాశ్రితః ।
సుప్తం రాక్షసశార్దూలం ప్రేక్షతే స్మ మహాకపిః ॥ 13 ॥
శుశుభే రాక్షసేన్ద్రస్య స్వపతః శయనోత్తమమ్ ।
గన్ధహస్తిని సంవిష్టే యథా ప్రస్రవణం మహత్ ॥ 14 ॥
కాఞ్చనాఙ్గదసన్నధ్దై చ దదర్శ స మహాత్మనః ।
విక్షిప్తౌ రాక్షసేన్ద్రస్య భుజావిన్ద్రధ్వజోపమౌ ॥ 15 ॥
ఐరావతవిషాణాగ్రైరాపీడనకృతవ్రణౌ ।
వజ్రోల్లిఖితపీనాంసౌ విష్ణుచక్రపరిక్షతౌ ॥ 16 ॥
పీనౌ సమసుజాతాంసౌ సఙ్గతౌ బలసంయుతౌ ।
సులక్షణనఖాఙ్గుష్ఠా స్వఙ్గులీతలలక్షితౌ ॥ 17 ॥
సంహతౌ పరిఘాకారౌ వృత్తౌ కరికరోపమౌ ।
విక్షిప్తౌ శయనే శుభ్రే పఞ్చశీర్షావివోరగౌ ॥ 18 ॥
శశక్షతజకల్పేన సుశీతేన సుగన్ధినా ।
చన్దనేన పరార్ధ్యేన స్వనులిప్తౌ స్వలఙ్కృతౌ ॥ 19 ॥
ఉత్తమస్త్రీవిమృదితౌ గన్ధోత్తమనిషేవితౌ ।
యక్షపన్నగగన్ధర్వదేవదానవరావిణౌ ॥ 20 ॥
దదర్శ స కపిస్తత్ర బాహూ శయనసంస్థితౌ ।
మన్దరస్యాన్తరే సుప్తౌ మహాహీ రుషితావివ ॥ 21 ॥
తాభ్యాం స పరిపూర్ణాభ్యాం భుజాభ్యాం రాక్షసేశ్వరః ।
శుశుభేఽచలసఙ్కాశః శృఙ్గాభ్యామివ మన్దరః ॥ 22 ॥
చూతపున్నాగసురభిర్వకులోత్తమసంయుతః ।
మృష్టాన్నరససంయుక్తః పానగన్ధపురస్కృతః ॥ 23 ॥
తస్య రాక్షససింహస్య నిశ్చక్రామ మహాముఖాత్ ।
శయానస్య వినిఃశ్వాసః పూరయన్నివ తద్ గృహమ్ ॥ 24 ॥
ముక్తామణివిచిత్రేణ కాఞ్చనేన విరాజితమ్ ।
మకుటేనాపవృత్తేన కుణ్డలోజ్వలితాననమ్ ॥ 25 ॥
రక్తచన్దనదిగ్ధేన తథా హారేణ శోభినా ।
పీనాయతవిశాలేన వక్షసాఽభివిరాజితమ్ ॥ 26 ॥
పాణ్డరేణాపవిద్ధేన క్షౌమేణ క్షతజేక్షణమ్ ।
మహార్హేణ సుసంవీతం పీతేనోత్తమవాససా ॥ 27 ॥
మాషరాశిప్రతీకాశం నిశ్శ్వసన్తం భుజఙ్గవత్ ।
గాఙ్గే మహతి తోయాన్తే ప్రసుప్తమివ కుఞ్జరమ్ ॥ 28 ॥
చతుర్భిః కాఞ్చనైర్దీపైద్ధీప్యమానచతుర్దిశమ్ ।
ప్రకాశీకృతసర్వాఙ్గం మేఘం విద్యుద్గణైరివ ॥ 29 ॥
పాదమూలగతాశ్చాపి దదర్శ సుమహాత్మనః ।
పత్నీః స ప్రియభార్యస్య తస్య రక్షఃపతేర్గృహే ॥ 30 ॥
శశిప్రకాశవదనాశ్చారుకుణ్డలభూషితాః ।
అమ్లానమాల్యాభరణా దదర్శ హరియూథపః ॥ 31 ॥
నృత్తవాదిత్రకుశలా రాక్షసేన్ద్రభుజాఙ్కగాః ।
వరాభరణధారిణ్యో నిషణ్ణా దదృశే హరిః ॥ 32 ॥
వజ్రవైడూర్యగర్భాణి శ్రవణాన్తేషు యోషితామ్ ।
దదర్శ తాపనీయాని కుణ్డలాన్యఙ్గదాని చ ॥ 33 ॥
తాసాం చన్ద్రోపమైర్వక్త్రైశ్శుభైర్లలితకుణ్డలైః ।
విరరాజ విమానం తన్నభస్తారాగణైరివ ॥ 34 ॥
మదవ్యాయామఖిన్నాస్తా రాక్షసేన్ద్రస్య యోషితః ।
తేషు తేష్వవకాశేషు ప్రసుప్తాస్తనుమధ్యమాః ॥ 35 ॥
అఙ్గహారైస్తథైవాన్యా కోమలైర్నృత్తశాలినీ ।
విన్యస్తశుభసర్వాఙ్గీ ప్రసుప్తా వరవర్ణినీ ॥ 36 ॥
కాచిద్వీణాం పరిష్వజ్య ప్రసుప్తా సమ్ప్రకాశతే ।
మహానదీప్రకీర్ణేవ నలినీ పోతమాశ్రితా ॥ 37 ॥
అన్యా కక్షగతేనైవ మడ్డుకేనాసితేక్షణా ।
ప్రసుప్తా భామినీ భాతి బాలపుత్రేవ వత్సలా ॥ 38 ॥
పటహం చారుసర్వాఙ్గీ పీడ్య శేతే శుభస్తనీ ।
చిరస్య రమణం లబ్ధ్వా పరిష్వజ్యేవ భామినీ ॥ 39 ॥
కాచిద్వంశం పరిష్వజ్య సుప్తా కమలలోచనా ।
రహః ప్రియతమం గృహ్య సకామేవ చ కామినీ ॥ 40 ॥
విపఞ్చీం పరిగృహ్యాన్యా నియతా నృత్తశాలినీ ।
నిద్రావశమనుప్రాప్తా సహ కాన్తేవ భామినీ ॥ 41 ॥
అన్యా కనకసఙ్కాశైర్మృదుపీనైర్మనోరమైః ।
మృదఙ్గం పరిపీడ్యాఙ్గైః ప్రసుప్తా మత్తలోచనా ॥ 42 ॥
భుజపార్శ్వాన్తరస్థేన కక్షగేన కృశోదరీ ।
పణవేవ సహానిన్ద్యా సుప్తా మదకృతశ్రమా ॥ 43 ॥
డిణ్డిమం పరిగృహ్యాన్యా తథైవాసక్తడిణ్డిమా ।
ప్రసుప్తా తరుణం వత్సముపగూహ్యేవ భామినీ ॥ 44 ॥
కాచిదాడమ్బరం నారీ భుజసంయోగపీడితమ్ ।
కృత్వా కమలపత్రాక్షీ ప్రసుప్తా మదమోహితా ॥ 45 ॥
కలశీమపవిధ్యాన్యా ప్రసుప్తా భాతి భామినీ ।
వసన్తే పుష్పశబలా మాలేవ పరిమార్జితా ॥ 46 ॥
పాణిభ్యాం చ కుచౌ కాచిత్సువర్ణకలశోపమౌ ।
ఉపగూహ్యాబలా సుప్తా నిద్రాబలపరాజితా ॥ 47 ॥
అన్యా కమలపత్రాక్షీ పూర్ణేన్దుసదృశాననా ।
అన్యామాలిఙ్గ్య సుశ్రోణీం ప్రసుప్తా మదవిహ్వలా ॥ 48 ॥
ఆతోద్యాని విచిత్రాణి పరిష్వజ్య వరస్త్రియః ।
నిపీడ్య చ కుచైస్సుప్తా కామిన్యః కాముకానివ ॥ 49 ॥
తాసామేకాన్తవిన్యస్తే శయానాం శయనే శుభే ।
దదర్శ రూపసమ్పన్నామపరాం స కపిః స్త్రియమ్ ॥ 50 ॥
ముక్తామణిసమాయుక్తైర్భూషణైః సువిభూషితామ్ ।
విభూషయన్తీమివ తత్స్వశ్రియా భవనోత్తమమ్ ॥ 51 ॥
గౌరీం కనకవర్ణాభామిష్టామన్తః పురేశ్వరీమ్ ।
కపిర్మన్దోదరీం తత్ర శయానాం చారురూపిణీమ్ ॥ 52 ॥
స తాం దృష్ట్వా మహాబాహుర్భూషితాం మారుతాత్మజః ।
తర్కయామాస సీతేతి రూపయౌవనసమ్పదా ॥ 53 ॥
హర్షేణ మహతా యుక్తో ననన్ద హరియూథపః ।
ఆస్ఫోటయామాస చుచుమ్బ పుచ్ఛం ననన్ద చిక్రీడ జగౌ జగామ ।
స్తమ్భానరోహన్నిపపాత భూమౌ నిదర్శయన్ స్వాం ప్రకృతిం కపీనామ్ ॥ 54 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే దశమస్సర్గః ॥
