శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ చతుర్దశాధికశతతమస్సర్గః ।
స్నిగ్ధగమ్భీరఘోషేణ స్యన్దనేనోపయాన్ప్రభుః ।
అయోధ్యాం భరతః క్షిప్రం ప్రవివేశ మహాయశాః ॥ 1 ॥
బిడాలోలూకచరితామాలీననరవారణామ్ ।
తిమిరాభ్యాహతాం కాలీమప్రకాశాం నిశామివ ॥ 2 ॥
రాహుశత్రోః ప్రియాం పత్నీం శ్రియా ప్రజ్వలితప్రభామ్ ।
గ్రహేణాభ్యుత్థితేనైకాం రోహిణీమివ పీడితామ్ ॥ 3 ॥
అల్పోష్ణక్షుబ్ధసలిలాం ఘర్మోత్తప్తవిహఙ్గమామ్ ।
లీనమీనఝషగ్రాహాం కృశాం గిరినదీమివ ॥ 4 ॥
విధూమామివ హేమాభామధ్వరాగ్నే స్సముత్థితామ్ ।
హవిరభ్యుక్షితాం పశ్చాచ్ఛిఖాం విప్రలయం గతామ్ ॥ 5 ॥
విధ్వస్తకవచాం రుగ్ణగజవాజిరథధ్వజామ్ ।
హతప్రవీరామాపన్నాం చమూమివ మహాహవే ॥ 6 ॥
సఫేనాం సస్వనాం భూత్వా సాగరస్య సముత్థితామ్ ।
ప్రశాన్తమారుతోద్ధూతాం జలోర్మిమివ నిస్స్వనామ్ ॥ 7 ॥
త్యక్తాం యజ్ఞాయుధైః సర్వైరభిరూపైశ్చ యాజకైః ।
సుత్యాకాలే సునిర్వృత్తే వేదిం గతరవామివ ॥ 8 ॥
గోష్ఠమధ్యే స్థితామార్తామచరన్తీం తృణం నవమ్ ।
గోవృషేణ పరిత్యక్తాం గవాం పక్తిమివోత్సుకామ్ ॥ 9 ॥
ప్రభాకరాద్యై స్సుస్నిగ్ధైః ప్రజ్వలద్భిరివోత్తమైః ।
వియుక్తాం మణిభిర్జాత్యైర్నవాం ముక్తావలీమివ ॥ 10 ॥
సహసా చలితాం స్థానాన్మహీం పుణ్యక్షయాద్గతామ్ ।
సంవృతద్యుతివిస్తారాం తారామివ దివశ్చ్యుతామ్ ॥ 11 ॥
పుష్పనద్ధాం వసన్తాన్తే మత్తభ్రమరనాదితామ్ ।
ద్రుతదావాగ్ని విప్లుష్టాం క్లాన్తాం వనలతామివ ॥ 12 ॥
సమ్మూఢనిగమాంస్తబ్ధాం సఙ్క్షిప్తవిపణాపణామ్ ।
ప్రచ్ఛన్నశశినక్షత్రాం ద్యామివామ్బుధరైర్వృతామ్ ॥ 13 ॥
క్షీణపానోత్తమైర్భగ్నైః శరావైరభిసంవృతామ్ ।
హతశౌణ్డామివ ధ్వస్తాంం పానభూమిమసంస్కృతామ్ ॥ 14 ॥
వృక్ణభూమితలాం నిమ్నాం వృక్ణపాత్రైస్సమావృతామ్ ।
ఉపయుక్తోదకాం భగ్నాం ప్రపాం నిపతితామివ ॥ 15 ॥
విపులాం వితతాం చైవ యుక్తపాశాం తరస్వినామ్ ।
భూమౌ బాణైర్వినిష్కృత్తాం పతితాం జ్యామివాయుధాత్ ॥ 16 ॥
సహసా యుద్ధశౌణ్డేన హయారోహేణ వాహితామ్ ।
నిహతాం ప్రతిసైన్యేన వడవామివ పాతితామ్ ॥ 17 ॥
శుష్కతోయాం మహామత్స్యైః కూర్మైశ్చ బహుభిర్వృతామ్ ।
ప్రభిన్నతటవిస్తీర్ణాం వాపీమివ హృతోత్పలామ్ ॥ 18 ॥
పురుషస్యాప్రహృష్టస్య ప్రతిషిద్ధానులేపనామ్ ।
సన్తప్తామివ శోకేన గాత్రయష్టిమభూషణామ్ ॥ 19 ॥
ప్రావృషి ప్రవిగాఢాయాం ప్రవిష్టస్యాభ్రమణ్డలమ్ ।
ప్రచ్ఛన్నాం నీలజీమూతైర్భాస్కరస్య ప్రభామివ ॥ 20 ॥
భరతస్తు రథస్థ స్సన్ శ్రీమాన్దశరథాత్మజః ।
వాహయన్తం రథశ్రేష్ఠం సారథిం వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 21 ॥
కిం ను ఖల్వద్య గమ్భీరో మూర్ఛితో న నిశమ్యతే ।
యథాపురమయోధ్యాయాం గీతవాదిత్రనిస్వనః ॥ 22 ॥
వారుణీమదగన్ధశ్చ మాల్యగన్ధశ్చ మూర్ఛితః ।
ధూపితాగురుగన్ధశ్చ న ప్రవాతి సమన్తతః ॥ 23 ॥
యానప్రవరఘోషశ్చ స్నిగ్ధశ్చ హయనిస్వనః ।
ప్రమత్తగజనాదశ్చ మహాంశ్చ రథనిస్వనః ॥ 24 ॥
నేదానీం శ్రూయతే పుర్యామస్యాం రామే వివాసితే ।
చన్దనాగరుగన్ధాంశ్చ మహార్హాశ్చ నవస్రజః ।
గతే హి రామే తరుణా స్సన్తప్తా నోపభుఞ్జతే ॥ 25 ॥
బహిర్యాత్రాం న గచ్ఛన్తి చిత్రమాల్యధరా నరాః ।
నోత్సవా స్సమ్ప్రవర్తన్తే రామశోకార్దితే పురే ॥ 26 ॥
సహ నూనం మమ భ్రాత్రా పురస్యాస్య ద్యుతిర్గతా ।
న హి రాజత్యయోధ్యేయం సాసారేవార్జునీ క్షపా ॥ 27 ॥
కదా ను ఖలు మే భ్రాతా మహోత్సవ ఇవాఽగతః ।
జనయిష్యత్యయోధ్యాయాం హర్షం గ్రీష్మ ఇవామ్బుదః ॥ 28 ॥
తరుణైశ్చారువేషైశ్చ నరైరున్నతగామిభిః ।
సమ్పతద్భిరయోధ్యాయాం నాభిభాన్తి మహాపథాః ॥ 29 ॥
ఏవం బహువిధం జల్పన్వివేశ వసతిం పితుః ।
తేన హీనాం నరేన్ద్రేణ సింహహీనాం గుహామివ ॥ 30 ॥
తదా తదన్తః పురముఞ్ఝితప్రభం సురైరివోత్సృష్టమభాస్కరం దినమ్ ।
నిరీక్ష్య సర్వం తు వివిక్తమాత్మవాన్ముమోచ బాష్పం భరతః సుదుఃఖితః ॥ 31 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే చతుర్దశాధికశతతమస్సర్గః ॥
