శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।
అథ నవమస్సర్గః ।
తస్యాలయవరిష్ఠస్య మధ్యే విపులమాయతమ్ ।
దదర్శ భవనశ్రేష్ఠం హనుమాన్మారుతాత్మజః ॥ 1 ॥
అర్ధయోజనవిస్తీర్ణమాయతం యోజనం హి తత్ ।
భవనం రాక్షసేన్ద్రస్య బహుప్రాసాదసఙ్కులమ్ ॥ 2 ॥
మార్గమాణస్తు వైదేహీం సీతామాయతలోచనామ్ ।
సర్వతః పరిచక్రామ హనూమానరిసూదనః ॥ 3 ॥
ఉత్తమం రాక్షసావాసం హనుమానవలోకయన్ ।
ఆససాదాథ లక్ష్మీవాన్ రాక్షసేన్ద్రనివేశనమ్ ॥ 4 ॥
చతుర్విషాణైర్ద్విరదైస్త్రివిషాణైస్తథైవ చ ।
పరిక్షిప్తమసమ్బాధం రక్ష్యమాణముదాయుధైః ॥ 5 ॥
రాక్షసీభిశ్చ పత్నీభీ రావణస్య నివేశనమ్ ।
ఆహృతాభిశ్చ విక్రమ్య రాజకన్యాభిరావృతమ్ ॥ 6 ॥
తన్నక్రమకరాకీర్ణం తిమిఙ్గిలఝషాకులమ్ ।
వాయువేగసమాధూతం పన్నగైరివ సాగరమ్ ॥ 7 ॥
యా హి వైశ్రవణే లక్ష్మీర్యా చేన్ద్రే హరివాహనే ।
సా రావణగృహే సర్వా నిత్యమేవానపాయినీ ॥ 8 ॥
యా చ రాజ్ఞః కుబేరస్య యమస్య వరుణస్య చ ।
తాదృశీ తద్విశిష్టా వా ఋద్ధీ రక్షోగృహేష్విహ ॥ 9 ॥
తస్య హర్మ్యస్య మధ్యస్థం వేశ్మ చాన్యత్సునిర్మితమ్ ।
బహునిర్యూహసఙ్కీర్ణం దదర్శ పవనాత్మజః ॥ 10 ॥
బ్రహ్మణోఽర్థే కృతం దివ్యం దివి యద్విశ్వకర్మణా ।
విమానం పుష్పకం నామ సర్వరత్నవిభూషితమ్ ॥ 11 ॥
పరేణ తపసా లేభే యత్కుబేరః పితామహాత్ ।
కుబేరమోజసా జిత్వా లేభే తద్రాక్షసేశ్వరః ॥ 12 ॥
ఈహామృగసమాయుక్త్తైః కార్తస్వరహిరమణ్మయైః ।
సుకృతైరాచితం స్తమ్భైః ప్రదీప్తమివ చ శ్రియా ॥ 13 ॥
మేరుమన్దరసఙ్కాశైరుల్లిఖద్భిరివామ్బరమ్ ।
కూటాగారైశ్శుభాకారైస్సర్వతస్సమలఙ్కృతమ్ ॥ 14 ॥
జ్వలనార్కప్రతీకాశం సుకృతం విశ్వకర్మణా ।
హేమసోపానసంయుక్తం చారుప్రవరవేదికమ్ ॥ 15 ॥
జాలవాతాయనైర్యుక్తం కాఞ్చనైః స్స్ఫాటికైరపి ।
ఇన్ద్రనీలమహానీలమణిప్రవరవేదికమ్ ॥ 16 ॥
విద్రుమేణ విచిత్రేణ మణిభిశ్చ మహాఘనైః ।
నిస్తులాభిశ్చ ముక్తాభిస్తలేనాభివిరాజితమ్ ॥ 17 ॥
చన్దనేన చ రక్తేన తపనీయనిభేన చ ।
సుపుణ్యగన్ధినా యుక్తమాదిత్యతరుణోపమమ్ ॥ 18 ॥
కూటాగారైర్వరాకారైర్వివిధైస్సమలఙ్కృతమ్ ।
విమానం పుష్పకం దివ్యమారురోహ మహాకపిః ॥ 19 ॥
తత్రస్థస్స తదా గన్ధం పానభక్ష్యాన్నసమ్భవమ్ ।
దివ్యం సమ్మూర్ఛితం జిఘ్రద్రూపవన్తమివానిలమ్ ॥ 20 ॥
స గన్ధస్తం మహాసత్త్వం బన్ధుర్బన్ధుమివోత్తమమ్ ।
ఇత ఏహీత్యువాచేన తత్ర యత్ర స రావణః ॥ 21 ॥
తతస్తాం ప్రస్థితశ్శాలాం దదర్శ మహతీం శుభామ్ ।
రావణస్య మనః కాన్తాం కాన్తామివ వరస్త్రియమ్ ॥ 22 ॥
మణిసోపానవికృతాం హేమజాలవిభూషితామ్ ।
స్ఫాటికైరావృతతలాం దన్తాన్తరితరూపికామ్ ॥ 23 ॥
ముక్తాభిశ్చ ప్రవాలైశ్చ రూప్యచామీకరైరపి ।
విభూషితాం మణిస్తమ్భైస్సుబహుస్తమ్భభూషితామ్ ॥ 24 ॥
నమ్రైరృజుభిరత్యుచ్చైస్సమన్తాత్సువిభూషితైః ।
స్తమ్భైః పక్షైరివాత్యుచ్చైర్దివం సమ్ప్రస్థితామివ ॥ 25 ॥
మహత్యా కుథయాస్తీర్ణాం పృథివీలక్షణాఙ్కయా ।
పృథివీమివ విస్తీర్ణాం సరాష్ట్రగృహమాలినీమ్ ॥ 26 ॥
నాదితాం మత్తవిహగైర్దివ్యగన్ధాధివాసితామ్ ।
పరార్ధ్యాస్తరణోపేతాం రక్షోధిపనిషేవితామ్ ॥ 27 ॥
ధూమ్రామగరుధూపేన విమలాం హంసపాణ్డురామ్ ।
చిత్రాం పుష్పోపహారేణ కల్మాషీమివ సుప్రభామ్ ॥ 28 ॥
మనస్సంహ్లాదజననీం వర్ణస్యాపి ప్రసాదినీమ్ ।
తాం శోకనాశినీం దివ్యాం శ్రియః సఞ్జననీమివ ॥ 29 ॥
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థైస్తు పఞ్చ పఞ్చభిరుత్తమైః ।
తర్పయామాస మాతేవ తదా రావణపాలితా ॥ 30 ॥
స్వర్గోఽయం దేవలోకోఽయమిన్ద్రస్యేయం పురీ భవేత్ ।
సిద్ధిర్వేయం పరా హి స్యాదిత్యమన్యత మారుతిః ॥ 31 ॥
ప్రధ్యాయత ఇవాపశ్యత్ప్రదీపాంస్తత్ర కాఞ్చనాన్ ।
ధూర్తానివ మహాధూతైర్దేవనేన పరాజితాన్ ॥ 32 ॥
దీపానాం చ ప్రకాశేన తేజసా రావణస్య చ ।
అర్చిర్భిర్భూషణానాం చ ప్రదీప్తేత్యభ్యమన్యత ॥ 33 ॥
తతోఽపశ్యత్కుథాఽఽసీనం నానావరాయమ్బరస్రజమ్ ।
సహస్రం వరనారీణాం నానావేషవిభూషితమ్ ॥ 34 ॥
పరివృత్తేఽర్ధరాత్రే తు పాననిద్రావశం గతమ్ ।
క్రీడిత్వోపరతం రాత్రౌ సుష్వాప బలవత్తదా ॥ 35 ॥
తత్ప్రసుప్తం విరురుచే నిశ్శబ్దాన్తరభూషణమ్ ।
నిఃశబ్దహంసభ్రమరం యథా పద్మవనం మహత్ ॥ 36 ॥
తాసాం సంవృతదన్తాని మీలితాక్షీణి మారుతిః ।
అపశ్యత్పద్మగన్ధీని వదనాని సుయోషితామ్ ॥ 37 ॥
ప్రబుద్ధానీవ పద్మాని తాసాం భూత్వా క్షపాక్షయే ।
పునస్సంవృతపత్రాణి రాత్రావివ బభుస్తదా ॥ 38 ॥
ఇమాని ముఖపద్మాని నియతం మత్తషట్పదాః ।
అమ్బుజానీవ ఫుల్లాని ప్రార్థయన్తి పునః పునః ॥ 39 ॥
ఇతి చామన్యత శ్రీమానుపపత్త్యా మహాకపిః ।
మేనే హి గుణతస్తాని సమాని సలిలోద్భవైః ॥ 40 ॥
సా తస్య శుశుభే శాలా తాభిస్త్రీభిర్విరాజితా ।
శారదీవ ప్రసన్నా ద్యౌస్తారాభిరభిశోభితా ॥ 41 ॥
స చ తాభిః పరివృతశ్శుశుభే రాక్షసాధిపః ।
యథా హ్యుడుపతిశ్శీమాంస్తారాభిరభిసంవృతః ॥ 42 ॥
యాశ్చ్యవన్తేఽమ్బరాత్తారాః పుణ్యశేషసమావృతాః ।
ఇమాస్తాస్సఙ్గతాః కృత్స్నా ఇతి మేనే హరిస్తదా ॥ 43 ॥
తారాణామివ సువ్యక్తం మహతీనాం శుభార్చిషామ్ ।
ప్రభావర్ణప్రసాదాశ్చ విరేజుస్తత్ర యోషితామ్ ॥ 44 ॥
వ్యావృత్తగురుపీనస్రక్ప్రకీర్ణవరభూషణాః ।
పానవ్యాయామకాలేషు నిద్రాపహృతచేతసః ॥ 45 ॥
వ్యావృత్తతిలకాః కాశ్చిత్కాశ్చిదుద్భ్రన్తనూపురాః ।
పార్శ్వే గలితహారాశ్చ కాశ్చిత్పరమయోషితః ॥ 46 ॥
ముక్తాహారాఽవృతాశ్చాన్యాః కాశ్చిద్విస్రస్తవాససః ।
వ్యావిద్ధరశనాదామాః కిశోర్య ఇవ వాహితాః ॥ 47 ॥
సుకుణ్డలధరాశ్చాన్యా విచ్ఛిన్నమృదితస్రజః ।
గజేన్ద్రమృదితాః ఫుల్లా లతా ఇవ మహావనే ॥ 48 ॥
చన్ద్రాంశుకిరణాభాశ్చ హారాః కాసాఞ్చిదుత్కటాః ।
హంసా ఇవ బభుస్సుప్తాః స్తనమధ్యేషు యోషితామ్ ॥ 49 ॥
అపరాసాం చ వైడూర్యాః కాదమ్బా ఇవ పక్షిణః ।
హేమసూత్రాణి చాన్యాసాం చక్రవాకా ఇవాభవన్ ॥ 50 ॥
హంసకారణ్డవాకీర్ణాశ్చక్రవాకోపశోభితాః ।
ఆపగా ఇవ తా రేజుర్జఘనైః పులినైరివ ॥ 51 ॥
కిఙ్కిణీజాలసఙ్కోశాస్తా హైమవిపులామ్బుజాః ।
భావగ్రాహా యశస్తీరాః సుప్తా నద్య ఇవాఽఽబభుః ॥ 52 ॥
మృదుష్వఙ్గేషు కాసాఞ్చిత్కుచాగ్రేషు చ సంస్థితాః ।
బభుర్వర్భూషణానీవ శుభా భూషణరాజయః ॥ 53 ॥
అంశుకాన్తాశ్చ కాసాఞ్చిన్ముఖమారుతకమ్పితాః ।
ఉపర్యుపరి వక్త్రాణాం వ్యాధూయన్తే పునః పునః ॥ 54 ॥
తాః పతాకా ఇవోద్ధూతాః పత్నీనాం రుచిరప్రభాః ।
నానావర్ణసువర్ణానాం వక్త్రమూలేషు రేజిరే ॥ 55 ॥
వవల్గుశ్చాత్ర కాసాఞ్చిత్కుణ్డలాని శుభార్చిషామ్ ।
ముఖమారుతసంసర్గాన్మన్దం మన్దం సుయోషితామ్ ॥ 56 ॥
శర్కరాఽసవగన్ధైశ్చ ప్రకృత్యా సురభిః సుఖః ।
తాసాం వదననిశ్వాసస్సిషేవే రావణం తదా ॥ 57 ॥
రావణాననశఙ్కాశ్చ కాశ్చిద్రావణయోషితః ।
ముఖాని స్మ సపత్నీనాముపాజిఘ్రన్పునః పునః ॥ 58 ॥
అత్యర్థం సక్తమనసో రావణే తా వరస్త్రియః ।
అస్వతన్త్రాః సపత్నీనాం ప్రియమేవాఽచరంస్తదా ॥ 59 ॥
బాహూనుపనిధాయాన్యాః పారిహార్యవిభూషితాన్ ।
అంశుకాని చ రమ్యాణి ప్రమదాస్తత్ర శిశ్యిరే ॥ 60 ॥
అన్యా వక్షసి చాన్యస్యాస్తస్యాః కాచిత్పునర్భుజమ్ ।
అపరా త్వఙ్కమన్యస్యాస్తస్యాశ్చాప్యపరా భుజౌ ॥ 61 ॥
ఊరుపార్శ్వకటీపృష్ఠమన్యోన్యస్య సమాశ్రితాః ।
పరస్పరనివిష్టాఙ్గ్యో మదస్నేహవశానుగాః ॥ 62 ॥
అన్యోన్యభుజసూత్రేణ స్త్రీమాలా గ్రథితా హి సా ।
మాలేవ గ్రథితా సూత్రే శుశుభే మత్తషట్పదా ॥ 63 ॥
లతానాం మాధవే మాసి ఫుల్లానాం వాయుసేవనాత్ ।
అన్యోన్య మాలాగ్రథితం సంసక్తకుసుమోచ్చయమ్ ॥ 64 ॥
వ్యతివేష్టితసుస్కన్ధమన్యోన్యభ్రమరాకులమ్ ।
ఆసీద్వనమివోద్ధూతం స్త్రీవనం రావణస్య తత్ ॥ 65 ॥
ఉచితేష్వపి సువ్యక్తం న తాసాం యోషితాం తదా ।
వివేకః శక్య ఆధాతుం భూషణాఙ్గామ్బరస్రజామ్ ॥ 66 ॥
రావణే సుఖసంవిష్టే తాస్త్రియో వివిధప్రభాః ।
జ్వలన్తః కాఞ్చనా దీపాః ప్రైక్షన్తానిమిషా ఇవ ॥ 67 ॥
రాజర్షిపితృదైత్యానాం గన్ధర్వాణాం చ యోషితః ।
రాక్షసానాం చ యాః కన్యాస్తస్య కామవశం గతాః ॥ 68 ॥
యుద్ధకామేన తాః సర్వా రావణేన హృతాః స్త్రియః ।
సమదా మదనేనైవ మోహితాః కాశ్చిదాగతాః ॥ 69 ॥
న తత్ర కాచిత్ప్రమదా ప్రసహ్య వీర్యోపపన్నేన గుణేన లబ్ధా ।
న చాన్యకామాపి న చాన్యపూర్వా వినా వరార్హాం జనకాత్మజాం తామ్ ॥ 70 ॥
న చాకులీనా న చ హీనరూపా నాదక్షిణా నానుపచారయుక్తా ।
భార్యాభవత్తస్య న హీనసత్త్వా న చాపి కాన్తస్య న కామనీయా ॥ 71 ॥
బభూవ బుద్ధిస్తు హరీశ్వరస్య యదీదృశీ రాఘవధర్మపత్నీ ।
ఇమా యథా రాక్షసరాజభార్యాః సుజాతమస్యేతి హి సాధుబుద్ధేః ॥ 72 ॥
పునశ్చ సోఽచిన్తయాదాత్తరూపో ధ్రువం విశిష్టా గుణతో హి సీతా ।
అథాయమస్యాం కృతవాన్మహాత్మా లఙ్కేశ్వరః కష్టమనార్యకర్మ ॥ 73 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే నవమస్సర్గః ॥
