శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ త్రయస్త్రింశస్సర్గః ।
దత్త్వా తు సహ వైదేహ్యా బ్రాహ్మణేభ్యో ధనం బహు ।
జగ్మతుః పితరం ద్రష్టుం సీతయా సహ రాఘవౌ ॥ 1 ॥
తతో గృహీతే దుష్ప్రేక్షే త్వశోభేతాం తదాయుధే ।
మాలాదామభిరాబద్ధే సీతయా సమలఙ్కృతే ॥ 2 ॥
తతః ప్రాసాదహర్మ్యాణి విమానశిఖరాణి చ ।
అధిరుహ్య జనశ్శ్రీమానుదాసీనో వ్యలోకయత్ ॥ 3 ॥
న హి రథ్యాః స్మ శక్యన్తే గన్తుం బహుజనాకులాః ।
ఆరుహ్య తస్మాత్ప్రాసాదాన్ దీనాః పశ్యన్తి రాఘవమ్ ॥ 4 ॥
పదాతిం వర్జితచ్ఛత్రం రామం దృష్ట్వా జనాస్తదా ।
ఊచుర్బహువిధా వాచ శ్శోకోపహతచేతసః ॥ 5 ॥
యం యాన్తమనుయాతి స్మ చతురఙ్గబలం మహత్ ।
తమేకం సీతయా సార్ధమనుయాతి స్మ లక్ష్మణః ॥ 6 ॥
ఐశ్వర్యస్య రసజ్ఞః సన్ కామినాం చైవ కామదః ।
నేచ్ఛత్యేవానృతం కర్తుం పితరం ధర్మగౌరవాత్ ॥ 7 ॥
యా న శక్యా పురా ద్రష్టుం భూతైరాకాశగైరపి ।
తామద్య సీతాం పశ్యన్తి రాజమార్గగతా జనాః ॥ 8 ॥
అఙ్గరాగోచితాం సీతాం రక్తచన్దనసేవినీమ్ ।
వర్షముష్ణం చ శీతం చ నేష్యన్త్యాశు వివర్ణతామ్ ॥ 9 ॥
అద్య నూనం దశరథస్సత్త్వమావిశ్య భాషతే ।
న హి రాజా ప్రియం పుత్రం వివాసయితుమర్హతి ॥ 10 ॥
నిర్గుణస్యాపి పుత్రస్య కథం స్యాద్విప్రవాసనమ్ ।
కిం పునర్యస్య లోకోఽయం జితో వృత్తేన కేవలమ్ ॥ 11 ॥
అనృశంస్యమనుక్రోశః శ్రుతం శీలం దమశ్శమః ।
రాఘవం శోభయన్త్యేతే షడ్గుణాః పురుషోత్తమమ్ ॥ 12 ॥
తస్మాత్తస్యోపఘాతేన ప్రజాః పరమపీడితాః ।
ఔదకానీవ సత్త్వాని గ్రీష్మే సలిలసఙ్క్షయాత్ ॥ 13 ॥
పీడయా పీడితం సర్వం జగదస్య జగత్పతేః ।
మూలస్యేవోపఘాతేన వృక్షః పుష్పఫలోపగః ॥ 14 ॥
మూలం హ్యేష మనుష్యాణాం ధర్మసారో మహాద్యుతిః ।
పుష్పం ఫలం చ పత్రం చ శాఖాశ్చాస్యేతరే జనాః ॥ 15 ॥
తే లక్ష్మణ ఇవ క్షిప్రం సపత్న్య స్సహబాన్ధవాః ।
గచ్ఛన్తమనుగచ్ఛామో యేన గచ్ఛతి రాఘవః ॥ 16 ॥
ఉద్యానాని పరిత్యజ్య క్షేత్రాణి చ గృహాణి చ ।
ఏకదుఃఖసుఖా రామమనుగచ్ఛామ ధార్మికమ్ ॥ 17 ॥
సముద్ధృతనిధానాని పరిధ్వస్తాజిరాణి చ ।
ఉపాత్త ధనధాన్యాని హృతసారాణి సర్వశః ॥ 18 ॥
రజసాభ్యవకీర్ణాని పరిత్యక్తాని దైవతైః ।
మూషకైఃపరిధావద్భిరుద్బిలైరావృతాని చ ॥ 19 ॥
అపేతోదకధూమాని హీనసమ్మార్జనాని చ ।
ప్రణష్టబలికర్మేజ్యామన్త్రహోమజపాని చ ॥ 20 ॥
దుష్కాలేనేవ భగ్నాని భిన్నభాజనవన్తి చ ।
అస్మాత్త్యక్తాని వేశ్మాని కైకేయీ ప్రతిపద్యతామ్ ॥ 21 ॥
వనం నగరమేవాస్తు యేన గచ్ఛతి రాఘవః ।
అస్మాభిశ్చ పరిత్యక్తం పురం సమ్పద్యతాం వనమ్ ॥ 22 ॥
బిలాని దంష్ట్రిణ స్సర్వే సానూని మృగపక్షిణః ।
త్యజన్త్వస్మద్భయాద్భీతా గజాస్సింహా వనాని చ ॥ 23 ॥
అస్మత్త్యక్తం ప్రపద్యన్తాం సేవ్యమానం త్యజన్తు చ ।
తృణమాంస ఫలాదానాం దేశం వ్యాలమృగద్విజమ్ ॥ 24 ॥
ప్రపద్యతాం హి కైకేయీ సపుత్రా సహ బాన్ధవైః ।
రాఘవేణ వనే సర్వే వయం వత్స్యామ నిర్వృతాః ॥ 25 ॥
ఇత్యేవం వివిధా వాచో నానాజనసమీరితాః ।
శుశ్రావ రామః శ్రుత్వా చ న విచక్రేఽస్య మానసమ్ ॥ 26 ॥
స తు వేశ్మ పితుర్దూరాత్కైలాసశిఖరప్రభమ్ ।
అభిచక్రామ ధర్మాత్మా మత్తమాతఙ్గవిక్రమః ॥ 27 ॥
వినీతవీరపురుషం ప్రవిశ్య తు నృపాలయమ్ ।
దదర్శావస్థితం దీనం సుమన్త్రమవిదూరతః ॥ 28 ॥
ప్రతీక్షమాణోఽపి జనం తదార్త మనార్తరూపః ప్రహసన్నివాథ ।
జగామ రామః పితరం దిదృక్షుః పితుర్నిదేశం విధివచ్చికీర్షుః ॥ 29 ॥
తత్పూర్వమైక్ష్వాకసుతో మహాత్మా రామో గమిష్యన్వనమార్తరూపమ్ ।
వ్యతిష్ఠత ప్రేక్ష్య తదా సుమన్త్రం పితుర్మహాత్మా ప్రతిహారణార్థమ్ ॥ 30 ॥
పితుర్నిదేశేన తు ధర్మవత్సలః వనప్రవేశే కృతబుద్ధినిశ్చయః ।
స రాఘవః ప్రేక్ష్య సుమన్త్రమబ్రవీ న్నివేదయస్వాగమనం నృపాయ మే ॥ 31 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే త్రయస్త్రింశస్సర్గః ॥
