శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ అష్టావింశస్సర్గః ।
స ఏవం బ్రువతీం సీతాం ధర్మజ్ఞో ధర్మవత్సలః ।
న నేతుం కురుతే బుద్ధిం వనే దుఃఖాని చిన్తయన్ ॥ 1 ॥
సాన్త్వయిత్వా పునస్తాం తు బాష్పదూషితలోచనామ్ ।
నివర్తనార్థే ధర్మాత్మా వాక్యమేతదువాచ హ ॥ 2 ॥
సీతే మహాకులీనాఽసి ధర్మే చ నిరతా సదా ।
ఇహాఽచర స్వధర్మం త్వం మే యథా మనసస్సుఖమ్ ॥ 3 ॥
సీతే యథా త్వాం వక్ష్యామి తథా కార్యం త్వయాఽబలే ।
వనే హి బహవో దోషా వదతస్తాన్నిబోధ మే ॥ 4 ॥
సీతే విముచ్యతామేషా వనవాసకృతా మతిః ।
బహుదోషం హి కాన్తారం వనమిత్యభిధీయతే ॥ 5 ॥
హితబుద్ధ్యా ఖలు వచో మయైతదభిధీయతే ।
సదా సుఖం న జానామి దుఃఖమేవ సదా వనమ్ ॥ 6 ॥
గిరినిర్ఝరసమ్భూతా గిరికన్దర వాసినామ్ ।
సింహానాం నినదా దుఃఖా శ్శ్రోతుం దుఃఖమతో వనమ్ ॥ 7 ॥
క్రీడమానాశ్చ విస్రబ్ధా మత్తా శ్శూన్యే మహామృగాః ।
దృష్ట్వా సమభివర్తన్తే సీతే దుఃఖమతో వనమ్ ॥ 8 ॥
సగ్రాహా స్సరితశ్చైవ పఙ్కవత్యస్సు దుస్తరాః ।
మత్తైరపి గజైర్నిత్యమతో దుఃఖతరం వనమ్ ॥ 9 ॥
లతాకణ్టకసఙ్కీర్ణాః కృకవాకూపనాదితాః ।
నిరపాశ్చ సుదుర్గాశ్చ మార్గా దుఃఖమతో వనమ్ ॥ 10 ॥
సుప్యతే పర్ణశయ్యాసు స్వయం భగ్నాసు భూతలే ।
రాత్రిషు శ్రమఖిన్నేన తస్మాద్దుఃఖతరం వనమ్ ॥ 11 ॥
అహోరాత్రం చ సన్తోషః కర్తవ్యో నియతాత్మనా ।
ఫలైర్వృక్షావపతితై స్సీతే దుఃఖమతో వనమ్ ॥ 12 ॥
ఉపవాసశ్చ కర్తవ్యో యథా ప్రాణేన మైథిలి ।
జటాభారశ్చ కర్తవ్యో వల్కలామ్బరధారిణా ॥ 13 ॥
దేవతానాం పిత్రూణాం కర్తవ్యం విధిపూర్వకమ్ ।
ప్రాప్తానామతిథీనాం చ నిత్యశః ప్రతిపూజనమ్ ॥ 14 ॥
కార్యస్త్రిరభిషేకశ్చ కాలే కాలే చ నిత్యశః ।
చరతా నియమేనైవ తస్మాద్ధుఃఖతరం వనమ్ ॥ 15 ॥
ఉపహారశ్చ కర్తవ్యః కుసుమై స్స్వయమాహృతైః ।
ఆర్షేణ విధినా వేద్యాం బాలే దుఃఖమతో వనమ్ ॥ 16 ॥
యథాలబ్ధేన కర్తవ్యః సన్తోషస్తేన మైథిలి ।
యతాహారైర్వనచరై ర్నిత్యం దుఃఖమతో వనమ్ ॥ 17 ॥
అతీవ వాతాస్తిమిరం బుభుక్షా చాత్ర నిత్యశః ।
భయాని చ మహాన్త్యత్ర తతో దుఃఖతరం వనమ్ ॥ 18 ॥
సరీసృపాశ్చ బహవో బహురూపాశ్చ భామిని ।
చరన్తి పృథివీం దర్పాత్తతో దుఃఖతరం వనమ్ ॥ 19 ॥
నదీ నిలయనా స్సర్పా నదీకుటిలగామినః ।
తిషఠ్న్త్యావృత్య పన్థానం తతో దుఃఖతరం వనమ్ ॥ 20 ॥
పతఙ్గా వృశ్చికాః కీటా దంశాశ్చ మశకై స్సహ ।
బాధన్తే నిత్యమబలే సర్వం దుఃఖమతో వనమ్ ॥ 21 ॥
ద్రుమాః కణ్టకినశ్చైవ కుశాః కాశాశ్చ భామిని ।
వనే వ్యాకులశాఖాగ్రాస్తేన దుఃఖతరం వనమ్ ॥ 22 ॥
కాయక్లేశాశ్చ బహవో భయాని వివిధాని చ ।
అరణ్యవాసే వసతో దుఃఖమేవ తతో వనమ్ ॥ 23 ॥
క్రోధలోభౌ విమోక్తవ్యౌ కర్తవ్యా తపసే మతిః ।
న భేతవ్యం చ భేతవ్యే నిత్యం దుఃఖమతో వనమ్ ॥ 24 ॥
తదలం తే వనం గత్వా క్షమం న హి వనం తవ ।
విమృశన్నిహ పశ్యామి బహుదోషతరం వనమ్ ॥ 25 ॥
వనన్తు నేతుం న కృతా మతిస్తదా బభూవ రామేణ యదా మహాత్మనా ।
న తస్య సీతా వచనం చకార త త్తతోఽబ్రవీద్రామమిదం సుదుఃఖితా ॥ 26 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టావింశస్సర్గః ॥
